Thông tin trên được đưa ra tại Hội thảo "Xây dựng định hướng nghiên cứu cơ bản trong lĩnh vực Vật lý giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035" do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức ngày 09/7/2026.
Toàn cảnh Hội thảo.
Phát biểu khai mạc, ông Trần Quốc Cường, Vụ trưởng Vụ Khoa học Xã hội và Tự nhiên nhấn mạnh, việc xây dựng định hướng nghiên cứu cần bám sát xu thế phát triển của vật lý hiện đại trên thế giới, đồng thời xuất phát từ yêu cầu phát triển của đất nước, góp phần tạo nền tảng cho những đột phá về KH,CN&ĐMST.
Theo Vụ trưởng Vụ Khoa học Xã hội và Tự nhiên, cơ chế hỗ trợ nghiên cứu cơ bản thời gian tới sẽ được triển khai theo hai hướng: Tiếp tục tài trợ nghiên cứu cơ bản thuần túy để hình thành tri thức nền tảng; Tập trung nguồn lực cho nghiên cứu cơ bản định hướng ứng dụng, phục vụ trực tiếp các công nghệ chiến lược và mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.
Mục tiêu của định hướng là xây dựng danh mục các hướng nghiên cứu cơ bản trong lĩnh vực Vật lý, làm cơ sở đề xuất các chương trình, nhiệm vụ khoa học và công nghệ giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035.
Định hướng được xây dựng với 5 mục tiêu trọng tâm, gồm:
(1) Xây dựng và phát triển nền tảng tri thức khoa học quốc gia trong các lĩnh vực cốt lõi của vật lý hiện đại, làm cơ sở khoa học cho phát triển các công nghệ chiến lược, công nghệ cao và các lĩnh vực ưu tiên của quốc gia;
(2) Phát triển các hướng nghiên cứu có tiềm năng tạo ra những phát hiện khoa học mới và đóng góp lâu dài cho sự phát triển của KH&CN;
(3) Hình thành và phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, các trung tâm nghiên cứu xuất sắc và các trường phái nghiên cứu có năng lực cạnh tranh quốc tế;
(4) Đào tạo nguồn nhân lực khoa học chất lượng cao, thu hút và phát triển đội ngũ nhà khoa học trẻ;
(5) Thúc đẩy nghiên cứu liên ngành, tăng cường năng lực đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.
Bên cạnh đó, việc xây dựng định hướng bảo đảm bám sát các xu hướng phát triển của vật lý hiện đại, duy trì sự cân đối giữa các lĩnh vực nghiên cứu, khuyến khích nghiên cứu liên ngành và gắn với năng lực cũng như tiềm năng của cộng đồng vật lý Việt Nam.
Vụ trưởng Vụ Khoa học Xã hội và Tự nhiên Trần Quốc Cường phát biểu khai mạc Hội thảo.
Báo cáo tại Hội thảo, GS.TS. Nguyễn Hoàng Nam, Giám đốc Trung tâm Nano và Năng lượng, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội), Thư ký Tổ chuyên gia xây dựng Định hướng cho biết, Dự thảo tập trung vào hai trụ cột chính gồm: Danh mục A về các hướng nghiên cứu cơ bản ưu tiên; Danh mục B về các hướng nghiên cứu cơ bản ưu tiên định hướng công nghệ chiến lược, công nghệ cao trong lĩnh vực Vật lý.
Đối với nghiên cứu cơ bản, dự thảo tập trung vào 5 lĩnh vực nền tảng của Vật lý hiện đại, gồm:
1. Vật lý lượng tử
2. Vật lý các chất đậm đặc và vật liệu tiên tiến
3. Quang học và quang tử học
4. Vật lý cơ bản của vật chất, thiên văn và trái đất
5. Vật lý lý thuyết, vật lý tính toán, khoa học dữ liệu và trí tuệ nhân tạo
Đối với nghiên cứu cơ bản định hướng ứng dụng, dự thảo xác định 5 nhóm định hướng lớn, tập trung vào các lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển đất nước.
1. Vật lý nền tảng cho công nghệ lượng tử
2. Vật lý nền tảng cho vật liệu và linh kiện thế hệ mới
3. Vật lý nền tảng cho công nghệ quang học và quang tử
4. Vật lý nền tảng cho công nghệ hạt nhân tiên tiến
5. Vật lý nền tảng cho công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến
GS.TS. Nguyễn Hoàng Nam, Giám đốc Trung tâm Nano và Năng lượng, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội), Thư ký Tổ chuyên gia xây dựng Định hướng trình bày Dự thảo.
Tại Hội thảo, các chuyên gia thống nhất sự cần thiết ban hành định hướng nghiên cứu cơ bản trong lĩnh vực Vật lý giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035; đồng thời, đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng cập nhật các căn cứ pháp lý, làm rõ ranh giới giữa nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu cơ bản định hướng ứng dụng, bổ sung các hướng nghiên cứu mới có tiềm năng phục vụ công nghệ chiến lược, đồng thời đề xuất các cơ chế phát triển nhóm nghiên cứu mạnh, đầu tư hạ tầng nghiên cứu, đào tạo nhân lực chất lượng cao và tăng cường hợp tác quốc tế.
Một số ý kiến trao đổi tại Hội thảo.
Kết luận Hội thảo, Vụ Khoa học Xã hội và Tự nhiên cùng Tổ chuyên gia thống nhất tiếp thu đầy đủ các ý kiến xác đáng để tiếp tục hoàn thiện Dự thảo.
Trong thời gian tới, Vụ sẽ phối hợp với Tổ chuyên gia, Quỹ Phát triển KH&CN Quốc gia cùng các đơn vị liên quan tổng hợp, rà soát và hoàn thiện khung định hướng trước khi trình lãnh đạo Bộ xem xét, phê duyệt. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để xây dựng các chương trình, nhiệm vụ nghiên cứu ưu tiên trong lĩnh vực Vật lý đến năm 2035, góp phần phát triển tiềm lực khoa học quốc gia và tạo nền tảng cho các công nghệ chiến lược trong giai đoạn phát triển mới.
