Trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN lần thứ 6 (ADGMIN 6) tổ chức tại Hà Nội, Phó Tổng Thư ký, Đặc phái viên về Công nghệ của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc, ông Amandeep Singh Gill đã phác họa một bức tranh nhất quán về Việt Nam trong chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI): đi nhanh nhờ ưu tiên cấp lãnh đạo, nhưng để AI “phục vụ con người” thì cần đồng thời giải bài toán hạ tầng - năng lượng - quản trị.

Theo ông Amandeep Singh Gill, Việt Nam là một trong những quốc gia dẫn đầu về chuyển đổi số không chỉ trong khu vực mà còn trên phạm vi toàn cầu; đặc biệt, phần kinh tế số trong tổng nền kinh tế tăng nhanh gấp hai đến ba lần so với phần còn lại. 

Tuy vậy, ông Amandeep Singh Gill lưu ý ASEAN vẫn đối mặt phát triển không đồng đều và hạ tầng số chưa thật sự liên thông, song các thách thức này đang được ưu tiên cao và được thúc đẩy xử lý thông qua kế hoạch tổng thể số giai đoạn 2026–2030.

Từ nền tảng chuyển đổi số, Phó Tổng Thư ký, Đặc phái viên về Công nghệ của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc cho rằng, việc Việt Nam xác định AI là một trong các ưu tiên chiến lược là “đúng hướng”, bởi trong thời đại hiện nay không thể loại AI ra khỏi bất kỳ chiến lược quốc gia nghiêm túc nào về chuyển đổi kinh tế - xã hội. 

Ông Amandeep Singh Gill đánh giá cao việc lãnh đạo Việt Nam ưu tiên AI và chuyển đổi số theo Nghị quyết 57, đồng thời cho biết, ông đặc biệt ấn tượng khi nghe Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng so sánh Nghị quyết 57 với “khoán 10” trước đây: Nếu “khoán 10” từng giúp giải phóng sức lao động thông qua năng suất nông nghiệp và an ninh lương thực, thì Nghị quyết 57 được nhìn như một chủ trương nhằm “giải phóng sức sáng tạo” rất lớn của người dân Việt Nam.

Cũng từ quan sát thực tiễn ở nhiều quốc gia, ông Amandeep Singh Gill nhấn mạnh một yếu tố mang tính quyết định đối với tốc độ chuyển đổi số, đó là sự quan tâm và chỉ đạo ở cấp lãnh đạo cao nhất. Ông chia sẻ rằng, ở nơi nào các nhà lãnh đạo thực sự coi chuyển đổi số là ưu tiên, ở đó tiến bộ sẽ nhanh hơn rất nhiều; và trong trường hợp Việt Nam, khi Tổng Bí thư và Thủ tướng dành sự quan tâm cho chuyển đổi số, động lực triển khai sẽ mạnh hơn rõ rệt.

Về phát triển AI có trách nhiệm, Phó Tổng Thư ký, Đặc phái viên về Công nghệ của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc đặc biệt lưu ý tới yêu cầu “lấy con người làm trung tâm” và phát triển có trách nhiệm. 

Theo ông, AI là một công nghệ rất mạnh, có tiềm năng lớn để tạo điều tốt, nhưng cũng có thể bị lạm dụng, thậm chí làm con người bị “giảm quyền năng”. Vì vậy, cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm phải được đặt lên hàng đầu: quyền và phúc lợi của con người cần được bảo đảm; quyền riêng tư, an ninh và bảo mật dữ liệu phải được tôn trọng; và phát triển AI không được dẫn tới những “tập trung mới” về của cải và quyền lực, cũng như không để cộng đồng hay cá nhân nào bị bỏ lại phía sau.

Ông cho rằng nếu các mô hình AI đáng tin cậy được phát triển trên nền tảng tôn trọng bảo vệ dữ liệu và nhân quyền, thì tiềm năng AI trong việc chuyển đổi xã hội và kinh tế sẽ lớn hơn rất nhiều. Quan điểm của Liên Hợp Quốc là AI phải phục vụ toàn nhân loại, trao quyền cho con người thay vì gạt họ ra bên lề trong nền kinh tế tương lai.

Phó Tổng Thư ký, Đặc phái viên về Công nghệ của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc, ông Amandeep Singh Gill cũng cho biết, Liên Hợp Quốc đã thiết lập các cơ chế toàn cầu mới về quản trị AI và tất cả các quốc gia thành viên, bao gồm Việt Nam, đã có cam kết tham gia theo Global Digital Compact và các quyết định liên quan. Một cơ chế quan trọng là đối thoại toàn cầu thường niên về quản trị AI, tổ chức hằng năm (năm nay tại Geneva và năm sau tại New York).

Ông đánh giá kinh nghiệm và các quy định gần đây của Việt Nam về AI có giá trị để chia sẻ, đồng thời nhấn mạnh Việt Nam đã cam kết đóng góp một trung tâm thuộc mạng lưới này đặt tại PTT Institute để chia sẻ use cases, đào tạo nhân lực, phát triển tài năng và phối hợp về dữ liệu phục vụ phát triển bền vững.

Đáng chú ý, khi bàn về điều kiện để AI có thể phát huy hiệu quả trong thực tế, ông Amandeep Singh Gill nhấn mạnh hạ tầng là nơi “tất cả chúng ta phải bắt đầu”. Vì vậy cần ưu tiên hạ tầng, nhân lực và bộ dữ liệu; đồng thời coi năng lượng là ràng buộc lớn của AI, với định hướng ưu tiên năng lượng tái tạo hơn nhiên liệu hóa thạch để mở rộng AI theo hướng bền vững.