Ngành bán dẫn đang được AI thúc đẩy để Việt Nam chuyển từ gia công sang sáng tạo, tối ưu hóa thiết kế chip và tự động hóa sản xuất.
AI dẫn lối, chuyển đổi ngành bán dẫn Việt Nam từ sản xuất sang sáng tạo
Ngành bán dẫn đang nổi lên như xương sống công nghệ của mọi nền kinh tế hiện đại, nơi AI, Internet vạn vật (IoT), điện toán đám mây hay công nghệ quốc phòng đều phụ thuộc vào năng lực sản xuất và thiết kế vi mạch. Trong bối cảnh này, trí tuệ nhân tạo (AI) trở thành động lực then chốt, giúp Việt Nam chuyển từ mô hình gia công sang sáng tạo, khai thác giá trị mới. AI không chỉ kích cầu chip tiên tiến mà còn tái định hình toàn bộ quy trình sản xuất, từ tự động hóa dây chuyền đóng gói, kiểm thử, tối ưu hóa thiết kế chip bằng mô phỏng và học máy, đến giảm tỷ lệ lỗi nhờ dữ liệu thời gian thực.
Công nghiệp bán dẫn chính là nền tảng của kỷ nguyên số. Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2025, kinh tế số chiếm 20% GDP, và đến năm 2030 đạt 30%. Đồng thời, chi tiêu cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải đạt ít nhất 3% GDP, phấn đấu lọt vào top 40 Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII).
Để hiện thực hóa mục tiêu này, Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách trọng điểm, như Nghị quyết 57-NQ/TW; Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (KH,CN&ĐMST); Luật Công nghiệp Công nghệ số; và Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050.
Thứ trưởngBộ KH&CN Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh, công nghiệp bán dẫn là công nghệ chiến lược, đóng vai trò then chốt trong nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và khẳng định vị thế quốc gia. Tính đến tháng 11/2025, Việt Nam đã thu hút hơn 170 dự án đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực bán dẫn, tổng vốn gần 11,6 tỷ USD, tập trung vào thiết kế chip, đóng gói và kiểm thử. Hiện có khoảng 60 doanh nghiệp thiết kế, tám dự án đóng gói-kiểm thử và hơn 20 doanh nghiệp sản xuất, cung ứng vật liệu, thiết bị, trong đó có những tên tuổi lớn như Intel, Amkor, Hana Micron, Coherent, VDL…
Luật KH,CN&ĐMST 2025 tạo cơ chế sandbox, bảo hộ sở hữu trí tuệ, phát triển tiêu chuẩn - đo lường - chất lượng quốc tế, đồng thời thu hút FDI gắn với chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực nội sinh, tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho ngành bán dẫn. Bên cạnh đó, Luật Công nghiệp Công nghệ số (thông qua tháng 6/2025) khuyến khích đầu tư vào chip đột phá, hướng tới làm chủ thiết kế và sản xuất trong nước, với các ưu đãi vượt trội như dự án sản xuất chip từ 6.000 tỷ đồng áp dụng thuế suất 5% trong 37 năm, miễn thuế 6 năm và giảm 50% trong 13 năm tiếp theo.
Cùng với sự tăng tốc của ngành bán dẫn và điện tử, AI trở thành yếu tố tạo chuyển biến mạnh mẽ, tái định hình quy trình sản xuất, nâng cao hiệu suất vận hành và mở ra khả năng ra quyết định dựa trên dữ liệu trong toàn bộ chuỗi giá trị.
Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương cho biết, công nghiệp bán dẫn là trụ cột chiến lược, trong khi các luật mới tạo cơ chế bảo hộ và ưu đãi, giúp Việt Nam làm chủ thiết kế, sản xuất chip và khai thác AI để tối ưu hóa toàn bộ chuỗi giá trị.
Trí tuệ nhân tạo định hình hệ sinh thái công nghệ cao và bán dẫn thời kỳ mới
Hiện Bộ Khoa học và Công nghệ đang hoàn thiện các nghị định, thông tư hướng dẫn Luật Công nghiệp Công nghệ số, dự kiến có hiệu lực từ 01/01/2026, nhằm đồng bộ thể chế, chính sách ưu đãi và hạ tầng. Việt Nam cũng đang đẩy mạnh phát triển các trung tâm thiết kế vi mạch, trung tâm R&D, phòng lab dùng chung, đồng thời đầu tư hạ tầng năng lượng, logistics, trung tâm dữ liệu và năng lượng sạch - những yếu tố cốt lõi để hình thành chuỗi giá trị bán dẫn nội địa bền vững.
Về nhân lực, Việt Nam sở hữu hơn 1,9 triệu lao động công nghệ thông tin, trong đó có 7.000 kỹ sư thiết kế bán dẫn, đây làt lợi thế lớn từ nguồn nhân lực trẻ. Chính phủ triển khai Chương trình phát triển nguồn nhân lực bán dẫn, đặt mục tiêu đào tạo hơn 50.000 kỹ sư và cử nhân bán dẫn đến năm 2030, đồng thời xây dựng các phòng thí nghiệm trọng điểm, trung tâm nghiên cứu và các chương trình đào tạo gắn kết doanh nghiệp. Tuy nhiên, nhu cầu thực tế mỗi năm lên tới 10.000 kỹ sư, trong khi nguồn cung hiện chưa đáp ứng được 20%. Nhóm kỹ sư giao thoa giữa AI, vi mạch, điều khiển và dữ liệu được xem là lực lượng then chốt trong thiết kế chip và vận hành nhà máy thông minh.
Đáng chú ý, Viettel đang xây dựng nhà máy chip đầu tiên, phát triển các dòng chip 5G, IoT, an ninh mạng, hướng tới làm chủ công nghệ lõi. Đây là dự án trọng điểm trong Chiến lược phát triển bán dẫn quốc gia đến 2030, góp phần hiện thực hóa mục tiêu có 100 doanh nghiệp thiết kế chip và 15.000 kỹ sư vào thời điểm đó.
Viettel lần đầu tiên giới thiệu chip FEM tại MWC 2025.
Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa kỷ nguyên số, nơi công nghiệp bán dẫn không chỉ là nền tảng mà còn là thước đo sức mạnh công nghệ và năng lực cạnh tranh quốc gia. Dưới tác động mạnh mẽ của AI, ngành bán dẫn đang được "thổi bùng" tiềm năng sáng tạo, từ khâu thiết kế chip đến vận hành nhà máy thông minh, tạo ra một chuỗi giá trị nội địa bền vững gắn kết với thị trường toàn cầu.
Sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách, hạ tầng công nghệ cao và nguồn nhân lực chất lượng cao đang mở ra cơ hội lịch sử, Việt Nam có thể trở thành trung tâm sáng tạo, làm chủ công nghệ lõi và tạo ra đội ngũ kỹ sư tinh hoa cho tương lai. Dự án nhà máy chip của Viettel cùng các chương trình đào tạo kỹ sư bán dẫn là minh chứng sống động cho quyết tâm này.
Khi AI và bán dẫn trở thành hai trụ cột chiến lược, Việt Nam không chỉ đang viết tiếp câu chuyện công nghệ của chính mình, mà còn đặt nền móng cho vị thế mới trên bản đồ công nghiệp thế giới - nơi đổi mới sáng sáng tạo và làm chủ công nghệ là chìa khóa mở ra bước ngoặt vàng của nền kinh tế số.
