Công nghệ mới, sản phẩm mới tạo ra tại Việt Nam từ kết quả nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ phải chứng minh rõ tính mới
Thông tư 12/2026/TT-BKHCN tập trung vào 3 nhóm thủ tục gắn trực tiếp với việc hình thành và phát triển thị trường khoa học và công nghệ: Xác định nhu cầu công nghệ của các bộ, ngành, địa phương; xem xét mua, nghiên cứu hoàn thiện sáng chế, sáng kiến để chuyển giao cho doanh nghiệp hoặc phổ biến cho công chúng; đánh giá, thẩm định công nghệ mới, sản phẩm mới được tạo ra tại Việt Nam.
Điểm đáng chú ý là việc xác định nhu cầu công nghệ không còn chỉ dừng ở việc nêu tên công nghệ cần có.
Theo mẫu báo cáo, các Bộ, Cơ quan ngang Bộ và địa phương phải chỉ ra công nghệ cần thiết cho từng chương trình, đề án, dự án; dự kiến kinh phí, loại hình và cách thức triển khai. Quan trọng hơn, từng nhu cầu phải được thuyết minh về khả năng tiếp nhận, làm chủ và phát triển tại Việt Nam, hiệu quả kinh tế - xã hội, môi trường cũng như khả năng nâng cao năng lực công nghệ và sức cạnh tranh.
Biểu mẫu còn yêu cầu làm rõ công nghệ đó có thể giúp giảm phụ thuộc vào công nghệ, sản phẩm nước ngoài hay thay thế nhập khẩu đến đâu. Đây là một tiêu chí cho thấy việc tìm kiếm công nghệ sẽ gắn chặt hơn với yêu cầu làm chủ công nghệ, thay vì đơn thuần mua hoặc nhập về sử dụng.
Thông tư 12/2026/TT-BKHCN cũng dành một nhóm biểu mẫu riêng cho trường hợp Nhà nước xem xét mua, nghiên cứu hoàn thiện sáng chế, sáng kiến để chuyển giao cho doanh nghiệp áp dụng hoặc phổ biến rộng rãi.
Hồ sơ đề xuất phải trả lời khá cụ thể: sáng chế, sáng kiến đã được áp dụng trong thực tế ra sao; vì sao Nhà nước cần mua và tiếp tục hoàn thiện; khả năng phổ biến, nhân rộng; lợi ích kinh tế - xã hội; tình trạng quyền sở hữu và khả năng chuyển nhượng. Cùng với đó là phương án nhận diện, kiểm soát rủi ro kỹ thuật, rủi ro pháp lý và dự toán kinh phí.
Việc đánh giá cũng được lượng hóa rõ hơn. Hội đồng xem xét 5 nhóm nội dung gồm sự cần thiết; hiệu quả kinh tế - xã hội; năng lực của cơ quan, tổ chức được giao chuyển giao hoặc phổ biến; tính khả thi của phương án kiểm soát rủi ro; và dự toán kinh phí. Một đề xuất được thành viên hội đồng đánh giá "đạt" khi đáp ứng từ 4/5 nội dung trở lên. Ở cấp hội đồng, đề xuất được thông qua khi có ít nhất 2/3 tổng số phiếu biểu quyết "đạt".
Với công nghệ mới, sản phẩm mới được tạo ra tại Việt Nam, quy trình còn đặt nặng yếu tố chứng minh bằng kết quả thực tế.
Tổ chức, cá nhân đề nghị đánh giá phải cung cấp thuyết minh kết quả thử nghiệm và ứng dụng, tài liệu chứng minh quyền sở hữu hợp pháp, cùng các tài liệu về đặc tính, hiệu quả kỹ thuật, chất lượng và so sánh với công nghệ, sản phẩm tương đương đang được sử dụng trong nước hoặc nước ngoài.
Đối với công nghệ mới, hồ sơ phải làm rõ tính mới, sáng tạo và trình độ công nghệ so với công nghệ cùng loại hiện có; đồng thời chứng minh khả năng tạo ra sản phẩm có chất lượng và sức cạnh tranh cao hơn. Với sản phẩm mới, tiêu chí tập trung vào cấu trúc, tính năng, công dụng hoặc giá trị sử dụng vượt trội, cùng hiệu suất hoặc độ chính xác so với sản phẩm cùng loại trên thị trường Việt Nam.
Hội đồng có thể trực tiếp kiểm tra, đánh giá tại hiện trường thử nghiệm và ứng dụng trước khi đưa ra kết luận. Để được đề nghị công nhận, công nghệ hoặc sản phẩm phải đáp ứng đầy đủ các nội dung đánh giá; kết luận của hội đồng được thông qua khi có từ 2/3 tổng số phiếu "đạt" trở lên.
Thông tư 12/2026/TT-BKHCN có hiệu lực từ ngày 1/4/2026. Việc chuẩn hóa biểu mẫu lần này giúp làm rõ hơn "đường đi" từ nhu cầu công nghệ, sáng chế, sáng kiến đến khâu đánh giá và đưa kết quả nghiên cứu vào ứng dụng. Quan trọng hơn, các tiêu chí mới buộc công nghệ muốn được lựa chọn, mua, chuyển giao hay công nhận phải chứng minh được hiệu quả thực tế, khả năng làm chủ và giá trị tạo ra cho nền kinh tế.
