Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số tạo động lực nâng cao năng suất

<p style="text-align: justify;"> Nâng cao năng suất cần trở thành nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn phát triển mới, trong đó khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo là những nguồn lực quan trọng tạo ra năng suất mới.</p>

Chiều 14/8/2026, Diễn đàn Năng suất Chất lượng Quốc gia năm 2026 với chủ đề "Bứt phá năng suất dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để Việt Nam tiến nhanh tới Tầm nhìn 2045" diễn ra tại TP. Hồ Chí Minh.

Diễn đàn do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương và Tổ chức Năng suất châu Á (APO) tổ chức.

Năng suất phải trở thành nhiệm vụ trung tâm

Phát biểu tại Diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng cho biết, sự kiện diễn ra trong bối cảnh cả nước triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026-2030, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số bền vững và đưa Việt Nam trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.

Sau 40 năm đổi mới, tiềm lực của nền kinh tế Việt Nam đã có bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, theo Phó Thủ tướng, mô hình tăng trưởng vẫn còn dựa nhiều vào mở rộng nguồn lực hơn là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, để vượt qua bẫy thu nhập trung bình, các quốc gia cần tạo được bước chuyển mạnh về năng suất. Trong bối cảnh mới, năng suất không chỉ là làm nhanh hơn theo phương thức cũ mà phải tạo ra giá trị mới dựa trên công nghệ, dữ liệu và phương thức quản trị hiện đại, đồng thời bảo đảm các yêu cầu về chất lượng và môi trường.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, nâng cao năng suất không phải là một phong trào hay nhiệm vụ riêng của ngành khoa học và công nghệ mà cần trở thành một trong những nhiệm vụ trung tâm của cả hệ thống trong giai đoạn 2026-2030. Việc nâng cao năng suất cần chuyển từ cách làm theo phong trào sang thực chất, có mục tiêu và có khả năng đo lường; lấy năng suất làm một trong những thước đo quan trọng trong điều hành.

Để hướng tới mục tiêu đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt trên 55% và năng suất lao động khu vực kinh tế tư nhân tăng bình quân 8,5-9,5%/năm, Phó Thủ tướng đề nghị nghiên cứu, đưa các chỉ tiêu về năng suất, chất lượng vào hệ thống chỉ tiêu điều hành của các Bộ, ngành, địa phương, tập đoàn và tổng công ty.

Khoa học, công nghệ tạo ra năng suất mới

Một trong những định hướng được Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh là khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành nguồn tạo ra năng suất mới; chất lượng và tiêu chuẩn trở thành nền tảng để hàng hóa, sản phẩm Việt Nam tiếp cận và cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Theo Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo cần được đưa vào các dây chuyền sản xuất, quy trình quản trị và hoạt động kinh doanh, thay vì chỉ dừng ở việc sử dụng các phần mềm quản lý văn phòng.

Cùng với ứng dụng công nghệ, cần chú trọng nâng cao năng lực hấp thụ, làm chủ và khai thác công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Hạ tầng chất lượng quốc gia cũng cần được hiện đại hóa, số hóa và đi trước một bước, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của các thị trường lớn.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đồng thời yêu cầu huy động đồng bộ doanh nghiệp nhà nước, khu vực kinh tế tư nhân và khu vực công tham gia nâng cao năng suất. Chính sách hỗ trợ cần chuyển từ dàn trải sang có trọng tâm, lấy mức tăng năng suất thực tế làm một trong những tiêu chí đánh giá hiệu quả hỗ trợ.

Đối với khu vực công, việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu tiếp tục cải tiến quy trình, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp, qua đó góp phần giảm chi phí cho toàn nền kinh tế.

Về nhiệm vụ thời gian tới, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ khẩn trương sơ kết việc thực hiện Kế hoạch tổng thể nâng cao năng suất dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2021-2030. Trên cơ sở đó, nghiên cứu trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch nâng cao năng suất quốc gia cho giai đoạn mới, hoàn thành trong quý III/2026.

Kế hoạch mới cần bổ sung các nội dung về năng suất dựa trên trí tuệ nhân tạo và dữ liệu, năng suất xanh, năng suất khu vực công, tiêu chuẩn và đo lường số.

Cùng với đó, cần xây dựng bộ chỉ tiêu đo lường năng suất ở cấp nền kinh tế, ngành, địa phương và doanh nghiệp; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về năng suất và công bố Báo cáo Năng suất Việt Nam hằng năm bằng tiếng Việt và tiếng Anh.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cũng yêu cầu tiếp tục hiện đại hóa hạ tầng chất lượng quốc gia; ưu tiên năng lực đo lường, thử nghiệm, chứng nhận phục vụ các công nghệ chiến lược và dự án trọng điểm quốc gia. Đồng thời, đẩy mạnh tiêu chuẩn số, chứng chỉ hiệu chuẩn số, mở rộng thừa nhận lẫn nhau về kết quả đánh giá sự phù hợp và chủ động tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế đối với các công nghệ mới.

Một nhiệm vụ khác được đặt ra là phát triển nguồn nhân lực cho năng suất, hình thành đội ngũ chuyên gia năng suất đáp ứng chuẩn khu vực; nghiên cứu đưa nội dung về năng suất, chất lượng và đổi mới sáng tạo vào chương trình đào tạo đại học, giáo dục nghề nghiệp; đồng thời tăng cường đào tạo kỹ năng số cho người lao động.

Việt Nam cũng cần tăng cường hợp tác quốc tế, phát huy vai trò của Tổ chức Năng suất châu Á, Tổ chức Lao động Quốc tế và các đối tác, đồng thời tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm của các nền kinh tế thành công trong chuyển đổi kép.

"Nâng cao năng suất là một hành trình lâu dài. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, chúng ta không có lựa chọn nào khác ngoài việc tăng tốc", Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh.

Theo Phó Thủ tướng, cần tăng tốc ứng dụng khoa học, công nghệ và trí tuệ nhân tạo; thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đẩy mạnh chuyển đổi xanh, nâng cao chất lượng và năng suất của từng doanh nghiệp, cơ quan, đơn vị và người lao động.

Các ý tưởng, khuyến nghị được đưa ra tại Diễn đàn cần được chuyển hóa thành nhiệm vụ cụ thể, có địa chỉ, thời hạn và người chịu trách nhiệm.

Năng suất, chất lượng gắn với năng lực cạnh tranh

Phát biểu tại Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho rằng, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi tăng trưởng nhanh và bền vững. Khi dư địa mở rộng các yếu tố đầu vào ngày càng hạn chế, năng suất cần trở thành nguồn lực quan trọng của tăng trưởng dài hạn.

Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, bứt phá năng suất không chỉ là tạo ra nhiều sản phẩm hơn mà quan trọng là tạo ra nhiều giá trị hơn từ cùng một nguồn lực. Năng suất tạo ra hiệu quả, trong khi chất lượng tạo dựng niềm tin và khả năng tiếp cận thị trường. Do đó, hai yếu tố này cần được nâng cao đồng thời để doanh nghiệp cạnh tranh dựa trên giá trị và công nghệ.

Thứ trưởng Lê Xuân Định phân tích, khoa học và công nghệ tạo ra năng lực mới; đổi mới sáng tạo chuyển hóa năng lực đó thành giá trị; chuyển đổi số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo góp phần nâng cao hiệu quả; trong khi tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng bảo đảm kết quả có thể được tin cậy và được thị trường chấp nhận.

Bộ Khoa học và Công nghệ kỳ vọng các nội dung trao đổi tại Diễn đàn sẽ góp phần nhận diện những điểm nghẽn về thể chế, công nghệ, nhân lực và quản trị đang hạn chế tăng trưởng năng suất; đồng thời đề xuất giải pháp chuyển hóa khoa học, công nghệ, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh và hạ tầng chất lượng thành những kết quả năng suất cụ thể, có thể đo lường.

Diễn đàn Năng suất Chất lượng Quốc gia năm 2026 qua đó đặt vấn đề nâng cao năng suất trong mối quan hệ chặt chẽ với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chất lượng, hướng tới tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn mới.