Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Khơi dậy mạnh mẽ sức sáng tạo và khát vọng cống hiến của thế hệ trẻ Việt Nam

Nhân Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 18/5 và Hội nghị triển khai công nghệ chiến lược, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã có bài phát biểu quan trọng về định hướng khơi thông nguồn lực, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và thúc đẩy các công nghệ chiến lược quốc gia trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Cổng Thông tin điện tử Bộ Khoa học và Công nghệ trân trọng giới thiệu toàn văn bài phát biểu của Bộ trưởng.

Hôm nay, chúng ta cùng kỷ niệm Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 18 tháng 5, ngày tôn vinh trí tuệ Việt Nam, tinh thần sáng tạo Việt Nam và khát vọng phát triển đất nước bằng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đây không chỉ là dịp để tri ân đội ngũ trí thức, nhà khoa học, doanh nghiệp công nghệ và những người đang ngày đêm cống hiến cho sự phát triển của đất nước. Mà còn là thời điểm để chúng ta cùng nhìn nhận sâu sắc hơn về vai trò của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; khơi thông các nguồn lực để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực phát triển mới của đất nước.

Thế giới đang bước vào một giai đoạn cạnh tranh chiến lược mới, trong đó công nghệ trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh, vị thế và mức độ tự chủ của mỗi quốc gia.

Những chuyển động lớn về trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, năng lượng mới, công nghệ lượng tử hay sản xuất thông minh đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc kinh tế toàn cầu, chuỗi cung ứng quốc tế và mô hình phát triển truyền thống.

Trong bối cảnh đó, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không còn là lĩnh vực hỗ trợ phát triển mà là nền tảng của tăng trưởng nhanh và bền vững; là động lực nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia và chất lượng cuộc sống của nhân dân; là điều kiện để bảo đảm tự chủ, tự cường trong một thế giới biến động nhanh, phức tạp và khó dự báo.

Nghị quyết 57 đã đặt ra nhiệm vụ rất rõ ràng: muốn vượt qua bẫy thu nhập trung bình để trở thành nước phát triển, muốn xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ và hội nhập hiệu quả, chúng ta không có con đường nào khác ngoài đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Tuy nhiên, để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực phát triển, điều quan trọng nhất hiện nay là phải khơi thông các nguồn lực trong toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Đó là nguồn lực về thể chế, dữ liệu, hạ tầng và hợp tác quốc tế mà nhà nước đóng vai trò kiến tạo;

Đó là nguồn lực trí tuệ của đội ngũ nhà khoa học và chuyên gia.

Đó là nguồn lực đầu tư và năng lực tổ chức của doanh nghiệp.

Đó là tiềm năng nghiên cứu, đào tạo của các viện nghiên cứu và trường đại học.

Đó là sức sáng tạo, tinh thần dấn thân của thế hệ trẻ Việt Nam;

Thực tiễn quốc tế cho thấy, không có quốc gia đổi mới sáng tạo mạnh nào mà không xây dựng được một hệ sinh thái thông thoáng, cởi mở và khuyến khích sáng tạo.

Nếu nhà khoa học không được trao quyền và không có môi trường thuận lợi để sáng tạo, sẽ khó có đột phá công nghệ.

Nếu doanh nghiệp không đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, nền kinh tế sẽ mãi ở vị trí gia công và phụ thuộc.

Nếu các trường đại học và viện nghiên cứu không gắn với thực tiễn và nhu cầu thị trường, tri thức sẽ khó chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh quốc gia.

Nếu nhà nước không có cơ chế đầu tư, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính sẵn có, sẽ không tạo được những đột phá mới;

Và nếu xã hội không coi trọng tri thức, không khuyến khích sáng tạo, thì sẽ rất khó hình thành một quốc gia đổi mới sáng tạo thực sự.

Chính vì vậy, khơi thông nguồn lực cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải trở thành ưu tiên chiến lược trong giai đoạn phát triển tới của đất nước.

Đối với nhà nước, khơi thông nguồn lực trước hết là hoàn thiện thể chế phát triển hiện đại, minh bạch, ổn định và khuyến khích sáng tạo.

Chúng ta phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý khoa học và công nghệ. Nhà nước không chỉ quản lý mà phải kiến tạo phát triển; không chỉ kiểm soát rủi ro mà phải tạo không gian cho đổi mới sáng tạo; không chỉ hỗ trợ nghiên cứu mà phải thúc đẩy hình thành thị trường công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh.

Khoa học và công nghệ là lĩnh vực đặc thù. Đổi mới sáng tạo luôn gắn với thử nghiệm, với tính chưa chắc chắn và cả khả năng thất bại. Nếu chỉ quản lý theo tư duy an toàn tuyệt đối thì sẽ không thể tạo ra đột phá.

Bộ KH&CN đang tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát; thúc đẩy cơ chế tự chủ cho các tổ chức khoa học và công nghệ; đổi mới cơ chế tài chính; phát triển thị trường khoa học công nghệ; bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ; phát triển hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn theo chuẩn mực quốc tế; thu hút nhân tài; và tạo môi trường thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ và startup công nghệ Việt Nam phát triển.

Việc đầu tư phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính đang được thực hiện thông qua kế hoạch tái cấu trúc các chương trình KHCN quốc gia; Quy hoạch mạng lưới các trung tâm ĐMST quốc gia và địa phương;

Theo định hướng này, 42 chương trình KHCN quốc gia dự kiến sẽ được tổ chức lại theo hướng tinh gọn và phân tầng chức năng, thành 06 chương trình lớn, bao gồm (1) Các chương trình Nghiên cứu cơ bản; (2) Các Chương trình KHCN quốc gia; (3) Các chương trình triển khai công nghệ chiến lược quốc gia; (4) Các chương trình Đổi mới sáng tạo quốc gia; (5) Các chương trình Chuyển đổi số quốc gia; (6) Các chương trình nâng cao tiềm lực KHCN, ĐMST và CĐS quốc gia;

Trong sáu trụ cột này, phát triển công nghệ chiến lược quốc gia giữ vai trò đặc biệt quan trọng, nhằm tập trung nguồn lực giải quyết các bài toán công nghệ lớn có ý nghĩa chiến lược đối với năng lực tự chủ công nghệ của đất nước. Cách tiếp cận này giúp tập trung nguồn lực cho các lĩnh vực có tác động lan tỏa lớn, đồng thời vẫn bảo đảm sự phát triển cân đối của hệ sinh thái KHCN ĐMST.

Bộ KHCN tiếp tục đổi mới đồng bộ cơ chế quản trị và điều hành. Mục tiêu là từng bước thiết lập mô hình quản trị thống nhất và thông minh trên nền tảng số, qua đó nâng cao tính minh bạch, hạn chế trùng lặp trong quản lý các nhiệm vụ KHCN. Giải pháp trọng tâm là triển khai và vận hành Nền tảng quản lý KHCN quốc gia, kết nối và đồng bộ dữ liệu trên phạm vi cả nước về nhiệm vụ KHCN, các quỹ hỗ trợ, nguồn vốn, đội ngũ nhà khoa học, kết quả nghiên cứu và hoạt động chuyển giao công nghệ.

Doanh nghiệp phải thực sự trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Doanh nghiệp Việt Nam muốn phát triển nhanh và bền vững thì phải đầu tư cho nghiên cứu phát triển, đổi mới công nghệ và chuyển đổi số. Nhưng quan trọng hơn, doanh nghiệp phải mạnh dạn đầu tư cho tri thức, cho công nghệ và cho con người Việt Nam.

Nhà nước sẽ tiếp tục ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp phát triển các lĩnh vực công nghệ có ý nghĩa chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, hạ tầng số, công nghệ năng lượng mới và sản xuất thông minh. Đây không chỉ là cơ hội phát triển kinh tế mà còn là vấn đề năng lực cạnh tranh và an ninh phát triển quốc gia trong dài hạn.

Các trường đại học, viện nghiên cứu và đội ngũ trí thức khoa học tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong phát triển tri thức và nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.

Chúng ta cần xây dựng môi trường học thuật trung thực, khai phóng, sáng tạo và hội nhập quốc tế mạnh mẽ hơn. Đồng thời, cần gắn kết chặt chẽ hơn giữa nghiên cứu, đào tạo và nhu cầu phát triển của doanh nghiệp, địa phương và quốc gia.

Đặc biệt, chúng ta cần khơi dậy mạnh mẽ sức sáng tạo và khát vọng cống hiến của thế hệ trẻ Việt Nam - những người sẽ quyết định vị thế công nghệ của đất nước trong tương lai.

Chúng ta phải để thế hệ trẻ thấy rằng theo đuổi khoa học là một con đường có ý nghĩa; rằng sáng tạo được tôn trọng; rằng người làm khoa học có cơ hội cống hiến, phát triển và được ghi nhận xứng đáng.

Lịch sử phát triển của các quốc gia thành công cho thấy: không có quốc gia hùng cường nào mà không dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo mạnh mẽ.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá trong giai đoạn phát triển mới. Nhưng để biến cơ hội thành hiện thực, chúng ta cần khơi thông mạnh mẽ hơn nữa mọi nguồn lực cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; cần tạo dựng một môi trường mà ở đó trí tuệ được tôn trọng, sáng tạo được khuyến khích và công nghệ thực sự trở thành động lực phát triển đất nước.

Nhân Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 18 tháng 5, tôi kêu gọi cộng đồng khoa học, doanh nghiệp, các trường đại học, viện nghiên cứu, các bộ, ngành, địa phương và toàn xã hội cùng chung tay xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động, cởi mở và hiệu quả.

Hãy cùng nhau khơi dậy trí tuệ Việt Nam, giải phóng sức sáng tạo của con người Việt Nam và chuyển hóa mạnh mẽ tri thức thành năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đó chính là con đường để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực chủ yếu đưa Việt Nam phát triển nhanh, bền vững và vươn lên mạnh mẽ trong thế kỷ XXI theo yêu cầu của đồng chí Tổng bí thư Tô Lâm.

Bộ KH&CN tin tưởng rằng dưới sự chỉ đạo quyết liệt của đồng chí Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, đồng chí Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, Bộ sẽ hoàn thành các nhiệm vụ theo yêu cầu của Nghị quyết 57.