Định hướng phát triển vật lý gắn với công nghệ chiến lược và nghiên cứu ứng dụng

<p style="text-align: justify;">Sau 5 năm triển khai, Chương trình phát triển vật lý đã góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu của Việt Nam, song cũng bộc lộ nhiều điểm nghẽn khiến không ít kết quả vẫn dừng ở công bố khoa học, chưa tạo ra các sản phẩm có giá trị cao. Trước yêu cầu phát triển các công nghệ chiến lược, nhiều nhà khoa học cho rằng cần đổi mới mạnh mẽ cơ chế đầu tư và phát triển nghiên cứu cơ bản.</p>

Đó là những nội dung được trao đổi tại Hội thảo tổng kết Chương trình phát triển vật lý giai đoạn 2021 - 2025 do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức ngày 28/7/2026 nhằm đánh giá kết quả triển khai Chương trình, nhận diện những khó khăn, vướng mắc, đồng thời đề xuất định hướng, cơ chế và giải pháp phát triển lĩnh vực vật lý đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong giai đoạn mới.

Tại hội thảo, ông Trần Quốc Cường, Vụ trưởng Vụ Khoa học Xã hội và Tự nhiên, cho biết Chương trình phát triển vật lý giai đoạn 2021 - 2025 đã góp phần nâng cao năng lực khoa học và công nghệ của Việt Nam thông qua việc triển khai nhiều nhiệm vụ nghiên cứu quan trọng, phát triển nguồn nhân lực, đào tạo sau đại học, bồi dưỡng đội ngũ nhà khoa học trẻ và thúc đẩy hợp tác quốc tế.

Trình bày báo cáo tổng kết, bà Nguyễn Thị Thanh Hà, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Xã hội và Tự nhiên cho biết, Chương trình không chỉ hỗ trợ các đề tài nghiên cứu mà còn góp phần phát triển toàn diện lĩnh vực vật lý thông qua đào tạo nghiên cứu sinh, xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, đầu tư phòng thí nghiệm, tăng cường trang thiết bị và truyền thông, phổ biến kiến thức khoa học.

Theo báo cáo tổng kết và ý kiến từ các Bộ, ngành, viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức khoa học, Chương trình đã góp phần nâng cao chất lượng công bố quốc tế, đào tạo đội ngũ khoa học trình độ cao và từng bước hình thành các kết quả nghiên cứu có khả năng ứng dụng trong thực tiễn.

Tuy vậy, theo ý kiến của nhiều đại biểu, nghiên cứu cơ bản vẫn đang đối mặt với không ít rào cản. Nguồn lực đầu tư còn hạn chế, thời gian thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu ngắn, trong khi cơ chế tài chính và mua sắm chưa phù hợp với đặc thù của hoạt động nghiên cứu. Đây là những nguyên nhân khiến nhiều kết quả mới dừng ở công bố khoa học, chưa tạo ra các sản phẩm có giá trị cao.

Từ thực tiễn triển khai Chương trình, các đại biểu đề xuất cần có cơ chế đầu tư dài hạn cho các nhóm nghiên cứu mạnh; hoàn thiện chính sách phát triển đội ngũ nhà khoa học trẻ; tăng cường thu hút chuyên gia quốc tế và người Việt Nam ở nước ngoài; đồng thời nâng cao hiệu quả khai thác các phòng thí nghiệm trọng điểm.

Một nội dung nhận được sự đồng thuận cao là giai đoạn tới cần chuyển mạnh từ triển khai các chương trình đơn lẻ sang đầu tư chiến lược cho nghiên cứu cơ bản, gắn với nhu cầu phát triển đất nước và các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Theo đó, lĩnh vực vật lý sẽ tiếp tục phát triển trên nền tảng nghiên cứu cơ bản, đồng thời tăng cường nghiên cứu ứng dụng trong các lĩnh vực như bán dẫn, vật liệu tiên tiến, năng lượng, quang tử, vật lý hạt nhân, công nghệ y sinh và trí tuệ nhân tạo; thúc đẩy chuyển giao kết quả nghiên cứu, thương mại hóa sản phẩm và nâng cao năng lực tự chủ khoa học, công nghệ.

Ban Tổ chức cho biết sẽ tổng hợp đầy đủ các ý kiến để hoàn thiện báo cáo tổng kết Chương trình phát triển vật lý giai đoạn 2021 - 2025, đồng thời đề xuất các cơ chế, chính sách và định hướng ưu tiên nhằm phát triển lĩnh vực vật lý trong giai đoạn tiếp theo, đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của đất nước.