Quyết định lịch sử trong hoàn cảnh đặc biệt
Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời trong muôn vàn thử thách. Nền kinh tế kiệt quệ, nạn đói và nạn mù chữ hoành hành; thù trong, giặc ngoài luôn rình rập; chiến sự đã bùng nổ ở Nam Bộ, nguy cơ tái xâm lược hiện hữu trên phạm vi cả nước.
Trong bối cảnh ấy, việc tổ chức Tổng tuyển cử để thành lập Quốc hội không đơn thuần là một thủ tục mang tính hình thức, mà là một quyết định chiến lược, thể hiện tư duy chính trị tiến bộ và tầm nhìn xa của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Lá phiếu của nhân dân trở thành nền tảng chính danh cho Nhà nước cách mạng, khẳng định rõ ràng rằng quyền lực thuộc về nhân dân.
Nhân dân lao động Thủ đô cổ động cho ngày Tổng tuyển cử đầu tiên. Ảnh: TTXVN
Ngày hội của toàn dân tộc
Từ cuối năm 1945, công tác chuẩn bị Tổng tuyển cử được triển khai khẩn trương và rộng khắp. Danh sách cử tri, ứng cử viên được niêm yết công khai ở các địa phương; công tác tuyên truyền được thực hiện bằng nhiều hình thức linh hoạt, phù hợp với điều kiện từng vùng, từng đối tượng.
Một trong những dấu ấn sâu sắc của kỳ Tổng tuyển cử đầu tiên là phong trào học chữ để đi bầu. Ở nhiều làng quê, những lớp học ban đêm được mở vội trong đình làng, nhà dân. Người nông dân lần đầu tập cầm bút, học viết tên người mình tín nhiệm. Việc tự tay bỏ lá phiếu không chỉ là thực hiện quyền công dân, mà còn là sự thức tỉnh về ý thức làm chủ và phẩm giá của người dân trong một quốc gia độc lập.
Kết quả Tổng tuyển cử đã hình thành Quốc hội khóa I - cơ quan lập pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, với thành phần đại biểu mang tính đại diện rộng rãi chưa từng có trong lịch sử.
Quốc hội quy tụ đại biểu của mọi giai cấp, tầng lớp, ngành nghề; đại diện các dân tộc, tôn giáo; trí thức, công nhân, nông dân, doanh nhân, nhân sĩ yêu nước; đại biểu của cả ba miền Bắc - Trung - Nam. Đặc biệt, Quốc hội còn có sự tham gia của nhiều nhân vật tiêu biểu của các chế độ và hoàn cảnh khác nhau, thể hiện tinh thần hòa hợp dân tộc, đặt lợi ích quốc gia lên trên mọi khác biệt.
Sự đa dạng ấy phản ánh rõ nét ý chí thống nhất của toàn dân tộc Việt Nam trong giai đoạn lịch sử đầy thử thách, đồng thời đặt nền móng cho nguyên tắc đại diện, dân chủ và pháp quyền của Nhà nước mới.
Chủ tịch Hồ Chí Minh - tấm gương mẫu mực về dân chủ
Một chi tiết mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc là việc Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp tham gia ứng cử đại biểu Quốc hội. Trước đề nghị miễn ứng cử của nhiều địa phương, Người khẳng định mình là một công dân như mọi công dân khác, không đứng ngoài thể lệ Tổng tuyển cử.
Hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh bỏ phiếu tại Hà Nội và đi thăm các điểm bầu cử đã tạo nên sự lan tỏa mạnh mẽ, cổ vũ tinh thần dân chủ trong toàn xã hội, khẳng định nguyên tắc thượng tôn pháp luật và bình đẳng công dân ngay từ những ngày đầu lập quốc.
Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946 không diễn ra trong hòa bình trọn vẹn. Ở nhiều nơi, các thế lực thù địch tìm cách phá hoại, đe dọa, thậm chí dùng vũ lực nhằm ngăn cản nhân dân đi bầu cử. Đặc biệt tại Nam Bộ và Nam Trung Bộ, cử tri đi bỏ phiếu trong điều kiện chiến sự ác liệt, nhiều cán bộ tuyên truyền và bảo vệ bầu cử đã anh dũng hy sinh.
Trong hoàn cảnh đó, lá phiếu của người dân không chỉ mang giá trị pháp lý, mà còn thấm đẫm tinh thần yêu nước và sự hy sinh. Hình ảnh những hòm phiếu được bảo vệ, di chuyển giữa bom đạn; những cuộc bầu cử được tổ chức lại trong rừng, trong khe suối… đã trở thành biểu tượng sinh động của ý chí dân tộc không gì khuất phục.
Bác Hồ chụp ảnh cùng các đại biểu Quốc hội khóa I. Ảnh tư liệu
Nền móng vững chắc cho con đường phát triển đất nước
Với tỷ lệ cử tri tham gia gần 90%, Tổng tuyển cử ngày 06/01/1946 đã thành công tốt đẹp, khẳng định niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước cách mạng. Quốc hội khóa I ra đời, đặt nền móng cho hệ thống thể chế, pháp luật và bộ máy nhà nước Việt Nam.
Nhìn lại sự kiện lịch sử này trong bối cảnh cả nước đang hướng tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, có thể thấy rõ giá trị trường tồn của tinh thần dân chủ, đoàn kết và trách nhiệm trước nhân dân.
Từ những lá phiếu đầu tiên năm 1946, con đường phát triển của đất nước luôn gắn liền với việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, lấy con người làm trung tâm của mọi chính sách phát triển.
Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên vì thế không chỉ là ký ức lịch sử, mà còn là nguồn cảm hứng, là điểm tựa tinh thần để toàn Đảng, toàn dân tiếp tục vững bước trên con đường đổi mới, phát triển bền vững và hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới.
