Phải xuất phát từ nhu cầu phát triển của nền kinh tế
Phát triển công nghệ chiến lược hiện không chỉ là yêu cầu của tiến trình hiện đại hóa đất nước, mà còn là bài toán gắn trực tiếp với năng lực tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Chính phủ đã ban hành Danh mục 11 nhóm công nghệ chiến lược và 35 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược; đồng thời lựa chọn 6 sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên để tập trung triển khai trước, gắn với lộ trình thực hiện cụ thể cho từng sản phẩm.
Thực tế cho thấy việc xác định đúng công nghệ thôi là chưa đủ, điều quan trọng hơn là phải có cách tiếp cận đúng, cơ chế đủ mạnh và tổ chức thực hiện đủ quyết liệt để công nghệ chiến lược không dừng ở định hướng, mà trở thành động lực phát triển thực sự.
Tổng Bí thư Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chủ trì phiên họp.
Sau khi nghe đại diện Văn phòng Trung ương Đảng - Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo báo cáo và các đại biểu thảo luận, Tổng Bí thư Tô Lâm đánh giá cao tinh thần trách nhiệm của Cơ quan Thường trực, Tổ giúp việc, Hội đồng Tư vấn quốc gia, các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp.
Các ý kiến tại phiên họp đã đi thẳng vào những vấn đề lớn đang đặt ra, chỉ ra tương đối rõ nhiều điểm nghẽn về nhận thức, thể chế, tổ chức thực hiện, cơ chế phối hợp, nguồn lực, thị trường, nhân lực, hạ tầng nghiên cứu và cơ chế huy động doanh nghiệp tham gia phát triển công nghệ chiến lược quốc gia.
Định hướng nhiệm vụ thời gian tới, Tổng Bí thư nêu rõ, việc phát triển công nghệ chiến lược phải được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước, xuất phát từ nhu cầu phát triển của nền kinh tế và lợi ích lâu dài của quốc gia.
Công nghệ chiến lược không thể được lựa chọn theo phong trào hay chỉ dựa trên xu hướng công nghệ mới, mà phải gắn với những chuỗi ngành công nghiệp có vai trò trụ cột, nơi Việt Nam có nhu cầu lớn, có tiềm năng phát triển, có khả năng nâng cao năng lực cạnh tranh và có điều kiện hình thành chuỗi giá trị cũng như thị trường cho sản phẩm công nghệ.
Từ tinh thần đó, việc xác định danh mục công nghệ chiến lược cần tiếp cận theo cơ cấu nhóm:
Một là, nhóm các công nghệ chiến lược thuộc những ngành, lĩnh vực đã có thị trường và có tác động lớn, trực tiếp, trước mắt như nông-lâm-thủy sản, công nghiệp chế biến, dệt may, da giày, xây dựng, thép, năng lượng...
Hai là, nhóm công nghệ tạo động lực tăng trưởng mới, công nghệ nền tảng cho tương lai.
Ba là, nhóm công nghệ bảo đảm tự chủ trong các lĩnh vực an ninh, quốc phòng.
Cách tiếp cận này cho thấy yêu cầu vừa giải quyết bài toán trước mắt của nền kinh tế, vừa chuẩn bị nền tảng cho năng lực cạnh tranh dài hạn của đất nước.
Tổng Bí thư đề nghị doanh nghiệp phải thực sự trở thành trung tâm của hệ sinh thái công nghệ.
Các cơ chế chính sách thiết kế theo hướng khuyến khích mạnh mẽ doanh nghiệp đầu tư vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhất là khu vực doanh nghiệp tư nhân.
Nhà nước giữ vai trò định hướng chiến lược, tạo môi trường thể chế thuận lợi, đặt hàng và hỗ trợ nghiên cứu phát triển công nghệ, hỗ trợ thương mại hóa sản phẩm, mở rộng thị trường; tập trung nguồn lực vào một số lĩnh vực thật sự trọng điểm; chọn đúng những công nghệ có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển đất nước; tập trung đầu tư đủ lớn, đủ lâu để tạo ra đột phá thực sự.
Tổng Bí thư đề nghị, doanh nghiệp phải thực sự trở thành trung tâm của hệ sinh thái công nghệ.
Đổi mới mô hình tổ chức thực hiện, xác định rõ trách nhiệm người đứng đầu
Một yêu cầu được nhấn mạnh tại phiên họp là phải đổi mới mạnh mẽ mô hình tổ chức thực hiện.
Theo Tổng Bí thư, đối với từng công nghệ, từng sản phẩm công nghệ chiến lược, phải giao rõ Bộ, cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp và nguồn lực triển khai để chủ động tổ chức thực hiện. Đây là điều kiện tiên quyết để khắc phục tình trạng dàn trải, chồng chéo, thiếu đầu mối chịu trách nhiệm cuối cùng - một trong những nguyên nhân khiến nhiều chủ trương lớn chậm đi vào thực tế.
Tổng Bí thư yêu cầu Bộ trưởng các Bộ được giao chủ trì phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm toàn diện trước Đảng, Nhà nước về kết quả triển khai trong ngành, lĩnh vực phụ trách; không được khoán trắng cho cấp dưới; không để xảy ra tình trạng không rõ ai chịu trách nhiệm cuối cùng.
Các đồng chí lãnh đạo và các đại biểu tham dự phiên họp.
Cùng với tổ chức thực hiện, Tổng Bí thư đặc biệt coi trọng bài toán nguồn nhân lực chất lượng cao và việc thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Theo đó, cần hỗ trợ mạnh mẽ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp khoa học và công nghệ, doanh nghiệp khởi nguồn từ viện, trường; đồng thời hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo đủ mạnh để kết nối nghiên cứu với thị trường, rút ngắn khoảng cách giữa phòng thí nghiệm và sản phẩm thương mại.
Tại cuộc làm việc, Tổng Bí thư yêu cầu một số nhiệm vụ cần làm ngay:
Trước hết là rà soát, hoàn thiện lại danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược theo hướng tinh gọn, tập trung vào những lĩnh vực có ý nghĩa quyết định đối với phát triển đất nước cả trước mắt và lâu dài. Đây được xem là bước đi cần thiết để tránh dàn trải nguồn lực và nâng cao hiệu quả đầu tư.
Cùng với đó, cần thiết lập cơ chế chỉ đạo và điều phối thống nhất ở cấp Chính phủ để tổ chức triển khai các chương trình phát triển công nghệ chiến lược; ban hành bộ tiêu chuẩn về công nghệ chiến lược, công nghệ lõi và sản phẩm công nghệ chiến lược; hoàn thiện cơ chế tài chính, kinh phí cho phát triển công nghệ chiến lược, nhất là các cơ chế đặc thù gắn với kết quả đầu ra và chấp nhận rủi ro có kiểm soát; xây dựng chương trình đào tạo nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển công nghệ chiến lược.
Đồng thời, phải tập trung tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc của Bộ, ngành, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo trong quá trình triển khai.
