Xác lập mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chính

<p style="text-align: justify;">Dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng nhấn mạnh yêu cầu "xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KH,CN,ĐMST&CĐS) quốc gia là động lực chính". Định hướng này được đặt trên nền tảng những thành tựu quan trọng, toàn diện của nhiệm kỳ Đại hội XIII, trong bối cảnh kinh tế vĩ mô ổn định, tăng trưởng duy trì ở mức khá và nhiều lĩnh vực phát triển có chuyển biến rõ nét. </p>

Thành tựu nhiệm kỳ Đại hội XIII – Nền tảng xác lập mô hình tăng trưởng dựa trên KH,CN,ĐMST&CĐS

Theo Dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội XIV, trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực diễn biến nhanh, phức tạp, khó dự báo, đất nước ta vẫn đạt được nhiều kết quả quan trọng và khá toàn diện trên các lĩnh vực.

Kinh tế vĩ mô được giữ vững; các cân đối lớn của nền kinh tế được bảo đảm; lạm phát, bội chi ngân sách và nợ công được kiểm soát. 

Tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2021–2025 ước đạt bình quân khoảng 6,3%/năm, thuộc nhóm tăng trưởng cao của khu vực và thế giới. 

Quy mô GDP năm 2025 dự kiến vượt 510 tỷ USD, gấp 1,47 lần so với năm 2020; GDP bình quân đầu người đạt khoảng 5.000 USD, đưa Việt Nam vào nhóm nước có thu nhập trung bình cao. 

Các lĩnh vực văn hóa, xã hội, an sinh xã hội có nhiều chuyển biến tích cực; quốc phòng, an ninh được tăng cường; đối ngoại và hội nhập quốc tế tiếp tục được mở rộng và nâng tầm.

Ba đột phá chiến lược được triển khai đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm, tạo chuyển biến rõ nét và đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội. 

Tư duy và phương thức xây dựng, tổ chức thực thi pháp luật từng bước được đổi mới; hệ thống pháp luật tiếp tục được rà soát, điều chỉnh, hoàn thiện theo hướng phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, gắn với cải cách thủ tục hành chính. 

Chất lượng nguồn nhân lực từng bước được nâng lên. 

Kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội có bước phát triển đáng kể, với nhiều công trình hạ tầng quan trọng, quy mô lớn được đầu tư, nâng cấp như hệ thống đường bộ cao tốc, sân bay, cảng biển, hạ tầng số…, góp phần tạo diện mạo mới cho đất nước và mở rộng không gian phát triển.

Đầu tư cho KH,CN,ĐMST&CĐS quốc gia được tăng cường, nhất là trong các lĩnh vực công nghệ cao, xây dựng trung tâm dữ liệu quốc gia, ứng dụng dữ liệu dân cư, định danh và xác thực điện tử. 

Những kết quả này đã góp phần thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng của nền kinh tế. KH,CN,ĐMST&CĐS tiếp tục được khẳng định là động lực quan trọng của phát triển. Thể chế KH&CN từng bước được hoàn thiện; tiềm lực KH&CN được củng cố; hội nhập quốc tế trong lĩnh vực này được đẩy mạnh; hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp từng bước hình thành và phát triển. Vai trò của KH,CN,ĐMST&CĐS ngày càng thể hiện rõ trong hầu hết các ngành, lĩnh vực, từ kinh tế, văn hóa – xã hội đến quốc phòng, an ninh và đối ngoại, đóng góp thiết thực vào những thành tựu chung của đất nước trong nhiệm kỳ XIII.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Dự thảo Báo cáo Chính trị cũng chỉ rõ nhiều hạn chế, thách thức, như:

Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo chưa thực sự trở thành động lực chủ yếu cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển đất nước. 

Kết cấu hạ tầng còn chưa đồng bộ, một số lĩnh vực còn yếu và thiếu. 

Việc huy động, phân bổ và sử dụng các nguồn lực phát triển chưa đáp ứng yêu cầu. Cơ chế, chính sách về KH,CN&ĐMST còn bất cập; cơ chế đầu tư, quản lý tài chính và chính sách đãi ngộ đối với đội ngũ trí thức chưa theo kịp thực tiễn. 

Thị trường KH&CN phát triển chậm; một số ngành khoa học, công nghệ chiến lược, mũi nhọn chưa tạo được bước đột phá; doanh nghiệp chưa thực sự giữ vai trò trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia.

Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia

Trong dự báo bối cảnh thế giới, Dự thảo Báo cáo Chính trị chỉ rõ cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư tiếp tục phát triển nhanh, sâu rộng, đặc biệt với sự bứt phá của công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo. Cục diện thế giới chuyển dịch theo hướng đa cực, đa trung tâm, đa tầng, phân mảnh; cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, nhất là cạnh tranh về công nghệ, chuỗi cung ứng và mô hình phát triển ngày càng gay gắt. Xu thế chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng và chuyển đổi cơ cấu, chất lượng nguồn nhân lực trở thành trọng tâm trong chiến lược phát triển của nhiều quốc gia.

Trên cơ sở đó, Dự thảo Báo cáo Chính trị nhấn mạnh nhiệm vụ khẩn trương, quyết liệt đổi mới và hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển KH,CN,ĐMST&CĐS theo nguyên tắc thị trường, phù hợp chuẩn mực và thông lệ quốc tế. Trọng tâm là tháo gỡ dứt điểm các nút thắt, rào cản trong hoạt động KH,CN&ĐMST, đặc biệt về cơ chế quản lý, đầu tư và tự chủ của các đơn vị sự nghiệp KH&CN; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp đầu tư phát triển, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ mới, công nghệ cao.

Dự thảo đặt mục tiêu nâng cao tiềm lực KH,CN&ĐMST quốc gia, đạt trình độ tiên tiến ở những lĩnh vực quan trọng, tiệm cận nhóm dẫn đầu trong các nước có thu nhập trung bình cao. 

Việc phát triển khoa học được định hướng đồng bộ, liên ngành, có trọng tâm, trọng điểm; hình thành các tổ chức, nhóm nghiên cứu mạnh; tăng cường hợp tác công – tư, thu hút, đào tạo, trọng dụng nguồn nhân lực KH&CN chất lượng cao; phát triển hiệu quả hạ tầng KH,CN&ĐMST, nhất là hạ tầng số, dữ liệu lớn và kinh tế dữ liệu; chủ động hội nhập quốc tế, xây dựng mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu, thu hút chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước.

Trong tiếp cận cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, Dự thảo yêu cầu ưu tiên tiếp thu, chuyển giao, ứng dụng sáng tạo và từng bước làm chủ các công nghệ chiến lược, công nghệ lõi, công nghệ nguồn, đặc biệt trong các lĩnh vực như điện tử, chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ hạt nhân, năng lượng mới, công nghệ không gian vũ trụ và công nghệ lượng tử. Nghiên cứu cơ bản được chú trọng gắn với định hướng ứng dụng, làm chủ công nghệ, khẳng định chủ quyền ở những lĩnh vực then chốt mà Việt Nam có nhu cầu, tiềm năng và lợi thế.

Song song với đó, Dự thảo nhấn mạnh yêu cầu thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện gắn với bảo đảm an ninh, an toàn; quản lý và phát triển lành mạnh tài sản số, tiền kỹ thuật số; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong quản lý, điều hành của Đảng, Nhà nước; phát triển trợ lý ảo, công dân số. Các khung khổ pháp lý, cơ chế thử nghiệm, thí điểm vượt trội trong khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tiếp tục được xây dựng; thị trường khoa học và công nghệ được phát triển đồng bộ, liên thông với khu vực và thế giới; tài sản trí tuệ và tài nguyên số được bảo vệ, khai thác hiệu quả; liên kết viện – trường – doanh nghiệp được tăng cường.

Dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội XIV xác định phát triển KH,CN,ĐMST&CĐS là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của cả nhiệm kỳ, đồng thời gắn kết chặt chẽ với yêu cầu xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện đại, hội nhập quốc tế sâu rộng và đáp ứng yêu cầu phát triển lực lượng sản xuất mới. 

Dự thảo Báo cáo chính trị nhấn mạnh phát triển kinh tế nhà nước thực sự giữ vai trò chủ đạo, phát triển kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế; đồng thời xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế và đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa trên nền tảng KH,CN,ĐMST&CĐS: "Xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính, gắn với bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Thúc đẩy phát triển lực lượng sản xuất và phương thức sản xuất mới, trọng tâm phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, xây dựng xã hội số, thân thiện với môi trường sinh thái", dự thảo Báo cáo nêu rõ.

Bên cạnh đó, Dự thảo Báo cáo nhấn mạnh: "Tập trung triển khai đột phá về KH,CN,ĐMST&CĐS tạo nền tảng cho phát triển lực lượng sản xuất mới, hiện đại, ưu tiên phát triển một số ngành công nghiệp, công nghệ chiến lược, trọng tâm là trí tuệ nhân tạo; đẩy mạnh đào tạo, sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao, tạo động lực then chốt nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng, năng lực cạnh tranh của sản phẩm, doanh nghiệp và của nền kinh tế".

Mục tiêu giai đoạn 2026–2030 được xác định rõ, trong đó kinh tế số phấn đấu đạt khoảng 30% GDP, đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) trên 55%, tốc độ tăng năng suất lao động khoảng 8,5%/năm, phản ánh rõ yêu cầu chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo. 

Để hiện thực hóa các mục tiêu, Dự thảo Báo cáo xác định 3 đột phá chiến lược giai đoạn 2026–2030 gồm: Đột phá về thể chế phát triển nhằm khơi thông mọi nguồn lực; đột phá về nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao; và đột phá về kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội, với trọng tâm là hạ tầng công nghệ, hạ tầng số, phục vụ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và chuyển đổi năng lượng.

Xác lập mô hình tăng trưởng mới và thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa dựa trên KH,CN,ĐMST&CĐS là lựa chọn chiến lược mang tính quyết định đối với phát triển đất nước trong giai đoạn tới. 

Trên nền tảng thành tựu nhiệm kỳ Đại hội XIII, Dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội XIV đã xác định rõ các đột phá về thể chế, nhân lực và hạ tầng nhằm tạo bước chuyển căn bản về chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia. 

Thách thức lớn nhất không nằm ở định hướng, mà ở năng lực tổ chức thực hiện để KH,CN,ĐMST&CĐS thực sự trở thành động lực trung tâm của phát triển nhanh và bền vững.