Chuyển từ "số hóa" sang tái cấu trúc toàn diện
Nghị quyết 71-NQ/TW được ban hành trong bối cảnh AI phát triển bùng nổ, đặt ra yêu cầu chuyển đổi số toàn diện, phổ cập và ứng dụng sâu rộng công nghệ số trong giáo dục. Nếu như trước đây, chuyển đổi số chủ yếu dừng lại ở việc "số hóa" hoạt động, thì với AI, giáo dục đang bước sang giai đoạn tái cấu trúc toàn diện.
Ở cấp quản trị, việc xây dựng các nền tảng dùng chung cùng hệ thống dữ liệu bảo đảm "đúng - đủ - sạch - sống - thống nhất" giúp các cơ sở giáo dục chuyển từ quản lý thủ công sang quản trị dựa trên dữ liệu. Nhờ đó, quá trình ra quyết định trở nên nhanh hơn, chính xác hơn và hiệu quả hơn.
Trong dạy học, AI mở ra khả năng cá thể hóa sâu sắc. Công nghệ cho phép phân tích năng lực, theo dõi tiến độ học tập của từng học sinh, từ đó gợi ý nội dung, học liệu và lộ trình phù hợp, đồng thời phát hiện sớm những trường hợp cần hỗ trợ. Đây là tiền đề quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu công bằng trong tiếp cận và chất lượng giáo dục.
Nhiều cơ sở giáo dục áp dụng các nền tảng học tập tích hợp AI.
Cùng với cơ hội là những thách thức về quản lý và liêm chính học thuật. Quan điểm của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) là không cấm đoán cực đoan, nhưng cũng không buông lỏng mà phải tạo hành lang pháp lý phù hợp để AI được ứng dụng hiệu quả, an toàn và có kiểm soát.
Hiện Bộ GD&ĐT đang triển khai kế hoạch thực hiện Luật AI trong lĩnh vực này, đồng thời xây dựng chiến lược ứng dụng AI. Các quy định về quản lý rủi ro, an toàn và liêm chính học thuật trong môi trường số cũng đang được hoàn thiện.
Song song, ba nhóm giải pháp trọng tâm được thúc đẩy gồm: Phát triển năng lực số và năng lực AI cho người học; xây dựng nền tảng số và dữ liệu dùng chung; hoàn thiện hạ tầng và điều kiện tiếp cận. Thông tư 02/2025/TT-BGDĐT đã tích hợp nội dung về năng lực AI, trong khi chương trình giáo dục AI cho học sinh phổ thông dự kiến triển khai từ năm học 2026 - 2027.
Ngành GD&ĐT cũng đang đẩy mạnh xây dựng các nền tảng như kho học liệu số, hệ thống học liệu điện tử, các dịch vụ công trực tuyến và nền tảng quản trị giáo dục quốc gia, gắn với phát triển cơ sở dữ liệu quốc gia về GD&ĐT.
Các địa phương, cơ sở giáo dục tiếp tục đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, thiết bị học tập, đồng thời có chính sách hỗ trợ người học tiếp cận internet và thiết bị số, đặc biệt ở vùng khó khăn; qua đó bảo đảm mọi người học đều có cơ hội tiếp cận giáo dục số một cách bình đẳng.
Hình thành hệ sinh thái giáo dục đổi mới sáng tạo
Cùng với chính sách vĩ mô, các cơ sở giáo dục đang chủ động thích ứng. Đại học Bách khoa Hà Nội xác định AI là động lực chiến lược cho đổi mới toàn diện, từ chương trình đào tạo, phương thức giảng dạy, học tập đến mô hình quản trị và hệ sinh thái sáng tạo. Nhà trường tập trung vào 5 định hướng lớn: Đổi mới chương trình đào tạo; Đổi mới phương thức giảng dạy - học tập; Đổi mới phương thức kiểm tra - đánh giá; Xây dựng hệ sinh thái đại học số và môi trường đổi mới sáng tạo; Phát triển con người và giữ vững giá trị giáo dục cốt lõi.
Ở một hướng tiếp cận khác, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông đã công bố Bộ công cụ DeepEduBench nhằm đánh giá năng lực dạy và học của các mô hình AI tiếng Việt.
Đại diện Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông cho biết, phần lớn các mô hình AI hiện nay được phát triển theo hướng đa ngôn ngữ, trong đó tiếng Anh chiếm ưu thế, dẫn đến những hạn chế khi áp dụng trong bối cảnh giáo dục Việt Nam. Học viện định hướng phát triển mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) tiếng Việt, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục nhằm nâng cao khả năng hiểu ngữ cảnh và phù hợp với hệ thống tri thức trong nước.
Trong thời gian tới, Học viện cùng 3 đối tác là Công ty Sotatek, DopikAI và AI for Việt Nam dự kiến triển khai xây dựng kho dữ liệu tiếng Việt dành cho giáo dục với kích thước lên tới 150B token.
Giới thiệu Bộ công cụ DeepEduBench phục vụ đánh giá năng lực dạy và học của mô hình AI trong tiếng Việt.
Giới chuyên gia nhận định, phát triển AI gắn với ngôn ngữ bản địa và hệ tiêu chuẩn đánh giá riêng là bước đi quan trọng để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đồng thời tăng tính chủ động trong làm chủ công nghệ.
Để tạo đột phá thực chất, yếu tố con người được đặt ở vị trí trung tâm. Nhiều mô hình đào tạo mới khuyến khích sinh viên tham gia nghiên cứu từ sớm, gắn hoạt động học thuật với thực tiễn doanh nghiệp, từng bước hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nhà trường. Các trung tâm nghiên cứu ứng dụng, phòng thí nghiệm liên kết cũng được thúc đẩy nhằm rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và triển khai.
Sự kết hợp giữa định hướng chính sách và đổi mới từ các cơ sở đào tạo đang từng bước định hình một nền giáo dục thông minh, cá thể hóa và gắn với nhu cầu phát triển xã hội. Trong tiến trình đó, AI không chỉ là công cụ, mà đang trở thành động lực cốt lõi cho một cuộc tái cấu trúc sâu rộng của giáo dục Việt Nam.
