Xác định mức độ rủi ro của sản phẩm, hàng hóa: Quản lý “đúng và trúng”, dựa trên dữ liệu

Việc xác định và phân loại mức độ rủi ro của sản phẩm, hàng hóa không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là nền tảng để đổi mới phương thức quản lý nhà nước theo hướng “đúng và trúng”, minh bạch và hiệu quả. Đây là nhấn mạnh của Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Lê Xuân Định tại Hội thảo chuyên đề diễn ra chiều ngày 03/4/2026.

Hội thảo do Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia tổ chức nhằm hướng dẫn, thảo luận việc xác định mức độ rủi ro của sản phẩm, hàng hóa theo quy định tại Nghị định số 37/2026/NĐ-CP. Sự kiện có sự tham dự của lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ, Ủy ban cùng đại diện các bộ, ngành, địa phương.

Việc tổ chức Hội thảo diễn ra trong bối cảnh Luật số 78/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa đã chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026. Trên cơ sở đó, Chính phủ ban hành Nghị định số 37/2026/NĐ-CP (ngày 23/01/2026), tạo hành lang pháp lý cho việc đổi mới toàn diện công tác quản lý chất lượng.

Điểm cốt lõi của các quy định mới là chuyển từ phương thức quản lý “dàn đều” sang quản lý dựa trên mức độ rủi ro, đồng thời đẩy mạnh số hóa dữ liệu, tăng cường hậu kiểm và minh bạch hóa thông tin chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Theo đó, sản phẩm, hàng hóa được phân thành ba nhóm rủi ro:

Nhóm1: Rủi ro thấp: Doanh nghiệp tự công bố và tự chịu trách nhiệm;

Nhóm 2: Rủi ro trung bình: Doanh nghiệp được lựa chọn tự công bố hoặc đánh giá bởi bên thứ ba;

Nhóm 3: Rủi ro cao: Quản lý chặt chẽ thông qua tổ chức chứng nhận được chỉ định, kết hợp kiểm tra định kỳ và đột xuất.

Cách tiếp cận này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực quản lý mà còn giảm thiểu nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng và môi trường, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động tuân thủ và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Nhấn mạnh tại Hội thảo, Thứ trưởng Lê Xuân Định cho rằng, việc phân loại rủi ro phải hướng tới mục tiêu quản lý “đúng và trúng”, công khai và minh bạch. Trong đó, yếu tố then chốt là dữ liệu.

Thứ trưởng nêu rõ: “Quản lý nhà nước phải dựa trên dữ liệu. Dữ liệu đầy đủ, chính xác và cập nhật mới phản ánh đúng thực trạng rủi ro của sản phẩm, hàng hóa trên thị trường”.

Quan điểm này cũng phản ánh xu hướng quản lý hiện đại, khi các quyết định không còn dựa nhiều vào kinh nghiệm hay cảm tính, mà dựa trên phân tích dữ liệu, bảo đảm tính khoa học và khách quan.

Tại Hội thảo, đại diện Ban Quản lý chất lượng và Đánh giá sự phù hợp cho biết, mức độ rủi ro của sản phẩm, hàng hóa được lượng hóa theo công thức:

R = k × C × P, trong đó R là điểm rủi ro, C là mức độ tác động, k là hệ số tác động và P là khả năng xảy ra.

Quá trình đánh giá cần tuân thủ ba nguyên tắc cốt lõi: đánh giá theo từng mối nguy cụ thể; lựa chọn giá trị rủi ro cao nhất để kết luận; và có thể áp dụng phương pháp đánh giá theo nhóm đối với các sản phẩm có cùng đặc tính, nhằm tối ưu nguồn lực.

Tư duy xuyên suốt được nhấn mạnh là: “Dữ liệu đầy đủ, mối nguy rõ ràng, chấm điểm có căn cứ, kết luận theo giá trị rủi ro cao nhất”.

Phần thảo luận ghi nhận nhiều ý kiến từ các bộ, ngành liên quan đến phương pháp xác định rủi ro, cách thức áp dụng trong thực tiễn và những khó khăn khi triển khai. Các chuyên gia của Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đã trực tiếp giải đáp, làm rõ nhiều nội dung, tạo sự thống nhất trong cách hiểu và cách làm.

Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia Nguyễn Nam Hải cho biết, cơ quan này sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến, tiếp tục hoàn thiện hệ thống hướng dẫn nhằm hỗ trợ các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp triển khai hiệu quả quy định mới.

Việc chuyển mạnh sang quản lý dựa trên rủi ro và dữ liệu không chỉ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, mà còn tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và hướng tới phát triển bền vững trong giai đoạn tới.