Kinh tế không gian tầm thấp là động lực tăng trưởng mới

<p style="text-align: justify;">Phát triển kinh tế không gian tầm thấp là lĩnh vực mới. Lần đầu tiên, một cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) trong phát triển kinh tế không gian tầm thấp được triển khai tại Điện Biên, tạo cơ sở hoàn thiện chính sách và thúc đẩy hình thành ngành kinh tế mới.</p>

Tiếp cận kinh tế không gian tầm thấp

Thông tin tại Họp báo thường kỳ tháng 7 do Bộ KH&CN tổ chức ngày 31/7/2026, ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số cho biết, Đại hội XIV của Đảng đã xác định mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số trong giai đoạn 2026-2030. 

Để hiện thực hóa mục tiêu này, bên cạnh việc phát huy các động lực tăng trưởng truyền thống, Việt Nam cần chủ động mở ra những không gian phát triển mới dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo (KHCN&ĐMST), hình thành các ngành kinh tế mới có năng suất và giá trị gia tăng cao hơn.

Trong xu thế đó, kinh tế không gian tầm thấp đang nổi lên như một động lực tăng trưởng mới. Nhiều quốc gia trên thế giới đã coi đây là một ngành kinh tế chiến lược, tích cực thử nghiệm các mô hình dịch vụ mới dựa trên công nghệ bay không người lái (UAV).

Điểm chung trong cách tiếp cận của các quốc gia này là không dừng ở việc phát triển công nghệ bay mà là xây dựng hệ sinh thái công nghiệp, dịch vụ cho kinh tế không gian tầm thấp. Nói cách khác, thiết bị bay chỉ là phương tiện, giá trị kinh tế thực sự nằm ở hệ sinh thái ứng dụng và các dịch vụ đi kèm. Đây cũng chính là định hướng mà Bộ KH&CN lựa chọn khi nghiên cứu phát triển kinh tế không gian tầm thấp tại Việt Nam.

Tuy nhiên, đối với một lĩnh vực mới, khó khăn lớn nhất không phải là công nghệ mà là thể chế. Nếu chờ hệ thống pháp luật hoàn thiện đầy đủ mới triển khai, rất có thể Việt Nam sẽ bỏ lỡ cơ hội phát triển. Ngược lại, nếu triển khai đại trà khi chưa đánh giá đầy đủ các rủi ro thì sẽ không bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh, an toàn bay cũng như các lợi ích của xã hội.

Trong bối cảnh đó, cơ chế sandbox được lựa chọn như một công cụ để giải quyết bài toán này. Thông qua thử nghiệm trong phạm vi, thời gian và điều kiện được kiểm soát, các cơ quan quản lý vừa có cơ sở đánh giá hiệu quả thực tiễn, vừa từng bước hoàn thiện chính sách.

Đưa sandbox vào thực tiễn và câu chuyện của Điện Biên

Theo ông Nguyễn Văn Thuật, việc lựa chọn Điện Biên là địa phương đầu tiên triển khai sandbox không phải là ngẫu nhiên. Bởi Điện Biên là tỉnh miền núi có địa hình chia cắt, chi phí logistics cao; nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa còn gặp khó khăn trong tiếp cận dịch vụ y tế, vận chuyển hàng hóa và cung ứng vật tư sản xuất.

Bên cạnh đó, Điện Biên có đường biên giới tiếp giáp với Lào và Trung Quốc, diện tích rừng lớn, thường xuyên phát sinh nhu cầu giám sát tài nguyên, phòng cháy, chữa cháy rừng, cứu hộ, cứu nạn. Đây đều là những bài toán mà công nghệ không gian tầm thấp có thể tạo ra sự khác biệt rõ rệt so với các phương thức quản lý truyền thống.

Ngày 23/6/2026, UBND tỉnh Điện Biên ban hành Quyết định số 1291/QĐ-UBND cho phép triển khai cơ chế sandbox đối với các sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số phát triển kinh tế không gian tầm thấp sử dụng phương tiện UAV. Đây là mô hình sandbox đầu tiên về phát triển kinh tế tầm thấp ứng dụng UAV được triển khai tại địa phương, theo quy định của Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật KHCN&ĐMST cùng Nghị định số 33/2025/NĐ-CP của Chính phủ.

Theo Đề án, khoảng 6.000 chuyến bay sẽ được triển khai trong thời gian thử nghiệm (đến hết tháng 5/2027) tập trung vào ba nhóm ứng dụng trọng điểm. Thứ nhất là nông nghiệp thông minh: Gieo hạt, phun thuốc bảo vệ thực vật, giám sát mùa vụ và vận chuyển vật tư nông nghiệp; Thứ hai là Logistics tầm thấp: Phục vụ vận chuyển thuốc, vật tư y tế, mẫu bệnh phẩm và hàng hóa thiết yếu đến các khu vực vùng sâu, vùng xa, nơi giao thông còn nhiều khó khăn; Thứ ba là quản lý tài nguyên và dịch vụ công: Lập bản đồ số, khảo sát địa hình, quản lý rừng, giám sát tài nguyên, cảnh báo sớm thiên tai và hỗ trợ công tác quản lý nhà nước.Với ba nhóm ứng dụng trọng điểm này sẽ khai thác tối đa tiềm năng của Điện Biên, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội bền vững.

Trong quá trình xây dựng Đề án, Bộ KH&CN phối hợp chặt chẽ với Bộ Quốc phòng, UBND tỉnh Điện Biên và các doanh nghiệp để tổ chức nhiều đợt khảo sát, thử nghiệm, đánh giá nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, cũng như phân tích kỹ các yêu cầu về quốc phòng, an ninh, an toàn bay và những rủi ro có thể phát sinh.

Trên cơ sở đó, các khu vực thử nghiệm, hành lang bay và lĩnh vực ứng dụng đã được xác định; cơ chế thử nghiệm cũng được thiết kế ngay từ đầu theo hướng vừa tạo không gian cho đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm kiểm soát chặt chẽ các rủi ro.

Thể chế đồng hành cùng công nghệ

Đề án không chỉ hướng đến việc xây dựng mô hình quản lý thử nghiệm đối với kinh tế không gian tầm thấp mà còn từng bước hình thành một mô hình tham chiếu phục vụ việc xây dựng chính sách trong tương lai.

Theo ông Nguyễn Văn Thuật, ý nghĩa lớn nhất của Đề án là thay đổi tư duy quản lý nhà nước, từ quản lý dựa trên giả định sang quản lý dựa trên dữ liệu; từ chờ hoàn thiện thể chế mới triển khai sang cho phép thử nghiệm có kiểm soát để vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa hoàn thiện chính sách trong quá trình thực tiễn. Đây cũng là những quan điểm rất mới trong quản lý đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số hiện nay.

Ông Thuật cho rằng, kinh tế không gian tầm thấp là một lĩnh vực còn rất mới. Nếu chậm chân, Việt Nam sẽ trở thành thị trường ứng dụng công nghệ của các quốc gia khác. Ngược lại, nếu đi đúng hướng ngay từ bây giờ, Việt Nam sẽ có cơ hội hình thành một ngành kinh tế mới do doanh nghiệp Việt Nam làm chủ.

Theo đó, Bộ KH&CN xác định phát triển kinh tế không gian tầm thấp không chỉ là câu chuyện về thiết bị bay hay công nghệ bay. Đó là câu chuyện về đổi mới thể chế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển doanh nghiệp công nghệ Việt Nam và đưa các sản phẩm công nghệ vào thực tiễn để tạo ra giá trị cho nền kinh tế. Sandbox tại Điện Biên chính là bước đi đầu tiên trên hành trình đó.

Cách làm này cho thấy Bộ KH&CBN không coi công nghệ là điểm xuất phát của đổi mới sáng tạo. Công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi giải quyết được những bài toán phát triển của địa phương và tạo ra giá trị phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Kết quả đạt được tại Điện Biên, không chỉ là việc hoàn thành một Đề án thử nghiệm, điều quan trọng hơn là Việt Nam đã bắt đầu đưa cơ chế sandbox vào thực tiễn để thử nghiệm một lĩnh vực kinh tế hoàn toàn mới. Đồng thời sẽ cung cấp dữ liệu thực tiễn về hiệu quả kinh tế - xã hội, mức độ an toàn, khả năng vận hành và nhân rộng mô hình UAV tại khu vực miền núi. Đây cũng là cơ sở để nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển kinh tế không gian tầm thấp trong thời gian tới.

Thông tin thêm về vấn đề này, Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương cho biết Bộ đã thay đổi phương thức hỗ trợ địa phương theo hướng đồng hành trực tiếp. Thay vì chỉ hướng dẫn trên cơ sở các quy định pháp luật, Bộ đã giao Vụ Kinh tế số và Xã hội số phối hợp chặt chẽ với Sở KH&CN Điện Biên theo phương châm "cầm tay chỉ việc" để cùng xây dựng và hoàn thiện Đề án. Bộ KH&CN đã rất cố gắng thay đổi cách tiếp cận để hỗ trợ địa phương. Sau khi Điện Biên triển khai, hiện đã có gần 10 địa phương trên cả nước bày tỏ mong muốn áp dụng mô hình này.

Bộ KH&CN sẽ tiếp tục đồng hành cùng các bộ, ngành, địa phương và các đơn vị liên quan để hoàn thiện mô hình này trong thực tiễn. Từ đó từng bước hoàn thiện cơ chế, chính sách và hướng tới mục tiêu đưa KHCN,ĐMST&CĐS trở thành động lực chủ yếu cho phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới.