Việt Nam - Ngân hàng Thế giới: Thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và công nghệ chiến lược

<p style="text-align: justify;">Ngày 24/3/2026, tại Hà Nội, Thứ trưởng Thường trực Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Vũ Hải Quân đã có buổi tiếp bà Mariam J Sherma, Giám đốc Ngân hàng Thế giới phụ trách Việt Nam, Cambodia và Lào, nhằm trao đổi định hướng hợp tác trong phát triển công nghệ chiến lược và nguồn nhân lực chất lượng cao tại Việt Nam.</p>

Phát biểu tại buổi tiếp, bà Mariam J Sherma, Giám đốc Ngân hàng Thế giới phụ trách Việt Nam, Cambodia và Lào cho biết, hiện tổ chức này đang phối hợp với các cơ quan Việt Nam xây dựng chương trình đầu tư tổng thể phát triển hệ sinh thái công nghệ cao, bao gồm hạ tầng nghiên cứu, đào tạo nhân lực và kết nối doanh nghiệp. Trọng tâm là kết nối hệ sinh thái giữa Chính phủ - doanh nghiệp - viện, trường; thúc đẩy hình thành các cụm đổi mới sáng tạo với mức độ tập trung cao, gắn đào tạo, nghiên cứu với nhu cầu thị trường.

Theo bà Mariam J Sherma, kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt tại châu Á cho thấy, các cụm đổi mới sáng tạo gắn với trường đại học và doanh nghiệp công nghệ cao có thể tạo ra đột phá trong phát triển nhân lực và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Từ đó, bà Mariam J Sherma đề xuất định hướng đầu tư các trung tâm công nghệ cao quy mô lớn tại những khu vực trọng điểm, như: Hòa Lạc (Hà Nội), TP. Hồ Chí Minh, Cần Thơ… với yêu cầu triển khai đồng bộ từ hạ tầng, phòng thí nghiệm, trang thiết bị đến cơ chế vận hành.

Bên cạnh nguồn vốn, bà Mariam J Sherma nhấn mạnh sẽ phát huy mạng lưới toàn cầu để hỗ trợ Việt Nam tiếp cận công nghệ, chuyên gia và các mô hình triển khai hiệu quả. Việc tăng cường vai trò của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) được xem là hướng đi quan trọng nhằm thu hút nguồn lực từ khu vực tư nhân.

Bà Mariam J Sherma cũng chỉ ra một số điểm nghẽn cần tháo gỡ, bao gồm: Cơ chế vận hành phòng thí nghiệm, hiệu quả sử dụng nguồn lực, chất lượng nguồn nhân lực và tính bền vững của các mô hình hợp tác "3 nhà"; đồng thời, lưu ý áp lực phân bổ nguồn lực giữa nhiều quốc gia, do đó tiến độ và mức độ cam kết của Việt Nam sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì hỗ trợ.

Phía Ngân hàng Thế giới đề nghị Việt Nam sớm chỉ định đầu mối kỹ thuật để tăng tốc chuẩn bị và triển khai, đồng thời tiếp tục các trao đổi chuyên sâu về kỹ thuật và tài chính trong thời gian tới.

Tại buổi làm việc, Thứ trưởng Thường trực Bộ KH&CN Vũ Hải Quân đánh giá cao đề xuất hợp tác của Ngân hàng Thế giới. Đồng thời, Thứ trưởng cũng cho biết, Việt Nam đang tích cực xây dựng các đề án phát triển hệ thống trung tâm thí nghiệm và công nghệ chiến lược.

Thứ trưởng Thường trực Vũ Hải Quân cũng thẳng thắn chỉ ra những vướng mắc trong quá trình triển khai, đặc biệt là sự thiếu đồng bộ giữa chủ trương và thực thi. Theo Thứ trưởng, dù định hướng chính sách đã cởi mở, nhưng khi cụ thể hóa thành các quy định pháp lý vẫn phát sinh không ít rào cản.

Về nguồn lực, chi cho KHCN,ĐMST&CĐS hiện chiếm khoảng 3% tổng chi ngân sách, trong đó 15% dành cho công nghệ chiến lược song vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Trong khi đó, các chương trình công nghệ chiến lược thường có quy mô lớn, đòi hỏi cách tiếp cận mới trong quản lý và triển khai.

Song song, việc rà soát, cập nhật danh mục công nghệ cao và công nghệ chiến lược phù hợp với điều kiện Việt Nam đang được hoàn thiện, làm cơ sở định hướng đầu tư và chính sách. Các vấn đề như cơ chế phối hợp giữa Nhà nước - doanh nghiệp - viện nghiên cứu, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu, tiêu chí dừng dự án không hiệu quả hay phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm cho giai đoạn thương mại hóa cũng được đặt ra.

Thứ trưởng Thường trực Vũ Hải Quân cho biết, hiện nay Việt Nam đang tập trung triển khai các công nghệ chiến lược, trong đó phân thành hai nhóm: Nhóm có thể triển khai ngay để phục vụ phát triển kinh tế và Nhóm cần đầu tư nghiên cứu dài hạn. Tuy nhiên, những thách thức về xác định danh mục công nghệ, phát triển nhân lực chất lượng cao và xây dựng hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia vẫn cần thêm nguồn lực và kinh nghiệm quốc tế.

Khẳng định ủng hộ cách tiếp cận của Ngân hàng Thế giới trong phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo quy mô lớn, Thứ trưởng nhấn mạnh vai trò điều phối của Nhà nước trong phân bổ nguồn lực, đồng thời cần huy động hiệu quả các nguồn vốn quốc tế.

Bộ KH&CN Việt Nam đề nghị Ngân hàng Thế giới tiếp tục hỗ trợ Việt Nam trong hoàn thiện thể chế, rà soát danh mục công nghệ chiến lược, chia sẻ kinh nghiệm triển khai các chương trình quy mô lớn, cũng như cơ chế vận hành quỹ đầu tư mạo hiểm và mô hình hợp tác "3 nhà".

Bộ cũng ghi nhận sự đồng hành của Ngân hàng Thế giới thời gian qua, đặc biệt trong lĩnh vực chuyển đổi số, đồng thời mong muốn tăng cường hỗ trợ chuyên gia và triển khai hiệu quả chương trình phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao giai đoạn 2026-2030.

Kết thúc buổi làm việc, đại diện Ngân hàng Thế giới cảm ơn sự phối hợp chặt chẽ của Bộ KH&CN Việt Nam và đề nghị sớm cử đầu mối làm việc nhằm thúc đẩy tiến độ triển khai, cập nhật thường xuyên và huy động hiệu quả các nguồn lực trong thời gian tới.