Công nghệ tạo “không gian sống” cho di sản Khánh Hòa

<p style="text-align: justify;">Từ quét 3D các tháp Chăm, số hóa hiện vật đến tour tham quan trực tuyến, mã QR và ứng dụng AI, Khánh Hòa đang mở rộng không gian bảo tồn, quảng bá và đưa các giá trị văn hóa đến gần hơn với công chúng trong môi trường số.</p>

Cuối tháng 6/2026, Nền tảng số di sản văn hóa Chăm Khánh Hòa chính thức được đưa vào sử dụng. Chỉ với điện thoại, người dân và du khách có thể quét mã QR để tìm hiểu di tích, hiện vật, tra cứu bản đồ và trải nghiệm không gian di sản dưới dạng 3D. Nền tảng đồng thời hình thành kho dữ liệu phục vụ nghiên cứu, quản lý và quảng bá văn hóa Chăm.

Để xây dựng nền tảng, các đơn vị chuyên môn tiến hành quét 3D, chụp ảnh, xử lý dữ liệu số và tích hợp nội dung thuyết minh đối với hệ thống di tích, hiện vật. Người dùng hiện có thể tham quan trực tuyến Tháp Bà Pô Nagar, Tháp Pô Klong Garai, Tháp Hòa Lai, Tháp Pô Rômê cùng các không gian trưng bày của Bảo tàng tỉnh Khánh Hòa. Các bộ sưu tập 3D về hiện vật, bảo vật quốc gia và hiện vật tiêu biểu của văn hóa Chăm cũng được đưa lên nền tảng.

Giá trị của việc số hóa không chỉ nằm ở việc tạo thêm một cách tham quan mới. Dữ liệu 3D giúp lưu giữ hiện trạng không gian, kiến trúc và hiện vật tại một thời điểm cụ thể, tạo nguồn tư liệu có thể cập nhật, khai thác lâu dài trong nghiên cứu, quản lý và bảo tồn. Với những người không có điều kiện đến trực tiếp, không gian số cũng mở rộng khả năng tiếp cận di sản mà không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý.

Bà Thái Thị Lệ Hằng, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Khánh Hòa cho rằng, số hóa di tích, điểm đến lịch sử, văn hóa là nhu cầu tất yếu. Địa phương đang xây dựng lộ trình để hoạt động này phù hợp với thực tiễn, đồng thời bảo đảm khả năng lưu giữ dữ liệu và phát huy giá trị di sản lâu dài.

Bên cạnh đó, Khánh Hòa tiếp tục mở rộng số hóa sang hệ thống điểm đến văn hóa, du lịch. Trong tháng 7/2026, hơn 30 cán bộ, chuyên gia và kỹ thuật viên đã khảo sát, quét 3D, sử dụng flycam và thu thập dữ liệu tại hơn 20 địa điểm để xây dựng Nền tảng du lịch số Khánh Hòa. Danh sách gồm Tháp Bà Pô Nagar, Tháp Trầm Hương, Hòn Chồng, Bảo tàng tỉnh, Làng nghề Trường Sơn, Viện Hải dương học, Nha Trang Xưa và nhiều điểm văn hóa, du lịch khác.

Trên nền tảng, công nghệ được sử dụng để kết nối dữ liệu điểm đến với bản đồ số, định vị, không gian 3D và các tiện ích phục vụ người dùng. Thay vì chỉ xem ảnh hoặc đọc giới thiệu, du khách có thể quan sát không gian trước chuyến đi, tìm hiểu thông tin về điểm đến và tiếp cận các dịch vụ liên quan trên cùng môi trường số.

Chuyển đổi số cũng đang đi vào các thiết chế văn hóa. Bảo tàng tỉnh xây dựng phần mềm quản lý cơ sở dữ liệu hiện vật, gắn mã định danh và mã QR phục vụ quản lý, nghiên cứu, quảng bá. Thư viện tỉnh ứng dụng các công cụ số và AI để xây dựng video giới thiệu sách. Trung tâm Văn hóa tỉnh đưa “Cẩm nang học hô hát bài chòi Khánh Hòa” vào hoạt động, kết hợp truyền dạy trực tiếp và trực tuyến, giúp thế hệ trẻ có thêm cách tiếp cận nghệ thuật truyền thống.

Theo định hướng của ngành văn hóa Khánh Hòa, việc ứng dụng khoa học, công nghệ sẽ tiếp tục được mở rộng với dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, thực tế ảo và thực tế tăng cường trong quản lý, bảo tồn, giới thiệu và phát huy giá trị văn hóa. Mục tiêu không phải thay thế trải nghiệm trực tiếp, mà tạo thêm công cụ để lưu giữ chính xác hơn, tiếp cận rộng hơn và kể những câu chuyện về di sản bằng phương thức phù hợp với công chúng trong môi trường số.

Từ những ngôi tháp Chăm hàng trăm năm tuổi đến nghệ thuật bài chòi, bảo tàng và làng nghề, công nghệ đang tạo thêm một “không gian sống” cho di sản Khánh Hòa. Khi dữ liệu văn hóa được số hóa, chuẩn hóa và kết nối, giá trị của di sản không chỉ được gìn giữ mà còn có thêm cơ hội tiếp tục hiện diện, được khám phá và lan tỏa tới những thế hệ mới.