Đó là khẳng định của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng tại buổi làm việc của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính với Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (Viện Hàn lâm) ngày 24/02.
Hoàn thiện thể chế nội bộ, nâng cao năng lực nghiên cứu
Trải qua 73 năm xây dựng và phát triển, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã khẳng định vị thế là cơ quan nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn hàng đầu của Đảng, Nhà nước; giữ vai trò nòng cốt trong việc cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách phát triển đất nước.
Báo cáo với Thủ tướng Chính phủ và Đoàn công tác tại buổi làm việc, Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện nhấn mạnh, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng, hoàn thiện thể chế và phát triển bền vững, khoa học xã hội và nhân văn tiếp tục giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc nhận diện vấn đề, dự báo xu hướng và kiến tạo nền tảng tư duy cho phát triển.
Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện phát biểu tại buổi làm việc.
Năm 2025 đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ của Viện trong kiện toàn tổ chức và nâng cao chất lượng quản trị. Viện đã rà soát, sửa đổi, ban hành mới 34 văn bản quy chế, quy định quản lý trên nhiều lĩnh vực; thành lập Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ; khôi phục hoạt động Hội đồng khoa học; đồng thời hình thành 3 nhóm nghiên cứu chuyên biệt gắn với các lĩnh vực kinh tế - xã hội; chính trị - xã hội - pháp luật; và các vấn đề quốc tế.
Hoạt động nghiên cứu tiếp tục được duy trì với 130 bài công bố trên các tạp chí quốc tế, cùng nhiều diễn đàn, hội thảo khoa học quy mô lớn, góp phần bổ sung luận cứ khoa học phục vụ công tác tham mưu, tư vấn chính sách.
Trong công tác tư vấn, Viện đã hoàn thành đầy đủ 12 báo cáo phân tích, dự báo tình hình kinh tế - xã hội phục vụ các phiên họp thường kỳ của Chính phủ; riêng quý IV/2025 xây dựng và gửi 28 báo cáo tư vấn chính sách tới lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các Bộ, ngành Trung ương.
Thủ tướng Phạm Minh Chính và các đại biểu tham quan các gian hàng tại Viện.
Ở lĩnh vực đào tạo sau đại học, Học viện Khoa học xã hội được Bộ Giáo dục và Đào tạo cho phép tuyển sinh trở lại 5 ngành tiến sĩ và 4 ngành thạc sĩ. Hệ thống 22 tạp chí khoa học tiếp tục phát huy vai trò là diễn đàn học thuật chuyên sâu; hoạt động hợp tác quốc tế được duy trì với 39 thỏa thuận hợp tác, mở rộng trao đổi học thuật và hội nhập quốc tế.
Tại buổi làm việc, các nhà khoa học của Viện đã thẳng thắn trao đổi, kiến nghị nhiều nội dung nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động khoa học xã hội và nhân văn trong bối cảnh mới, đặc biệt là yêu cầu tăng cường cung cấp luận cứ khoa học cho hoạch định chính sách, hoàn thiện thể chế và phát triển bền vững. Viện đề xuất tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với khoa học xã hội và nhân văn, nhất là cơ chế tài chính, cơ chế sử dụng và đãi ngộ nhân lực khoa học, cũng như cơ chế đặt hàng nghiên cứu gắn với nhu cầu thực tiễn.
Thiết kế thể chế phù hợp để khoa học xã hội phát huy vai trò dẫn dắt
Phát biểu tại buổi làm việc, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam là trung tâm nghiên cứu hàng đầu của đất nước về khoa học xã hội và nhân văn, nơi hội tụ trí tuệ và là "bộ não tư duy" về con người, xã hội, văn hóa, thể chế và phát triển những yếu tố cốt lõi làm nên bản sắc quốc gia.
Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, cùng với hai Viện Hàn lâm và hai Đại học quốc gia, đây là 4 đơn vị lớn về khoa học và công nghệ nền tảng của nước nhà. Hằng năm, Bộ Khoa học và Công nghệ đều tổ chức hội nghị làm việc với bốn đơn vị này; riêng trong tháng 2 và tháng 3 tới, Bộ sẽ có buổi làm việc chuyên đề với Viện để giải quyết các kiến nghị thuộc thẩm quyền.
Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng phát biểu tại buổi làm việc.
Bộ trưởng nhấn mạnh, trách nhiệm của Bộ là thiết kế thể chế phù hợp để Viện Hàn lâm phát huy tốt nhất vai trò của mình. Bộ sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế tài trợ nghiên cứu theo hướng ổn định hơn cho khoa học cơ bản và khoa học xã hội; đồng thời mở ra các cơ chế linh hoạt nhằm kết nối nghiên cứu với ứng dụng. Cơ cấu ngân sách dành cho khoa học cơ bản và khoa học xã hội giai đoạn 2025-2030 sẽ được duy trì ổn định ở mức khoảng 15-20% tổng chi ngân sách cho khoa học và công nghệ, cao hơn so với giai đoạn trước.
Trong bối cảnh thế giới biến đổi nhanh chóng, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực trực tiếp của tăng trưởng. Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, càng trong bối cảnh đó, vai trò của khoa học xã hội và nhân văn càng trở nên quan trọng.
"Công nghệ có thể đi rất nhanh, nhưng xã hội nếu không theo kịp sẽ tạo ra rủi ro. Kinh tế có thể tăng trưởng mạnh, nhưng nếu thiếu nền tảng xã hội nhân văn thì sẽ không bền vững", Bộ trưởng nhấn mạnh và cho rằng khoa học xã hội cần đi trước một bước để định hình tương lai.
Khi đất nước bước vào chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đổi mới mô hình tăng trưởng và cải cách thể chế, câu hỏi đặt ra không chỉ là "làm thế nào", mà còn là "vì ai", "ai được hưởng lợi" và "giá trị Việt Nam được đặt ở đâu trong những chuyển đổi đó".
Việt Nam không thể tiếp tục dựa vào lợi thế lao động giá rẻ, mà phải dựa vào tri thức, thể chế và con người. Trong ba trụ cột này, khoa học xã hội giữ vai trò đặc biệt. Thể chế nuôi dưỡng hành vi xã hội; thể chế tốt không tự nhiên mà có, mà là sản phẩm của tư duy khoa học, tổng kết thực tiễn và dự báo tương lai.
Bộ trưởng khẳng định, khoa học xã hội và khoa học tự nhiên không đối lập mà bổ sung cho nhau, không tách rời mà được kết nối chặt chẽ trong hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia. Nếu khoa học tự nhiên giúp con người hiểu và làm chủ thế giới vật chất, thì khoa học xã hội giúp hiểu và dẫn dắt xã hội.
Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng mong muốn Viện tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy nghiên cứu không chỉ để công bố mà để hoạch định chính sách; không chỉ mô tả mà để đề xuất giải pháp; không chỉ nhìn lại quá khứ mà để kiến tạo tương lai. Những vấn đề lớn của đất nước như cải cách bộ máy, phát triển kinh tế số, quản trị quốc gia, xây dựng con người trong thời đại mới… rất cần tiếng nói khoa học xã hội sâu sắc, độc lập và có tầm nhìn dài hạn.
Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm.
Trong thời gian tới, Bộ Khoa học và Công nghệ mong muốn tăng cường phối hợp với Viện Hàn lâm trên ba phương diện trọng tâm: Đặt hàng nghiên cứu các bài toán lớn, vấn đề chiến lược gắn với hoạch định chính sách và quản trị quốc gia; kết nối khoa học xã hội với khoa học tự nhiên, công nghệ và đổi mới sáng tạo để hình thành các nghiên cứu liên ngành; xây dựng đội ngũ trí thức khoa học xã hội tinh hoa, có năng lực đổi mới và hội nhập quốc tế.
Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng bày tỏ tin tưởng trong kỷ nguyên mới, quốc gia nào hiểu được mình sâu sắc thì quốc gia đó sẽ đi xa hơn. Công nghệ có thể mua, vốn có thể vay, nhưng tri thức về con người và xã hội Việt Nam thì phải tự mình xây dựng. Viện Hàn lâm chính là nơi gánh vác sứ mệnh đó.
Với nền tảng 73 năm truyền thống, cùng quyết tâm đổi mới mạnh mẽ về thể chế, tư duy và phương thức hoạt động, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục chinh phục những đỉnh cao mới, xứng đáng là niềm tự hào của nền khoa học nước nhà trong kỷ nguyên phát triển mới.
