Theo Phòng An ninh mạng, Công an TP. Huế, thông tin cá nhân bị lộ lọt có thể trở thành công cụ để các đối tượng xấu giả mạo danh tính, chiếm quyền kiểm soát tài khoản và thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Khi phát hiện dữ liệu cá nhân bị phát tán, người dùng cần bình tĩnh, nhanh chóng bảo vệ các tài khoản liên quan, kiểm soát nguy cơ mất tài sản và lưu giữ bằng chứng phục vụ việc xác minh, xử lý.
Hiện nay, thông tin cá nhân ngày càng gắn liền với các hoạt động thường nhật như giao dịch ngân hàng, mua sắm trực tuyến, sử dụng mạng xã hội và đăng ký dịch vụ trên môi trường số. Từ số điện thoại, địa chỉ, thông tin căn cước đến mật khẩu đăng nhập và dữ liệu sinh trắc học, mỗi loại dữ liệu đều có thể bị khai thác trái phép nếu rơi vào tay những người không có quyền truy cập.
Đáng chú ý, nguy cơ không chỉ dừng lại ở việc thông tin riêng tư bị tiết lộ. Khi dữ liệu bị thu thập, phát tán hoặc sử dụng sai mục đích, các đối tượng xấu có thể tận dụng những thông tin này để xây dựng các kịch bản lừa đảo có tính thuyết phục cao, khiến nạn nhân khó phân biệt thật - giả.
Những rủi ro này cũng đặt ra yêu cầu tăng cường bảo vệ dữ liệu cá nhân trong lĩnh vực di cư quốc tế. Trong quá trình tìm kiếm việc làm ở nước ngoài, đăng ký chương trình lao động, học tập, kết nối với đơn vị tuyển dụng hoặc thực hiện thủ tục xuất nhập cảnh, người dân có thể phải cung cấp nhiều thông tin định danh, giấy tờ cá nhân và dữ liệu liên quan.
Nếu những thông tin này bị khai thác trái phép, người có nhu cầu di cư có thể trở thành mục tiêu của các hành vi giả mạo tổ chức tuyển dụng, lừa đảo chi phí, chiếm đoạt tài khoản hoặc lợi dụng danh tính để thực hiện những hoạt động trái pháp luật. Đặc biệt, các đối tượng có thể sử dụng thông tin cá nhân đã thu thập được để tạo dựng lòng tin, đưa ra những lời mời làm việc hấp dẫn nhưng không có thật, hoặc yêu cầu người dân cung cấp thêm giấy tờ, chuyển tiền và thực hiện các giao dịch không an toàn.
Trong bối cảnh công nghệ số phát triển nhanh chóng, các hình thức lừa đảo cũng ngày càng tinh vi. Việc sử dụng hình ảnh, giọng nói giả mạo, tài khoản mạng xã hội không xác thực, đường dẫn giả mạo hoặc các ứng dụng không rõ nguồn gốc có thể khiến người dân gặp khó khăn trong việc xác định danh tính và độ tin cậy của tổ chức, cá nhân liên hệ.
Đối với người di cư, nhất là những người ít có điều kiện tiếp cận thông tin chính thống hoặc thiếu kỹ năng số, nguy cơ bị lừa đảo, bóc lột và lợi dụng có thể gia tăng. Vì vậy, việc trang bị kiến thức về bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhận diện thông tin giả mạo và sử dụng các nền tảng số an toàn cần được xem là một nội dung quan trọng trong công tác tuyên truyền về di cư quốc tế.

Bảo vệ dữ liệu cá nhân trên môi trường số, góp phần thúc đẩy di cư an toàn. Ảnh minh họa.
Thỏa thuận toàn cầu về Di cư hợp pháp, an toàn và trật tự của Liên hợp quốc (Thỏa thuận GCM) đặt ra định hướng thúc đẩy quản trị di cư theo hướng toàn diện, lấy con người làm trung tâm, đồng thời tăng cường hợp tác giữa các quốc gia nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người di cư.
Trong quá trình triển khai các định hướng của Thỏa thuận GCM, việc phổ biến kiến thức về di cư hợp pháp, an toàn và trật tự cần được gắn với những vấn đề thiết thực phát sinh trong đời sống số. Trong đó, bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhận diện thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng, phòng ngừa việc lợi dụng công nghệ để tuyển dụng trái phép và mua bán người là những nội dung cần được quan tâm.
Công tác tuyên truyền có thể được lồng ghép trong các chương trình phổ biến kiến thức khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và kỹ năng số cho người dân. Thông qua báo chí, nền tảng mạng xã hội, các sản phẩm truyền thông số và hoạt động truyền thông tại cộng đồng, người dân cần được cung cấp thông tin về cách kiểm tra tính xác thực của đơn vị tuyển dụng, nhận diện các dấu hiệu bất thường trong lời mời làm việc ở nước ngoài, bảo vệ giấy tờ tùy thân và hạn chế chia sẻ dữ liệu nhạy cảm trên các nền tảng không đáng tin cậy.
Bên cạnh đó, cần chú trọng hướng dẫn người dân cách tiếp cận các kênh thông tin chính thống và dịch vụ hỗ trợ khi phát sinh vấn đề trong quá trình di cư. Người có nhu cầu đi làm việc, học tập hoặc sinh sống ở nước ngoài cần chủ động tìm hiểu thông tin về chương trình, đơn vị tuyển dụng, điều kiện hợp đồng, quyền lợi và các cơ chế hỗ trợ trước khi đưa ra quyết định. Khi có dấu hiệu bị lừa đảo, đe dọa hoặc bị sử dụng thông tin cá nhân trái phép, cần biết cách liên hệ với cơ quan chức năng và các tổ chức có thẩm quyền để được hướng dẫn, hỗ trợ kịp thời.
Việc ứng dụng khoa học, công nghệ và các nền tảng truyền thông số cũng mở ra nhiều phương thức tiếp cận thông tin thuận tiện hơn. Các nội dung tuyên truyền có thể được thể hiện dưới dạng video ngắn, đồ họa thông tin, tình huống nhận diện lừa đảo, hướng dẫn trực quan về bảo mật tài khoản và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Cách tiếp cận này góp phần đưa thông tin chính thống đến gần hơn với người dân, đặc biệt là nhóm có nhu cầu di cư, người lao động và thanh niên.
Đáng chú ý, nội dung truyền thông cần giúp người dân hiểu rằng, việc bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là giữ an toàn cho tài khoản ngân hàng hay mạng xã hội, mà còn liên quan trực tiếp đến việc bảo vệ danh tính, giấy tờ và quyền lợi của mỗi người trong quá trình di cư; người dân không tùy tiện gửi ảnh căn cước, hộ chiếu, thông tin tài khoản ngân hàng, dữ liệu sinh trắc học cho các cá nhân, tổ chức chưa được xác minh; không truy cập đường dẫn lạ, cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc hoặc cung cấp mã xác thực theo yêu cầu của người không đáng tin cậy.
Theo Phòng An ninh mạng, Công an TP. Huế, một số dấu hiệu có thể cho thấy tài khoản hoặc thông tin cá nhân đang gặp rủi ro gồm: Xuất hiện thông báo đăng nhập lạ; nhận mã xác thực dù bản thân không thực hiện giao dịch; phát hiện mật khẩu hoặc thông tin khôi phục tài khoản bị thay đổi; nhận được những cuộc gọi, tin nhắn đề cập chính xác đến thông tin riêng tư nhưng yêu cầu cung cấp thêm dữ liệu.
Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, người dùng cần tập trung vào ba mục tiêu: Ngăn chặn nguy cơ truy cập trái phép, bảo vệ tài sản và lưu giữ thông tin phục vụ xác minh.
Trước hết, cần đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng, đặc biệt là thư điện tử, ngân hàng và mạng xã hội. Nên sử dụng mật khẩu mạnh, khác nhau giữa các dịch vụ, đồng thời kích hoạt xác thực nhiều lớp nếu nền tảng hỗ trợ. Người dùng cũng cần kiểm tra các thiết bị đang đăng nhập và đăng xuất những phiên truy cập không nhận diện được.
Nếu thông tin ngân hàng, thẻ thanh toán hoặc tài khoản giao dịch có dấu hiệu bị xâm phạm, cần liên hệ ngay với ngân hàng hoặc đơn vị cung cấp dịch vụ thông qua kênh chính thức để được hướng dẫn bảo vệ tài khoản và kiểm tra giao dịch. Tuyệt đối không cung cấp mã OTP, mật khẩu, mã PIN hoặc thông tin xác thực cho bất kỳ ai tự xưng là nhân viên ngân hàng, cơ quan chức năng hay bộ phận hỗ trợ kỹ thuật.
Bên cạnh đó, cần rà soát các tài khoản, dịch vụ có liên quan đến dữ liệu bị lộ; kiểm tra quyền truy cập của ứng dụng, thiết bị và các dịch vụ đang sử dụng. Nếu phát hiện thông tin cá nhân được đăng tải công khai, cần lưu lại bằng chứng trước khi đề nghị nền tảng hoặc đơn vị quản lý gỡ bỏ nội dung.
Ảnh chụp màn hình, đường dẫn chứa dữ liệu bị phát tán, tin nhắn đáng ngờ, thông báo đăng nhập, lịch sử giao dịch và thời điểm phát hiện sự cố đều có thể hữu ích cho quá trình xác minh. Khi có dấu hiệu bị chiếm đoạt tài khoản, mất tiền hoặc bị sử dụng thông tin cá nhân trái phép, người bị ảnh hưởng cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng, nhà cung cấp dịch vụ hoặc nền tảng liên quan để đề nghị hỗ trợ; đồng thời lưu giữ bằng chứng và trình báo cơ quan Công an nơi gần nhất khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật.
Đặc biệt, sau khi thông tin cá nhân xuất hiện trên môi trường mạng, người dùng cần cảnh giác với những cuộc gọi, tin nhắn có nội dung liên quan trực tiếp đến sự cố. Các đối tượng có thể sử dụng thông tin đã biết để giả danh nhân viên ngân hàng, cán bộ cơ quan chức năng hoặc nhân viên của đơn vị cung cấp dịch vụ, từ đó yêu cầu cung cấp mã xác thực, truy cập đường dẫn giả mạo, cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc hoặc chuyển tiền với lý do xác minh danh tính, bảo vệ tài khoản.
Người dân cần ghi nhớ rằng, việc người liên hệ biết chính xác họ tên, số điện thoại, địa chỉ hoặc một số thông tin cá nhân không đồng nghĩa với việc người đó đáng tin cậy. Khi có nghi vấn, cần chủ động xác minh thông qua số điện thoại, website hoặc ứng dụng chính thức của tổ chức liên quan.
Về lâu dài, nâng cao nhận thức và kỹ năng số cho người dân là giải pháp quan trọng để hạn chế những rủi ro phát sinh từ việc lạm dụng công nghệ trong các hoạt động di cư. Việc lồng ghép phổ biến Thỏa thuận GCM với các chương trình truyền thông về khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và an toàn thông tin sẽ góp phần giúp người dân chủ động tiếp cận thông tin chính thống, bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhận diện nguy cơ và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.
Qua đó, không chỉ nâng cao khả năng tự bảo vệ của mỗi cá nhân trên môi trường số, mà còn góp phần xây dựng môi trường di cư an toàn, hợp pháp, trật tự và bền vững, phù hợp với những định hướng mà Thỏa thuận GCM hướng tới.