Xây dựng mô hình cấp cứu trước bệnh viện - Bước tiến mới trong bảo vệ sức khỏe người dân

<p style="text-align: justify;">Cấp cứu trước bệnh viện (CCTBV) là mắt xích đầu tiên và quan trọng nhất trong hệ thống cấp cứu y tế. Trước yêu cầu cấp thiết đó, đề tài khoa học cấp quốc gia “Nghiên cứu xây dựng và đánh giá hiệu quả mô hình cấp cứu trước bệnh viện”, mã số ĐTĐL.CN-51/21 đã được triển khai nhằm tìm lời giải cho một lĩnh vực liên quan trực tiếp đến tính mạng của hàng triệu người dân.</p>

Thực tế tại Việt Nam cho thấy, ngưng tim, đuối nước và các tai nạn cộng đồng vẫn là những nguyên nhân tử vong hàng đầu, phần lớn do người chứng kiến không biết thực hiện hồi sinh tim phổi (CPR) hoặc sơ cứu sai cách. Điều đó càng nhấn mạnh tính cấp thiết của việc xây dựng một mô hình CCTBV bài bản, phù hợp với bối cảnh trong nước.

Đề tài ĐTĐL.CN-51/21, do Bệnh viện Quân y 175 chủ trì, triển khai trong 48 tháng (10/2021 - 9/2025), khảo sát hơn 10.800 người dân và 1.200 nhân viên y tế tại 6 tỉnh, thành phố.

Chỉ trong 4 tháng (từ tháng 4 đến tháng 7/2025), Bệnh viện Quân y 175 đã cứu sống thành công 6 trường hợp ngưng tim ngoài bệnh viện, trong đó có bệnh nhân 74 tuổi quốc tịch Malaysia – Singapore hồi phục ngoạn mục dù ngừng tim tới 95 phút. Đây là kết quả nổi bật từ mô hình CCTBV đang được thí điểm tại phường Hạnh Thông (TP.HCM), gắn liền với đề tài nghiên cứu cấp quốc gia.

Theo Đại tá, BSCK2 Vũ Đình Ân, Chủ nhiệm Khoa Hồi sức tích cực và Chống độc, sơ cứu sớm tại hiện trường là "điều kiện cần", còn điều trị chuyên sâu trong bệnh viện là "điều kiện đủ". Chỉ khi hai yếu tố này kết nối thành chuỗi liên hoàn, từ cộng đồng, hệ thống 115 đến bệnh viện, cơ hội sống sót và hồi phục hoàn toàn của người bệnh mới thực sự tăng lên.

Trên cơ sở đánh giá thực trạng toàn diện, nhóm nghiên cứu đã đề xuất ba mô hình CCTBV phù hợp với từng địa bàn – từ đô thị đến nông thôn.

Mô hình thử nghiệm bao gồm:

Hệ thống điều phối thông minh, ứng dụng công nghệ thông tin trong tiếp nhận và phân loại cuộc gọi cấp cứu.

Quy trình phản ứng nhanh, kết nối đồng bộ giữa 115, bệnh viện và lực lượng tại chỗ.

Gói đào tạo chuẩn hóa cho nhân viên y tế cơ sở, đội ngũ tình nguyện viên và người dân theo các chương trình quốc tế như ITLS (International Trauma Life Support) và HHA (Huấn luyện Hồi sức nâng cao).

Mạng lưới cộng đồng được trang bị kỹ năng CPR, nhận diện ngưng tim, sử dụng máy khử rung tim tự động (AED) và sơ cứu chấn thương.

Hiện mô hình đang được thí điểm tại phường Hạnh Thông (TP.HCM) và tỉnh Tiền Giang cũ, bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc rút ngắn thời gian tiếp cận bệnh nhân và cải thiện kết quả cấp cứu.

Trường hợp ông W.C.N (74 tuổi) ngưng tim khi đang chơi tennis là minh chứng thuyết phục nhất. Trong chưa đầy một phút sau khi ngã quỵ, ông được nhân viên y tế gần đó ép tim ngoài lồng ngực và liên hệ 115. CPR được duy trì liên tục đến khi vào viện; báo động đỏ được kích hoạt; can thiệp mạch vành được thực hiện khẩn cấp; và cuối cùng, bệnh nhân hồi phục hoàn toàn sau điều trị tích cực đa chuyên khoa.

Theo Trung tá, ThS.BS Diệp Hồng Kháng, đây là ca ngưng tim kéo dài hiếm gặp nhưng vẫn được cứu sống nhờ chuỗi cấp cứu hoàn chỉnh, từ sơ cứu tại chỗ, phối hợp vận chuyển, xử trí nguyên nhân trong "cửa sổ vàng" đến hồi sức đa cơ quan và phục hồi chức năng.

Không chỉ ca bệnh đặc biệt trên, 5 trường hợp khác ngưng tim từ 10 đến 35 phút cũng được cứu sống nhờ được CPR kịp thời và tiếp cận mô hình điều trị toàn diện. Những ca được sơ cứu tại hiện trường phục hồi nhanh hơn, ít di chứng hơn so với những ca không được CPR sớm, khẳng định vai trò then chốt của cấp cứu trước viện.

Các kết quả thực tiễn cho thấy mô hình CCTBV không chỉ cứu sống người bệnh mà còn giảm đáng kể gánh nặng cho hệ thống y tế thông qua việc hạn chế tổn thương não, giảm thời gian nằm viện và nhu cầu điều trị dài hạn. Điều quan trọng hơn, mô hình này giúp hình thành mạng lưới phản ứng cộng đồng, nơi mỗi người dân đều có thể trở thành "người hùng" trong những phút đầu tiên.

Từ những dữ liệu nghiên cứu và hiệu quả bước đầu, đề tài ĐTĐL.CN-51/21 đặt nền móng cho việc xây dựng chiến lược quốc gia về cấp cứu trước bệnh viện, hướng đến một hệ thống cấp cứu chuyên nghiệp, thống nhất và mang tính nhân văn cao.

Bác sĩ Vũ Đình Ân khuyến cáo người trên 60 tuổi hoặc có bệnh lý tim mạch nên khám định kỳ và tuân thủ điều trị, đồng thời nhấn mạnh: CPR là kỹ năng sinh tồn mà mọi người dân đều cần trang bị. Chỉ vài phút sơ cứu đúng cách có thể tạo nên ranh giới giữa sự sống và tử vong.

Thành công của mô hình CCTBV trong khuôn khổ đề tài ĐTĐL.CN-51/21 đã chứng minh: Khi kiến thức được trang bị đúng, hệ thống được kết nối đồng bộ và cộng đồng được trao quyền, chúng ta hoàn toàn có thể cứu sống nhiều người hơn từ những tình huống tưởng chừng không còn hy vọng.