Cập nhật các tiêu chuẩn an toàn mới của IAEA
Ngày 27/6/2025, Quốc hội thông qua Luật Năng lượng nguyên tử số 94/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026. Tiếp đó, ngày 10/12/2025, Thủ tướng Chính phủ ký ban hành Nghị định số 316/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Năng lượng nguyên tử về nhà máy điện hạt nhân, lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu. Nghị định này cũng có hiệu lực từ ngày 01/01/2026.
Phối cảnh dự án điện hạt nhân (Nguồn: internet).
Theo Nghị định số 316/2025/NĐ-CP, Bộ Khoa học và Công nghệ được giao trách nhiệm quy định chi tiết nội dung báo cáo phân tích an toàn trong hồ sơ đề nghị phê duyệt địa điểm, hồ sơ đề nghị cấp giấy phép xây dựng, hồ sơ đề nghị cấp giấy phép vận hành thử và hồ sơ đề nghị cấp giấy phép vận hành Nhà máy điện hạt nhân; nội dung báo cáo đánh giá an toàn trong hồ sơ đề nghị cấp giấy phép chấm dứt hoạt động Nhà máy điện hạt nhân.
Trước đây, nội dung báo cáo phân tích an toàn trong hồ sơ đề nghị phê duyệt địa điểm, hồ sơ phê duyệt dự án đầu tư xây dựng Nhà máy điện hạt nhân và hồ sơ đề nghị cấp giấy phép xây dựng Nhà máy điện hạt nhân hiện được quy định lần lượt tại Thông tư số 29/2012/TT-BKHCN ngày 19/12/2012, Thông tư số 08/2014/TT-KHCN ngày 26/5/2014 và Thông tư số 10/2016/TT-BKHCN ngày 13/6/2016 để hướng dẫn Luật Năng lượng nguyên tử số 18/2008/QH12. 03 Thông tư trên được xây dựng dựa trên hướng dẫn của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) trong tài liệu hướng dẫn an toàn GS-G-4.1 (xuất bản năm 2004). Đến năm 2021, IAEA đã xuất bản ấn phẩm SSG-61. Đây là tài liệu hướng dẫn an toàn cập nhật, thay thế cho GS-G-4.1, đã tích hợp các yêu cầu an toàn mới nhất của IAEA.
Trong khi đó, Luật Năng lượng nguyên tử số 94/2025/QH15 không còn quy định việc xây dựng Báo cáo phân tích an toàn trong giai đoạn phê duyệt dự án đầu tư xây dựng (chỉ thực hiện lập Báo cáo nghiên cứu khả thi). Việt Nam hiện chưa có quy định đối với nội dung báo cáo phân tích an toàn trong hồ sơ đề nghị cấp giấy phép vận hành thử, vận hành nhà máy điện hạt nhân; nội dung báo cáo đánh giá an toàn trong hồ sơ đề nghị cấp giấy phép chấm dứt hoạt động nhà máy điện hạt nhân.
Do vậy, để bảo đảm cơ sở pháp lý cho việc triển khai Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận trong suốt vòng đời của nhà máy, việc ban hành Thông tư quy định nội dung báo cáo phân tích an toàn và báo cáo đánh giá an toàn Nhà máy điện hạt nhân để quy định nội dung Báo cáo phân tích an toàn trong hồ sơ phê duyệt địa điểm, hồ sơ đề nghị cấp giấy phép xây dựng, vận hành thử, vận hành nhà máy điện hạt nhân; nội dung Báo cáo đánh giá an toàn trong hồ sơ đề nghị cấp giấy phép chấm dứt hoạt động nhà máy điện hạt nhân là hết sức cần thiết và cấp bách.
Quy định tại Thông tư số 60/2025/TT-BKHCN hướng dẫn Nghị định số 316/2025/NĐ-CP, thay thế quy định tại Thông tư số 29/2012/TT-BKHCN và Thông tư số 10/2016/TT-BKHCN, bảo đảm việc cập nhật, đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn mới của IAEA; đồng thời chấm dứt hiệu lực của Thông tư số 08/2014/TT-BKHCN.
Bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với các quy định của pháp luật hiện hành
Thông tư quy định nội dung báo cáo phân tích an toàn và báo cáo đánh giá an toàn Nhà máy điện hạt nhân được xây dựng, ban hành nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn quản lý nhà nước; bảo đảm tính khả thi, phù hợp với tiêu chuẩn của IAEA và thông lệ quốc tế.
Thông tư quy định nội dung báo cáo phân tích an toàn, báo cáo đánh giá an toàn, không làm phát sinh thủ tục hành chính mới.
Theo quy định tại Thông tư, Báo cáo phân tích an toàn phải được lập, rà soát và cập nhật, bảo đảm tính nhất quán của Báo cáo phân tích an toàn trong suốt vòng đời của nhà máy điện hạt nhân. Báo cáo phân tích an toàn bao gồm đầy đủ các nội dung theo quy định.
Đối với báo cáo phân tích an toàn sử dụng hướng dẫn của quốc gia cung cấp công nghệ và có nội dung, bố cục khác với quy định tại Thông tư thì Chủ đầu tư, Tổ chức vận hành phải bảo đảm cung cấp đầy đủ thông tin tương ứng với các nội dung theo quy định tại Thông tư số 60/2025/TT-BKHCN.
Xã Phước Dinh (Khánh Hoà), nơi xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1. (Nguồn: internet).
Trong quá trình nghiên cứu, xây dựng nội dung Thông tư, Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, cơ quan chủ trì soạn thảo, đã tiến hành rà soát, tham khảo nội dung báo cáo phân tích an toàn đối với các giai đoạn trong vòng đời nhà máy điện hạt nhân của các quốc gia có nền công nghiệp hạt nhân phát triển như Hoa Kỳ và Liên bang Nga.
Để bảo đảm tính thống nhất, phù hợp với thông lệ quốc tế và bảo đảm việc áp dụng một hệ thống tiêu chuẩn trung lập, dựa trên sự đồng thuận quốc tế, không phụ thuộc vào đặc thù công nghệ riêng biệt của bất kỳ quốc gia cung cấp hay nhà thầu cụ thể nào, đáp ứng đa dạng các loại hình công nghệ lò phản ứng, Cục An toàn bức xạ và hạt nhân đã lựa chọn khung báo cáo phân tích an toàn theo hướng dẫn tại tài liệu SSG-61 của IAEA làm cơ sở chính để quy định trong Thông tư.
Cụ thể, Báo cáo phân tích an toàn trong hồ sơ đề nghị cấp các giấy phép xây dựng nhà máy điện hạt nhân, vận hành thử tổ máy điện hạt nhân, vận hành nhà máy điện hạt nhân phải cập nhật đầy đủ, bổ sung và điều chỉnh thông tin nếu có thay đổi so với Báo cáo phân tích an toàn trong hồ sơ đề nghị phê duyệt địa điểm xây dựng nhà máy điện hạt nhân và các hồ sơ được phê duyệt ở giai đoạn trước, đồng thời phải thuyết trình đầy đủ lý do của việc cập nhật, bổ sung, điều chỉnh.
Báo cáo phân tích an toàn gồm 21 nội dung, phản ánh đầy đủ, chính xác các thông tin cần thiết về nhà máy điện hạt nhân tại từng giai đoạn cụ thể, với mức độ chi tiết tương ứng với yêu cầu của hồ sơ phê duyệt địa điểm xây dựng nhà máy điện hạt nhân hoặc hồ sơ đề nghị cấp các giấy phép xây dựng nhà máy điện hạt nhân, vận hành thử tổ máy điện hạt nhân và vận hành nhà máy điện hạt nhân.
Đối với những nội dung phụ thuộc vào lựa chọn công nghệ, thiết kế chi tiết hoặc kinh nghiệm vận hành, Báo cáo phân tích an toàn trong hồ sơ đề nghị phê duyệt địa điểm xây dựng nhà máy điện hạt nhân được phép sử dụng thiết kế tham chiếu hoặc phương án công nghệ dự kiến, kèm theo thuyết minh và cam kết của Chủ đầu tư, Tổ chức vận hành về việc cập nhật khi có thiết kế chi tiết.
Về báo cáo đánh giá an toàn trong hồ sơ đề nghị cấp phép chấm dứt hoạt động nhà máy điện hạt nhân, Thông tư bổ sung quy định nội dung báo cáo đánh giá an toàn cho giai đoạn chấm dứt hoạt động nhà máy điện hạt nhân để bảo đảm quy định quản lý cho toàn bộ vòng đời nhà máy điện hạt nhân. Nội dung phụ lục được xây dựng dựa trên quy định tại Nghị định số 316/2025/NĐ-CP và tài liệu hướng dẫn SRS-77 (đánh giá an toàn đối với việc chấm dứt hoạt động nhà máy điện hạt nhân) của IAEA.
Việc ban hành Thông tư góp phần hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực an toàn bức xạ và hạt nhân, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với các quy định của pháp luật hiện hành, đồng thời tiệm cận thông lệ và khuyến nghị quốc tế về an toàn hạt nhân.
Thông tư là cơ sở pháp lý quan trọng để các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức, cá nhân liên quan triển khai hoạt động chuẩn bị, xây dựng và vận hành nhà máy điện hạt nhân, qua đó nâng cao năng lực quản lý, giám sát an toàn, bảo đảm an ninh, an toàn cho con người, môi trường và phát triển bền vững.
