Xây dựng xã hội số từ gốc: Mỗi người dân trở thành “chủ thể số”

<p style="text-align: justify;">Không bắt đầu từ công nghệ, Quảng Ninh lựa chọn bắt đầu từ con người. Từ thay đổi thói quen, phổ cập kỹ năng đến hình thành năng lực số. Địa phương này đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng xã hội số theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW, lấy người dân làm trung tâm và là chủ thể của chuyển đổi số.</p>

Đưa công nghệ đến gần người dân 

Trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, nhiều địa phương lựa chọn đi nhanh bằng hạ tầng và công nghệ. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi người dân có khả năng tiếp cận và chủ động sử dụng.

Tại Quảng Ninh, chuyển đổi số không khởi đầu từ nền tảng kỹ thuật, mà bắt đầu từ những thay đổi rất đời thường. Sử dụng điện thoại thông minh, thanh toán điện tử, nộp hồ sơ trực tuyến hay tham gia các lớp học kỹ năng số tại thôn, bản.

Câu chuyện của chị Ninh Mắc Nui (thôn Khe Lục, xã Đông Ngũ) là một ví dụ điển hình. Từ chỗ chưa từng sử dụng điện thoại thông minh, chị đã có thể livestream bán miến, thanh toán không dùng tiền mặt và tiếp cận khách hàng ngoài địa phương.

Việc được "cầm tay chỉ việc" từ lực lượng đoàn viên thanh niên giúp chị không chỉ dừng ở việc sử dụng, mà còn biết khai thác công nghệ để phát triển kinh tế. Sản phẩm từ một thôn vùng cao vì thế có thêm đầu ra, gia tăng giá trị.

Từ một câu chuyện cụ thể, có thể thấy rõ sự chuyển biến trong nhận thức của người dân: Từ e ngại sang chủ động, từ tiếp cận sang làm chủ. Đây chính là quá trình hình thành năng lực số - nền tảng cốt lõi của một xã hội số bền vững.

Triển khai Nghị quyết số 09-NQ/TU về chuyển đổi số toàn diện, Quảng Ninh ghi nhận những kết quả cụ thể. Toàn tỉnh có hơn 1,3 triệu người dân sử dụng sổ sức khỏe điện tử tích hợp trên nền tảng định danh, giúp đơn giản hóa quy trình khám chữa bệnh, giảm giấy tờ và thời gian chờ đợi. Trong lĩnh vực giáo dục, 100% học sinh có học bạ điện tử, các trường học triển khai đồng bộ thanh toán không dùng tiền mặt, từng bước hình thành thói quen số từ sớm.

Dịch vụ công trực tuyến được mở rộng với tỷ lệ giải quyết hồ sơ toàn trình ở mức cao, tỷ lệ hài lòng của người dân duy trì trên 98%. Hơn 65.000 chữ ký số cá nhân được cấp miễn phí, mở rộng khả năng tham gia của người dân vào các giao dịch số, từ xác thực pháp lý đến thực hiện thủ tục hành chính.

Những con số này không chỉ phản ánh mức độ ứng dụng công nghệ, mà quan trọng hơn cho thấy xã hội số dần hình thành trong đời sống thường nhật. Khi các hoạt động thiết yếu như khám bệnh, học tập, thanh toán, giải quyết thủ tục hành chính đều diễn ra trên môi trường số, chuyển đổi số không còn là mục tiêu, mà trở thành một phần của đời sống.

Bình dân hóa công nghệ trong xây dựng xã hội số

Nếu năng lực số của người dân là nền tảng, thì cách thức đưa công nghệ đến với người dân chính là yếu tố quyết định. Tại Quảng Ninh, phương châm bình dân hóa công nghệ được triển khai xuyên suốt, nhằm giúp công nghệ trở nên dễ hiểu, dễ tiếp cận và dễ sử dụng.

Việc thành lập 1.538 tổ công nghệ số cộng đồng với hơn 11.800 thành viên là bước đi mang tính chiến lược. Không dừng ở tuyên truyền, các tổ này trực tiếp đến từng hộ dân, hướng dẫn sử dụng các ứng dụng cụ thể, từ thanh toán điện tử, dịch vụ công trực tuyến đến các nền tảng số phục vụ đời sống. Qua đó, chuyển đổi số được triển khai bằng những hành động cụ thể, đi vào thực chất.

Song song với đó, các chương trình đào tạo quy mô lớn được triển khai đồng bộ. Riêng năm 2025, gần 24.600 lượt cán bộ, công chức, viên chức được bồi dưỡng kỹ năng số và ứng dụng công nghệ mới. Nhiều mô hình như Bình dân học vụ số, Gia đình số, Chi hội phụ nữ số, cùng cuộc thi Đại sứ số - Sáng tạo cùng AI đã thúc đẩy chuyển đổi số lan tỏa mạnh mẽ, trở thành phong trào xã hội rộng khắp.

Công nghệ mới, đặc biệt trí tuệ nhân tạo (AI), cũng được từng bước đưa vào nhiều lĩnh vực như quản lý, sản xuất, hành chính. Tuy nhiên, cách tiếp cận của Quảng Ninh không phải chạy theo công nghệ, mà lựa chọn những ứng dụng thiết thực, gắn với nhu cầu thực tế của người dân và doanh nghiệp.

Cách làm này thể hiện rõ định hướng của Nghị quyết 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Theo đó, chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ, mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện, trong đó con người giữ vai trò trung tâm. Tinh thần chỉ đạo đặt ra yêu cầu đưa công nghệ vào đời sống, tạo giá trị thực chất, tránh hình thức.

Thực tế tại Quảng Ninh cho thấy, khi người dân được trang bị kỹ năng, được hỗ trợ tiếp cận và được đặt ở vị trí chủ thể, chuyển đổi số sẽ diễn ra một cách tự nhiên và bền vững. Công nghệ khi đó không còn là rào cản, mà trở thành công cụ thúc đẩy phát triển.

Trong giai đoạn tới, Quảng Ninh tiếp tục đặt mục tiêu hoàn thiện hạ tầng số với 100% dân số được phủ sóng 5G, 95% hộ gia đình có Internet băng rộng tốc độ cao vào năm 2030. Cùng với đó là tiếp tục đào tạo kỹ năng số, ứng dụng AI cho đội ngũ cán bộ, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, nâng cao trải nghiệm người dân trên môi trường số.