Internet về bản, mở rộng cơ hội tiếp cận dịch vụ số
Tại những địa bàn miền núi, nơi dân cư phân bố không tập trung, giao thông đi lại còn khó khăn, khả năng tiếp cận thông tin và dịch vụ công có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với đời sống người dân. Vì vậy, đưa Internet đến gần người dân không chỉ là nhiệm vụ phát triển hạ tầng viễn thông, mà còn là bước đi nhằm thu hẹp khoảng cách giữa vùng thuận lợi và vùng khó khăn.
Một trong những mô hình đáng chú ý tại Điện Biên là việc xã Mường Mùn hoàn thành lắp đặt Wi-Fi cộng đồng tại 18/18 bản. Mỗi bản có ít nhất một điểm truy cập Internet tại nhà văn hóa hoặc địa điểm sinh hoạt cộng đồng, sử dụng tên mạng chung "MUONGMUN_SO".
Tùy điều kiện thực tế, địa phương lựa chọn giải pháp kết nối bằng cáp quang, mạng di động 4G/5G hoặc thiết bị phát Wi-Fi ngoài trời. Tại những nơi có cáp quang, băng thông tối thiểu đạt từ 100 Mbps trở lên.
Đáng chú ý, trước khi triển khai, xã đã khảo sát cả 18 bản để đánh giá vị trí lắp đặt, nguồn điện, khả năng kết nối, nhu cầu sử dụng và điều kiện quản lý thiết bị. Cách làm này giúp lựa chọn phương án phù hợp với từng địa bàn, thay vì áp dụng một giải pháp đồng nhất cho những khu vực có điều kiện hạ tầng khác nhau.
Theo Báo Nhân Dân, cùng với việc lắp đặt thiết bị, mỗi bản tổ chức ít nhất một buổi hướng dẫn người dân sử dụng Wi-Fi để thực hiện dịch vụ công trực tuyến, ứng dụng VNeID, chữ ký số công cộng, thanh toán không dùng tiền mặt, tra cứu thông tin chính thống và tìm hiểu những kỹ năng cơ bản về an toàn thông tin.
Đây là điểm đáng chú ý của mô hình: hạ tầng Internet được gắn với nhu cầu sử dụng thực tế. Người dân không chỉ có thêm địa điểm truy cập mạng mà còn được hướng dẫn cách sử dụng công nghệ phục vụ công việc hằng ngày.
Từ kỹ năng số đến cải thiện sinh kế
Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo ra những thay đổi thiết thực trong cuộc sống.
Khi có điều kiện truy cập Internet, học sinh vùng cao có thêm cơ hội tìm kiếm tài liệu học tập, tiếp cận kiến thức mới. Người dân có thể tra cứu thông tin về chính sách hỗ trợ, cập nhật kiến thức sản xuất, tìm hiểu kỹ thuật canh tác và tiếp cận thông tin thị trường. Các hộ kinh doanh, cơ sở sản xuất cũng có thêm điều kiện tìm hiểu phương thức quảng bá, giới thiệu sản phẩm trên môi trường số.
Trong giải quyết thủ tục hành chính, việc được hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến và VNeID giúp người dân từng bước làm quen với các quy trình điện tử, chủ động hơn khi thực hiện thủ tục, tra cứu thông tin và sử dụng các tiện ích công trực tuyến.
Đặc biệt, với người lớn tuổi hoặc những người chưa thành thạo điện thoại thông minh, việc được hướng dẫn ngay tại nhà văn hóa bản giúp giảm bớt rào cản về kỹ năng và tâm lý khi tiếp cận công nghệ.
Mô hình tại Mường Mùn cũng tạo điều kiện để phong trào "Bình dân học vụ số" được triển khai gần gũi hơn với đời sống. Thay vì chỉ tuyên truyền về chuyển đổi số, địa phương có thể hướng dẫn người dân thực hành trực tiếp trên thiết bị, từ cách kết nối mạng đến sử dụng ứng dụng và nhận biết nguy cơ lừa đảo trực tuyến.
Đây là hướng tiếp cận phù hợp với mục tiêu chuyển đổi số bao trùm, trong đó người dân ở vùng sâu, vùng xa không bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển công nghệ.
Bảo đảm chuyển đổi số đi vào chiều sâu
Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Điện Biên đã xác định chuyển đổi số là một động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Tỉnh đồng thời triển khai các nhiệm vụ trên ba trụ cột: chính quyền số, kinh tế số và xã hội số.
Tuy nhiên, đối với địa bàn miền núi, khoảng cách số không chỉ nằm ở việc có hay chưa có Internet. Khả năng sở hữu thiết bị thông minh, chi phí kết nối, trình độ sử dụng công nghệ và mức độ phù hợp của các dịch vụ trực tuyến cũng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận của người dân.
Vì vậy, để mô hình Wi-Fi cộng đồng phát huy hiệu quả lâu dài, Điện Biên cần quan tâm duy trì chất lượng đường truyền, bố trí kinh phí vận hành, bảo vệ thiết bị và tổ chức hướng dẫn kỹ năng số thường xuyên. Nội dung tập huấn cần dễ hiểu, gắn với nhu cầu thiết thực của từng nhóm người dân; đồng thời chú trọng kỹ năng bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhận diện tin giả và phòng tránh lừa đảo trên mạng.
Xa hơn, các điểm truy cập cộng đồng có thể trở thành nơi hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ công, học tập trực tuyến, quảng bá nông sản và tìm kiếm cơ hội việc làm. Hiệu quả cần được đánh giá không chỉ bằng số điểm Wi-Fi được lắp đặt, mà còn bằng số người thực sự sử dụng, mức độ thành thạo kỹ năng số và những lợi ích cụ thể mà công nghệ mang lại.
Từ 18 bản của Mường Mùn, câu chuyện chuyển đổi số ở Điện Biên cho thấy một hướng đi thiết thực: đưa hạ tầng đến gần người dân, đưa kiến thức đến tận cộng đồng và lấy nhu cầu đời sống làm trung tâm. Khi người dân có thể sử dụng công nghệ để học tập, làm việc, phát triển sản xuất và tiếp cận dịch vụ thiết yếu, chuyển đổi số sẽ trở thành động lực góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, thúc đẩy giảm nghèo bền vững và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.
