VINATOM - Nửa thế kỷ tiên phong và khát vọng vươn tầm trong kỷ nguyên mới

<p style="text-align: justify;">Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (VINATOM) trọng thể tổ chức Lễ kỷ niệm 50 năm thành lập (1976-2026) vào sáng 7/7/2026. Phát biểu tại buổi Lễ, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, Đảng và Nhà nước ta đã xác định năng lượng hạt nhân giữ vai trò quan trọng trong việc bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện cam kết quốc tế đạt phát thải ròng bằng “0" vào năm 2050. Để thực hiện thành công mục chiến lược này, Chính phủ đang khẩn trương triển khai nhiều nhiệm vụ, trong đó có công tác chuẩn bị triển khai Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Dự án Trung tâm nghiên cứu KH&CN hạt nhân (CNST) tại Đồng Nai.</p>

Khát vọng, cống hiến và khẳng định vị thế quốc gia

Được thành lập ngày 26/4/1976, VINATOM ra đời mang theo tầm nhìn chiến lược của Đảng và Nhà nước về ứng dụng khoa học kỹ thuật hạt nhân vào công cuộc kiến thiết đất nước.

Vượt qua khó khăn, các thế hệ cán bộ đã tận tâm xây dựng Viện trở thành trung tâm khoa học hạt nhân nòng cốt, đóng góp quan trọng vào sự nghiệp phát triển đất nước và khẳng định được vị thế vững chắc trong mắt bạn bè quốc tế.

Tự hào về dấu mốc lịch sử năm 1984, khi các nhà khoa học Việt Nam cùng với các chuyên gia Liên Xô với tinh thần tự lực và khát vọng cháy bỏng đã khôi phục, nâng công suất và vận hành thành công Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt. Từ nền tảng nền móng vững chắc này, VINATOM đã không ngừng phát triển, xây dựng nên một hệ thống các đơn vị nghiên cứu chuyên sâu, đạt được những thành tựu đáng được ghi nhận trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ hạt nhân và kỹ thuật bức xạ hiện đại.

Song song với những thành tựu về lò phản ứng, VINATOM đã khẳng định vị thế qua các dấu mốc ứng dụng đa ngành, đóng góp trực tiếp vào sự phát triển kinh tế - xã hội. Từ thực tiễn ứng dụng và nghiên cứu, VINATOM đã xây dựng được một đội ngũ chuyên gia đầu ngành và nền tảng tri thức vững vàng, sẵn sàng đảm nhận các nhiệm vụ chiến lược tầm vóc quốc gia.

Nhìn lại 50 năm xây dựng và phát triển, ông Trần Chí Thành, Viện trưởng VINATOM bày tỏ niềm tự hào vì VINATOM đã góp phần chứng minh rằng NLNT luôn được phát triển ở Việt Nam vì mục đích hòa bình, vì con người và vì sự phát triển bền vững của đất nước.

VINATOM mong muốn trở thành tổ chức KH&CN hạt nhân chiến lược của quốc gia, với khát vọng phụng sự Tổ quốc bằng khoa học, bằng tri thức và trách nhiệm, tâm huyết của những người làm NLNT.

6 nhiệm vụ trọng tâm mang tính chiến lược

Lễ kỷ niệm 50 năm diễn ra đúng vào thời khắc lịch sử khi Trung ương Đảng khóa XIII thống nhất chủ trương tái khởi động điện hạt nhân. Để đón đầu vận hội này, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã trực tiếp giao 6 nhiệm vụ trọng tâm mang tính chiến lược cho VINATOM.

Thứ nhất, VINATOM khẩn trương kiện toàn mô hình tổ chức đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, phấn đấu đến năm 2035, phát triển VINATOM trở thành tổ chức dẫn dắt, giữ vai trò nòng cốt trong nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, hỗ trợ kỹ thuật, xử lý sự cố; hợp tác và hỗ trợ doanh nghiệp trong tiếp thu, làm chủ, tiến tới tự chủ công nghệ. Đồng thời, nâng cao năng lực đào tạo cho VINATOM đáp ứng vai trò trung tâm đào tạo, bồi dưỡng nhân lực chất lượng cao cho quốc gia trong lĩnh vực NLNT.

Thứ hai, tập trung tối đa nguồn lực triển khai Dự án CNST. Đây là dự án trong lĩnh vực KH&CN có quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Dự án cần phải được xây dựng và vận hành bảo đảm đúng tiến độ theo chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và theo Kết luận của Bộ Chính trị. Phấn đấu hoàn thành và đưa CNST trở thành đầu tàu về nghiên cứu, phát triển công nghệ và đào tạo nhân lực cho lĩnh vực NLNT trong những năm tới.

Thứ ba, VINATOM cần tập trung nghiên cứu chuyên sâu để làm chủ các công nghệ lò phản ứng tiên tiến, trọng tâm là lò mô-đun nhỏ (SMR), lò hạt nhân thế hệ IV và các công nghệ lò nước nhẹ hiện đại.

Thứ tư, tập trung xây dựng đội ngũ chuyên gia hạt nhân đầu ngành. Trên cơ sở các chính sách của Nhà nước về thu hút tài năng, VINATOM cần chủ động cụ thể hóa thành lộ trình đào tạo chuyên sâu để chuẩn bị sẵn sàng nhân lực vận hành CNST và các dự án điện hạt nhân tương lai.

Thứ năm, đẩy mạnh ứng dụng NLNT vào đời sống. Tiếp tục đưa các thành tựu khoa học hạt nhân phục vụ cho y tế, nông nghiệp, công nghiệp, môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu; nghiên cứu hoàn thiện công nghệ chế biến sâu đất hiếm, titan. Đặc biệt, tiếp tục hoàn thiện và vận hành hiệu quả Mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia, bảo đảm an toàn tuyệt đối cho người dân.

Thứ sáu, chủ động hội nhập và mở rộng hợp tác quốc tế sâu rộng, khai thác hiệu quả các dự án hợp tác kỹ thuật với IAEA và các khuôn khổ hợp tác đa phương và song phương để nâng cao toàn diện tiềm lực KH&CN hạt nhân quốc gia. Tiếp tục là đối tác tin cậy và trách nhiệm trong cộng đồng hạt nhân thế giới, đưa khoa học hạt nhân trở thành động lực cho sự phát triển xanh và bền vững.

Mệnh lệnh hành động từ Bộ KH&CN

Phát biểu tại buổi Lễ, Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân tiếp thu chỉ đạo sâu sắc, toàn diện của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng, một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là việc xây dựng được đội ngũ nhà khoa học, cán bộ quản lý kế cận tâm huyết, trách nhiệm và trí tuệ như các thế hệ tiền nhiệm. Để giải quyết thách thức này, Bộ KH&CN sẽ phối hợp chặt chẽ với các chuyên gia đầu ngành để xây dựng đề án chiến lược và chính sách phát triển dài hạn. Để chuẩn bị lực lượng vận hành, Bộ KH&CN đã trình Chính phủ ký phê duyệt Đề án "Đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử". Bộ trưởng yêu cầu VINATOM sớm tổ chức tọa đàm với các chuyên gia để lấy ý kiến về vấn đề công nghệ chiến lược, chương trình đào tạo trong lĩnh vực NLNT.

Nhân dịp kỷ niệm 50 năm thành lập, VINATOM đã tri ân và vinh danh các thế hệ lãnh đạo, nhà khoa học tiêu biểu đã có những đóng góp đặc biệt xuất sắc cho sự hình thành, phát triển và khẳng định vị thế của ngành NLNT Việt Nam. Bằng tâm huyết, trí tuệ và sự cống hiến bền bỉ trong nhiều thập kỷ, các nhà khoa học đã góp phần xây dựng nền tảng nghiên cứu khoa học hạt nhân, phát triển các hướng ứng dụng NLNT phục vụ đời sống, đào tạo nhiều thế hệ cán bộ khoa học kỹ thuật, mở rộng hợp tác quốc tế và chuẩn bị cơ sở KH&CN cho các chương trình chiến lược của quốc gia.