
Giải quyết những thiếu hụt thiết yếu để người dân có điều kiện phát triển
Thiếu đất sản xuất có thể khiến một hộ dân khó duy trì sinh kế. Thiếu nước sinh hoạt ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và làm tăng thời gian dành cho việc lấy nước. Đường giao thông khó khăn làm tăng chi phí vận chuyển, thu hẹp cơ hội tiếp cận thị trường, trường học và cơ sở y tế. Khi những trở ngại này cùng tồn tại ở một thôn, bản, hiệu quả của từng khoản hỗ trợ phụ thuộc đáng kể vào cách địa phương triển khai các chính sách liên quan.
Đó là cơ sở để Chương trình 1719 gắn giải quyết tình trạng thiếu đất ở, nhà ở, đất sản xuất và nước sinh hoạt với bố trí, ổn định dân cư, phát triển hạ tầng và hỗ trợ sản xuất. Các nhiệm vụ về giáo dục, đào tạo nghề, chăm sóc sức khỏe, bảo tồn văn hóa và hỗ trợ những nhóm dân tộc còn nhiều khó khăn mở rộng phạm vi thụ hưởng của Chương trình.
Với từng địa bàn, điều quan trọng là xác định nhu cầu cấp thiết nhất và triển khai các dự án theo thứ tự phù hợp. Một công trình nước sinh hoạt cần phương án vận hành, bảo trì. Một dự án hỗ trợ sản xuất cần tính đến kỹ thuật, vốn và đầu ra ngay từ khi lựa chọn mô hình.
Phát triển sinh kế cũng cần dựa vào thế mạnh của từng cộng đồng. Nghề thủ công, tri thức bản địa và sản phẩm đặc trưng có thể tạo thêm thu nhập khi người dân có điều kiện cải tiến sản phẩm, tổ chức sản xuất và kết nối với người mua.
Với những địa bàn có tiềm năng du lịch, việc phát huy giá trị văn hóa cần gắn với quyền tham gia và hưởng lợi của cộng đồng. Đây là điều kiện để người dân có thêm lý do và nguồn lực duy trì nghề truyền thống, bảo tồn không gian văn hóa và truyền lại tri thức cho thế hệ sau.

Đưa công nghệ đến nơi người dân có thể sử dụng
Trong Chương trình 1719, Tiểu dự án 2 thuộc Dự án 10 dành một nội dung cho ứng dụng công nghệ thông tin phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh, trật tự. Một nhiệm vụ cụ thể là thiết lập các điểm hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số ứng dụng công nghệ thông tin tại UBND cấp xã.
Từ việc bàn giao thiết bị đến khả năng sử dụng thường xuyên còn phụ thuộc vào chất lượng kết nối và người trực tiếp hướng dẫn. Một điểm hỗ trợ tại xã vùng cao cũng có thể giúp người dân tra cứu chính sách, thực hiện thủ tục trực tuyến hoặc tìm thông tin về thị trường. Giá trị của điểm hỗ trợ tăng lên khi người dân được hướng dẫn bằng những việc họ cần làm và có thể tự thực hiện lại. Số điểm được thiết lập cho biết quy mô đầu tư. Mức độ sử dụng và những công việc người dân giải quyết được cho thấy hiệu quả của khoản đầu tư ấy.
Ứng dụng khoa học và công nghệ cũng có ý nghĩa ở từng khâu sản xuất. Kỹ thuật chế biến, bảo quản phù hợp có thể giúp giảm hao hụt và nâng chất lượng sản phẩm. Tiêu chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc có thể hỗ trợ hợp tác xã tiếp cận những kênh phân phối có yêu cầu cao hơn. Các nền tảng số giúp giới thiệu sản phẩm tới người mua ngoài địa phương, song khả năng bán hàng lâu dài còn phụ thuộc vào chất lượng ổn định, năng lực cung ứng và chi phí vận chuyển. Vì vậy, lựa chọn công nghệ cần bắt đầu từ trở ngại cụ thể mà hộ dân hoặc hợp tác xã đang gặp phải.

Đo hiệu quả bằng những thay đổi người dân thụ hưởng
Bài học đặt ra khi nhìn lại giai đoạn I là cần theo dõi kết quả đến tận hộ dân và cộng đồng. Với nước sinh hoạt, kết quả cần thấy là số hộ có nước sử dụng ổn định sau khi công trình đưa vào vận hành. Với hỗ trợ sản xuất, cần xem người dân có duy trì được mô hình, tìm được đầu ra và cải thiện thu nhập hay không. Với chuyển đổi số, cần theo dõi người dân có sử dụng được dịch vụ và giảm được thời gian, chi phí đi lại hay không. Những thông tin này giúp địa phương biết khoản đầu tư nào phát huy hiệu quả và khâu nào cần điều chỉnh.
Giá trị lâu dài của Chương trình 1719 phụ thuộc vào khả năng kết nối các khoản đầu tư thiết yếu với cơ hội phát triển của người dân. Khi hạ tầng được vận hành bền vững, mô hình sản xuất có đầu ra và công nghệ giúp giải quyết công việc hằng ngày, nguồn lực đầu tư mới chuyển thành năng lực phát triển tại chỗ. Đó là thước đo thực chất để nhìn lại giai đoạn I, từ năm 2021 đến năm 2025.
Ngày 14/10/2021, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1719/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021–2030, giai đoạn I từ năm 2021 đến năm 2025. Với 10 dự án, Chương trình tiếp cận đồng thời nhiều vấn đề có quan hệ trực tiếp với nhau, từ điều kiện sống, hạ tầng và sản xuất đến giáo dục, y tế, văn hóa và khả năng tiếp cận thông tin.