Cuộc cải cách tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ hướng tới giảm tầng nấc trung gian mà còn tạo lập nền tảng cho một nền quản trị hiện đại, lấy người dân làm trung tâm.
Theo đánh giá của Bộ Nội vụ, bộ máy mới cơ bản vận hành ổn định, không phát sinh khoảng trống quản lý nhà nước, đồng thời phát huy tính chủ động của chính quyền cấp xã trong giải quyết công việc ngay từ cơ sở.
Đến tháng 5/2026, cả nước đã có 33/34 địa phương thành lập và vận hành 3.189 Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã, với tỷ lệ hài lòng của người dân duy trì trên 83%. Chính quyền cấp xã từng bước chuyển từ vai trò quản lý hành chính truyền thống sang trực tiếp quản trị địa bàn, cung cấp dịch vụ công và xử lý các vấn đề phát sinh hằng ngày của người dân.
Một trong những yếu tố tạo nên hiệu quả của mô hình mới là việc đồng bộ hạ tầng số và hệ thống thông tin phục vụ điều hành.
Theo định hướng của Bộ Khoa học và Công nghệ, các địa phương đang từng bước xây dựng mô hình "một hệ thống thống nhất - một dữ liệu duy nhất - một dịch vụ liền mạch", thay thế tình trạng nhiều hệ thống rời rạc trước đây. Mô hình này hướng tới chuẩn hóa các nền tảng số, tích hợp cơ sở dữ liệu, thống nhất quy trình xử lý và chia sẻ dữ liệu giữa cấp tỉnh và cấp xã, tạo nên hệ thống điều hành xuyên suốt trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Việc hình thành một hệ thống thông tin thống nhất giúp cán bộ chỉ xử lý công việc trên một nền tảng duy nhất, dữ liệu được dùng chung, hạn chế nhập liệu nhiều lần, giảm sai lệch thông tin và nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính. Đồng thời, người dân và doanh nghiệp được tiếp cận dịch vụ công theo quy trình liền mạch, không phụ thuộc địa giới hành chính, góp phần rút ngắn thời gian xử lý và nâng cao chất lượng phục vụ.
Đây cũng là định hướng trọng tâm trong quá trình nâng cấp, chuẩn hóa hệ thống thông tin phục vụ điều hành của chính quyền địa phương hai cấp, gắn với việc khai thác hiệu quả các cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đất đai, doanh nghiệp, bảo hiểm và các nền tảng số dùng chung.
Tại Hà Nội, Trung tâm Phục vụ hành chính công được tổ chức theo hướng không phụ thuộc địa giới hành chính, giúp tỷ lệ hồ sơ quá hạn giảm mạnh từ 44,63% năm 2025 xuống còn 4,2% trong 6 tháng đầu năm 2026.
Chỉ số cải cách hành chính năm 2025 của thành phố đạt 92,9 điểm, xếp thứ 5 cả nước; chỉ số hài lòng về sự phục vụ hành chính (SIPAS) đứng thứ 8/34 tỉnh, thành phố. Khảo sát theo thời gian thực cho thấy tỷ lệ người dân hài lòng và rất hài lòng đạt gần 99%.
Tại xã Chương Dương (Hà Nội), sau một năm triển khai mô hình mới, địa phương đã tiếp nhận hơn 12.000 hồ sơ hành chính, tỷ lệ giải quyết đạt 99%, 100% hồ sơ được số hóa, mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp đạt trên 97%.
Ở TP Hồ Chí Minh, nhiều phường sau sắp xếp đơn vị hành chính đã chủ động đổi mới phương thức phục vụ. Các mô hình như "Mỗi tuần một khu phố", "Lắng nghe - đồng hành - chia sẻ", "Việc có ý nghĩa giúp dân" đưa cán bộ đến gần người dân hơn, kịp thời giải quyết các vấn đề phát sinh ngay tại cơ sở.
Tây Ninh là một trong những địa phương có kết quả nổi bật về chuyển đổi số, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt 98,5%. Ảnh: Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Hậu Nghĩa (Tây Ninh).
Trong khi đó, tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Phú Riềng (Đồng Nai), 100% cán bộ sử dụng thành thạo chữ ký số, tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng và trước hạn đạt 95,4%. Hệ thống giải quyết thủ tục hành chính được kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, góp phần giảm giấy tờ và thời gian thực hiện thủ tục.
Tây Ninh tiếp tục là một trong những địa phương dẫn đầu về chuyển đổi số với 98,5% hồ sơ trực tuyến, 99,96% hồ sơ được số hóa, tỷ lệ hài lòng của người dân đạt 99,24%. Địa phương cũng đẩy mạnh phát triển công dân số, hồ sơ sức khỏe điện tử và thanh toán không dùng tiền mặt trong lĩnh vực y tế.
Song song với việc tiếp tục chuẩn hóa vị trí việc làm và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cấp xã, Bộ Nội vụ cũng kiến nghị tiếp tục sắp xếp các đơn vị hành chính quy mô nhỏ, nghiên cứu hình thành các đô thị hạt nhân và đặc khu kinh tế thế hệ mới nhằm tạo động lực phát triển.
Thực tiễn sau một năm triển khai cho thấy, mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ tinh gọn tổ chức bộ máy mà còn thúc đẩy đổi mới phương thức quản trị thông qua chuyển đổi số. Việc xây dựng một hệ thống thống nhất, một dữ liệu duy nhất và một dịch vụ liền mạch đang tạo nền tảng để hình thành chính quyền số hiện đại, vận hành thông suốt từ tỉnh đến xã, giúp dữ liệu được chia sẻ đồng bộ, dịch vụ công được cung cấp nhanh chóng và người dân chỉ cần khai báo thông tin một lần để sử dụng cho nhiều dịch vụ.
Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch và hiệu quả, phù hợp định hướng của Đảng và Chính phủ về phát triển chính quyền số, kinh tế số và xã hội số, đồng thời tạo nền tảng để nâng cao năng lực điều hành của chính quyền địa phương trong giai đoạn phát triển mới.
