Việt Nam - Nga thúc đẩy hợp tác công nghệ chiến lược

<p style="text-align: justify;">Tại Diễn đàn khoa học, công nghệ Việt Nam - Liên bang Nga ngày 09/9/2026, với chủ đề "Kết nối công nghệ chiến lược", hai bên thống nhất nhiều định hướng hợp tác mới, tập trung vào các lĩnh vực như AI, bán dẫn, công nghệ lượng tử, vũ trụ, năng lượng mới và năng lượng nguyên tử.</p>

Từ nền tảng hợp tác truyền thống đến công nghệ chiến lược

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Liên bang Nga Dmitry Chernyshenko khẳng định Việt Nam từ lâu là đối tác tin cậy của Liên bang Nga. Quan hệ hữu nghị truyền thống giữa hai nước ngày càng được mở rộng trên nhiều lĩnh vực, trong đó khoa học, công nghệ và giáo dục là những lĩnh vực hợp tác quan trọng.

Năm 2026, hai nước thống nhất tổ chức Năm Giao lưu giáo dục, khoa học và công nghệ theo Tuyên bố chung. Theo Phó Thủ tướng Dmitry Chernyshenko, đây là cơ hội để Việt Nam và Liên bang Nga thúc đẩy những chương trình hợp tác mới, nhất là trong các lĩnh vực công nghệ cao.

Trong khuôn khổ Diễn đàn, hai bên khởi động tuyển chọn các dự án nghiên cứu chung mới do Quỹ Khoa học Nga và Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia Việt Nam phối hợp tổ chức; đồng thời công bố, khởi động một số dự án hợp tác khác.

Đánh giá AI, vật liệu tiên tiến, vật liệu mới, năng lượng mới và công nghệ vũ trụ là những lĩnh vực có khả năng định hình diện mạo công nghệ trong tương lai, Phó Thủ tướng Dmitry Chernyshenko cho rằng, hợp tác Việt Nam - Nga cần chuyển mạnh từ chia sẻ thành tựu sang kết hợp năng lực nghiên cứu, công nghệ và nguồn lực của hai bên để cùng tạo ra những sản phẩm, giải pháp tiên tiến.

Theo đó, hợp tác khoa học, công nghệ được kỳ vọng tiếp tục trở thành động lực quan trọng thúc đẩy quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Liên bang Nga phát triển sâu rộng, thực chất và hiệu quả.

Cần một tầm vóc mới cho hợp tác khoa học, công nghệ

Phát biểu đề dẫn, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh, khoa học, công nghệ và giáo dục, đào tạo từ lâu đã là một trong những trụ cột của quan hệ hữu nghị truyền thống và Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Liên bang Nga.

Trong nhiều thập kỷ, hàng chục nghìn cán bộ, nhà khoa học và chuyên gia Việt Nam được đào tạo tại Liên Xô trước đây và Liên bang Nga ngày nay. Lực lượng này đã trở thành nguồn nhân lực quan trọng, đóng góp vào quá trình xây dựng và phát triển đất nước.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, trước yêu cầu phát triển mới, hợp tác khoa học, công nghệ Việt Nam - Nga cần được nâng lên một tầm cao mới. Chủ đề "Kết nối công nghệ chiến lược" của Diễn đàn khoa học, công nghệ Việt Nam - Liên bang Nga thể hiện định hướng chuyển từ trao đổi, chia sẻ sang cùng nghiên cứu, cùng làm chủ công nghệ và cùng tạo ra sản phẩm có giá trị.

Việt Nam đang có nhu cầu lớn trong tiếp nhận, làm chủ và phát triển các công nghệ lõi, công nghệ chiến lược. Trong khi đó, Liên bang Nga có thế mạnh về khoa học cơ bản và nhiều lĩnh vực công nghệ tiên tiến như công nghệ hạt nhân, công nghệ lượng tử, vật liệu mới, an toàn thông tin. Việc kết hợp tiềm lực nghiên cứu của Nga với nhu cầu phát triển, năng lực đổi mới và thị trường của Việt Nam được kỳ vọng tạo ra những dư địa hợp tác mới.

Một trong những hướng đi đang được hai nước thúc đẩy là mở rộng chương trình tài trợ nghiên cứu chung sang các lĩnh vực công nghệ chiến lược. Trong năm 2026, hai nước đã lựa chọn 4 đề tài để tài trợ trong tổng số 34 hồ sơ đề xuất, tăng đáng kể so với giai đoạn trước.

Hai nước cũng dự kiến tổ chức phiên họp Ủy ban hỗn hợp về khoa học và công nghệ vào cuối tháng 11/2026 để tập trung trao đổi về công nghệ chiến lược, công nghệ lượng tử và định hướng xây dựng Trung tâm nghiên cứu công nghệ chiến lược.

Cùng với đó, chương trình trao đổi các nhà khoa học trẻ tiếp tục được mở rộng. Dự kiến sẽ có tối thiểu từ 30-50 nhà khoa học trẻ Việt Nam tham gia Hội nghị các nhà khoa học trẻ vào đầu tháng 12/2026; đồng thời, hai bên cũng nghiên cứu, mở rộng hỗ trợ học bổng đào tạo tiến sĩ trong các ngành công nghệ chiến lược.

Trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam đang phối hợp với Tập đoàn Rosatom của Nga tháo gỡ các vướng mắc liên quan đến hợp tác xây dựng Trung tâm nghiên cứu khoa học và công nghệ hạt nhân. Việt Nam cũng đã hoàn thành khóa đào tạo cho 10 chuyên gia thẩm định địa điểm nhà máy điện hạt nhân và đạt thỏa thuận để Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam tham gia liên doanh Trung tâm Nghiên cứu quốc tế của Rosatom.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, hợp tác thời gian tới cần tập trung vào 3 nội dung: 

(1) Lựa chọn những công nghệ chiến lược có thế mạnh bổ trợ lẫn nhau; 

(2) Hình thành các mô hình hợp tác nghiên cứu và phát triển có chiều sâu; 

(3) Gắn kết nghiên cứu khoa học với đào tạo nhân lực, doanh nghiệp và thị trường.

Chuyển hợp tác từ văn kiện sang công nghệ, sản phẩm và thị trường

Phát biểu chỉ đạo tại Diễn đàn, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, trong đó khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chủ yếu để đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh và năng lực tự chủ của nền kinh tế, theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị.

Việt Nam coi trọng hợp tác quốc tế, nhất là với những đối tác có nền tảng khoa học, công nghệ mạnh, có quan hệ hữu nghị truyền thống và khả năng bổ sung cho nhu cầu phát triển của Việt Nam. Liên bang Nga là một trong những đối tác quan trọng đó.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, khoa học, công nghệ và giáo dục đã tạo nên nền tảng quan trọng trong quan hệ Việt Nam - Nga. Trong giai đoạn mới, hai nước cần đưa nền tảng hợp tác này phát triển phù hợp với yêu cầu của thời đại.

"Hợp tác khoa học, công nghệ Việt Nam - Liên bang Nga trong giai đoạn tới cần có tư duy mới, cách làm mới và những mục tiêu cao hơn", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ.

Theo đó, hợp tác không chỉ dừng ở trao đổi chuyên gia, đào tạo cán bộ mà cần hướng tới cùng làm chủ công nghệ, cùng tạo ra sản phẩm và cùng tham gia thị trường.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị hai bên tập trung vào 5 định hướng lớn:

Trước hết, đưa hợp tác về công nghệ chiến lược trở thành một trụ cột quan trọng mới trong quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Liên bang Nga. 

Hai bên cần lựa chọn một số lĩnh vực có tính chiến lược, kết hợp thế mạnh khoa học, công nghệ của Nga với nhu cầu phát triển, nguồn nhân lực và thị trường của Việt Nam. Các lĩnh vực được ưu tiên gồm năng lượng nguyên tử, năng lượng mới, công nghệ vũ trụ, vệ tinh, bán dẫn, vi điện tử, công nghệ lượng tử và AI.

Thứ hai, hai bên đồng thời cần xây dựng các chương trình, dự án khoa học, công nghệ quy mô lớn, có tính biểu tượng cho giai đoạn hợp tác mới; nghiên cứu hình thành các trung tâm, phòng thí nghiệm chung và các dự án có sự tham gia của viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp hai nước.

Thứ ba, đưa doanh nghiệp trở thành chủ thể trung tâm của hợp tác khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, nghiên cứu khoa học chỉ thực sự tạo ra sức mạnh phát triển khi kết quả được chuyển hóa thành công nghệ, sản phẩm và năng lực sản xuất.

Việt Nam mong muốn các tập đoàn công nghệ, năng lượng của Nga tăng cường đầu tư, chuyển giao công nghệ tại Việt Nam; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp công nghệ Việt Nam tìm kiếm cơ hội đầu tư, hợp tác tại Nga.

Thứ tư, hai nước cần dành nguồn lực cho thế hệ các nhà khoa học, chuyên gia trẻ. 

Các chương trình đào tạo trong lĩnh vực công nghệ chiến lược, trao đổi nhà khoa học trẻ, nghiên cứu sinh, kỹ sư và hợp tác giữa các nhóm nghiên cứu trẻ cần tiếp tục được mở rộng.

"Tài sản lớn nhất của quan hệ hai nước không chỉ là những công trình đã xây dựng mà còn là con người", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Thứ năm, xây dựng cơ chế tổ chức thực hiện cụ thể và đo lường được kết quả hợp tác. 

Các chương trình cần xác định rõ mục tiêu, đối tác, nguồn lực, sản phẩm và thời hạn; các thỏa thuận ký kết phải được chuyển thành chương trình, chương trình thành dự án, dự án tạo ra công nghệ và sản phẩm, từ đó đưa những sản phẩm có tiềm năng tiếp cận thị trường.

Đánh giá cao những kết quả hợp tác được công bố tại Diễn đàn trong các lĩnh vực nghiên cứu chung, hợp tác giữa các quỹ khoa học, đào tạo nhân lực, năng lượng nguyên tử, nghiên cứu hạt nhân và đổi mới sáng tạo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng chỉ rõ, điều quan trọng là biến những kết quả này thành dòng chảy hợp tác thường xuyên, liên tục.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp chặt chẽ với Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học Liên bang Nga cùng các cơ quan liên quan, ngay sau Diễn đàn lựa chọn một số dự án có khả năng triển khai sớm để xây dựng kế hoạch thực hiện cụ thể. Đồng thời, cách đánh giá hiệu quả hợp tác khoa học, công nghệ cần được đổi mới, chuyển từ việc chú trọng số lượng đoàn trao đổi, số lượng văn kiện ký kết sang những kết quả thực chất.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ: "Có bao nhiêu công nghệ đã được hai bên cùng làm chủ, bao nhiêu sản phẩm đã được tạo ra, bao nhiêu doanh nghiệp đã cùng đầu tư, bao nhiêu nhà khoa học trẻ đã trưởng thành và những kết quả đó đóng góp như thế nào cho sự phát triển của hai đất nước" cần trở thành những thước đo quan trọng của hợp tác.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tin tưởng, với nền tảng chính trị vững chắc, sự tin cậy chính trị cao, tiềm lực khoa học, công nghệ của Liên bang Nga và quyết tâm đổi mới, phát triển của Việt Nam, hợp tác khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có thể trở thành động lực mới, trụ cột mới và biểu tượng mới trong quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga trong thế kỷ XXI.

Diễn đàn "Kết nối công nghệ chiến lược" vì vậy không chỉ là nơi trao đổi về các định hướng hợp tác, mà còn đặt ra yêu cầu chuyển những cam kết cấp cao thành các chương trình, dự án cụ thể; từ nghiên cứu đến làm chủ công nghệ, từ công nghệ đến sản phẩm và từ sản phẩm đến thị trường.