"Cầm tay chỉ việc" ngay tại hộ nông dân
Phế phụ phẩm phát sinh trong sản xuất nông nghiệp nếu không được thu gom, xử lý phù hợp có thể trở thành nguồn gây ô nhiễm. Trong khi đó, rơm rạ, thân cây ngô, cây đậu phộng, bã mía, vỏ trái cây, bã thải sau trồng nấm… lại là nguồn nguyên liệu có thể tận dụng để sản xuất phân hữu cơ phục vụ cây trồng.
Từ thực tế này, năm 2025, Trung tâm Công nghệ Sinh học Đà Nẵng, Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đà Nẵng triển khai nhiệm vụ chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật trong xử lý phế phụ phẩm nông nghiệp thành phân bón hữu cơ sinh học, phục vụ canh tác theo hướng bền vững.
Các lớp tập huấn được tổ chức thu hút nhiều bà con tham gia.
Các lớp tập huấn được tổ chức với hơn 150 người tham gia, gắn với ba mô hình thí điểm tại Hòa Sơn, Hòa Nhơn và Hòa Phong trước đây, nay thuộc phường Hòa Khánh, xã Bà Nà và xã Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng.
Điểm đáng chú ý là quy trình không chỉ được giới thiệu trên lớp mà được đưa về tận hộ dân để thực hành. Mô hình thứ nhất được triển khai tại hộ ông Nguyễn Văn Trường, thôn Xuân Phú, phường Hòa Khánh với quy mô 1 tấn phế phụ phẩm nông nghiệp. Mô hình thứ hai đặt tại hộ ông Phan Thanh Quang, thôn Diêu Phong, xã Bà Nà, cũng với quy mô 1 tấn. Mô hình thứ ba được triển khai tại Hợp tác xã Dịch vụ sản xuất và tiêu thụ rau an toàn Túy Loan, thôn Túy Loan Tây, xã Hòa Vang với quy mô 2 tấn.
Chuyên gia Trung tâm Công nghệ Sinh học Đà Nẵng trực tiếp hướng dẫn người dân từ thu gom, phân loại và xử lý nguyên liệu.
Tại từng mô hình, TS. Đặng Quang Hải, chuyên gia Trung tâm Công nghệ Sinh học Đà Nẵng trực tiếp hướng dẫn người dân từ thu gom, phân loại và xử lý nguyên liệu; chuẩn bị vật tư; phối trộn chế phẩm vi sinh đến kỹ thuật ủ, đảo trộn, theo dõi và kiểm tra độ chín của phân.
Theo phương pháp "cầm tay chỉ việc", người dân trực tiếp tham gia từng công đoạn thay vì chỉ tiếp nhận lý thuyết. Các hộ tham gia tập huấn còn được hỗ trợ chế phẩm vi sinh và vật tư thiết yếu để triển khai mô hình, qua đó từng bước nắm bắt quy trình và có thể tự ủ phân từ nguồn phế phụ phẩm sẵn có tại gia đình.
Từ phế phụ phẩm tạo nguồn phân bón tại chỗ
Kết quả từ ba mô hình cho thấy khả năng chuyển hóa phế phụ phẩm thành nguồn phân hữu cơ ngay tại nơi sản xuất.
Tại hộ ông Nguyễn Văn Trường, thôn Xuân Phú, sau 45 ngày xử lý 1 tấn phế phụ phẩm, mô hình thu được 600 kg phân hữu cơ sinh học và bàn giao cho người dân sử dụng bón cây.
Ở thôn Diêu Phong, mô hình tại hộ ông Phan Thanh Quang hoàn thành sau 35 ngày. Từ 1 tấn phế phụ phẩm ban đầu, 700 kg phân hữu cơ sinh học được thu nhận và bàn giao để sử dụng trong sản xuất.
Tại Hợp tác xã Dịch vụ sản xuất và tiêu thụ rau an toàn Túy Loan, 2 tấn phế phụ phẩm được đưa vào xử lý. Sau 35 ngày, mô hình thu được 1.400 kg phân hữu cơ sinh học và bàn giao cho người dân của Hợp tác xã sử dụng cho cây trồng.
Như vậy, từ tổng số 4 tấn phế phụ phẩm đưa vào ba mô hình đã thu được 2,7 tấn phân hữu cơ sinh học. Quan trọng hơn, sản phẩm sau xử lý được đưa trở lại phục vụ chính hoạt động sản xuất nông nghiệp tại địa phương.
Việc tự sản xuất phân hữu cơ tại chỗ có thể giúp giảm chi phí mua phân bón và chủ động hơn về nguồn vật tư đầu vào.
Theo phản hồi của người dân tham gia, việc tận dụng rơm rạ, thân cây ngô, cây đậu phộng, bã mía, vỏ trái cây, bã thải sau trồng nấm… để sản xuất phân hữu cơ được đánh giá cao trong bối cảnh giá phân bón hóa học tăng. Nếu mô hình được nhân rộng, việc tự sản xuất phân hữu cơ tại chỗ có thể giúp giảm chi phí mua phân bón và chủ động hơn về nguồn vật tư đầu vào.
Một thuận lợi khác là quy trình ủ phân bằng chế phẩm vi sinh không quá phức tạp. Người dân cho biết kỹ thuật có thể học và áp dụng tại hộ gia đình; trong khi các nguyên liệu như rơm rạ, thân cây rau màu, phân chuồng… đều sẵn có tại địa phương, không đòi hỏi đầu tư lớn. Đây cũng là lý do các hộ tham gia mong muốn mô hình tiếp tục được nhân rộng.
Việc tận dụng phế phụ phẩm còn góp phần thay đổi cách xử lý chất thải trong sản xuất. Thay vì đốt hoặc vứt bỏ, nguồn hữu cơ phù hợp được thu gom, xử lý thành phân bón, vừa hạn chế chất thải ra môi trường, vừa bổ sung nguồn hữu cơ phục vụ cây trồng.
Mô hình tại hộ ông Phan Thanh Quang trong quá trình thi công.
Từ hộ ông Nguyễn Văn Trường ở Xuân Phú, hộ ông Phan Thanh Quang ở Diêu Phong đến những người trồng rau tại Hợp tác xã Túy Loan, giá trị của mô hình không chỉ nằm ở 2,7 tấn phân hữu cơ tạo ra. Quan trọng hơn là quy trình công nghệ đã được đưa đến tận nơi sản xuất để người nông dân trực tiếp làm, trực tiếp sử dụng sản phẩm và có thể tiếp tục áp dụng từ những nguyên liệu sẵn có quanh mình.
Khi phế phụ phẩm được biến thành nguồn phân bón phục vụ trở lại đồng ruộng, khoa học và công nghệ trở thành công cụ gần gũi với sinh kế của người dân, góp phần giảm chi phí đầu vào, bảo vệ môi trường và từng bước hình thành phương thức sản xuất nông nghiệp tuần hoàn tại khu vực nông thôn.
