Măng rừng từ lâu là nguồn thực phẩm và sinh kế quen thuộc của đồng bào Pa Kô, Vân Kiều. Tuy nhiên, phương pháp chế biến truyền thống chủ yếu là luộc, phơi nắng hoặc sấy bằng củi nên phụ thuộc nhiều vào thời tiết, sản phẩm dễ ẩm mốc, đổi màu và khó bảo quản lâu.
Từ thực tế đó, Trung tâm Nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và Đổi mới sáng tạo thuộc Sở Khoa học và Công nghệ Quảng Trị triển khai đề tài nghiên cứu quy trình chế biến măng rừng khô chất lượng cao bằng công nghệ sấy bơm nhiệt.
Công nghệ này cho phép kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm và luồng gió trong quá trình sấy. Theo quy trình được xây dựng, măng sau khi thu hái, chọn lọc, làm sạch và luộc sẽ được sấy ở khoảng 45°C trong 17 giờ, đưa độ ẩm xuống dưới 12%. Nhờ đó, sản phẩm giữ được màu sắc, hương vị đặc trưng, hạn chế nguy cơ nấm mốc và có thể bảo quản từ 9-12 tháng mà không cần sử dụng chất bảo quản.
Chế biến đảm bảo chất lượng góp phần nâng cao giá trị măng rừng.
Từ kết quả nghiên cứu, công nghệ đã được chuyển giao cho Hợp tác xã Cà phê hữu cơ sinh thái Chân Mây để triển khai dự án “Măng khô AHO”. Hợp tác xã được hỗ trợ tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn vận hành hệ thống sấy và hoàn thiện quy trình sản xuất.
Việc áp dụng công nghệ giúp sản phẩm măng khô có chất lượng đồng đều hơn, thuận lợi cho bảo quản và đưa vào các kênh phân phối. Năm 2025, hợp tác xã sử dụng 5 tấn măng tươi để chế biến khoảng 1 tấn măng khô, qua đó nâng cao giá trị kinh tế của nguồn nguyên liệu bản địa và tạo thêm thu nhập cho người dân.
Không chỉ dừng ở khâu chế biến, Sở Khoa học và Công nghệ Quảng Trị còn hỗ trợ hợp tác xã xây dựng tiêu chuẩn cơ sở, thiết kế bao bì và gắn mã QR truy xuất nguồn gốc. Măng khô AHO từ sản phẩm bán chủ yếu tại địa phương đã có nhãn mác, thông tin rõ ràng và được giới thiệu tại hội chợ, siêu thị mini cũng như trên các nền tảng thương mại điện tử.
Đồng bào Pa Kô, Vân Kiều sơ chế măng rừng phục vụ chế biến, nâng cao giá trị sản phẩm.
Mô hình đồng thời tạo đầu ra ổn định hơn cho măng nguyên liệu do đồng bào Pa Kô, Vân Kiều khai thác. Việc nâng giá trị sản phẩm rừng cũng góp phần gắn sinh kế của người dân với ý thức bảo vệ nguồn tài nguyên lâu dài.
Thời gian tới, Hợp tác xã Cà phê hữu cơ sinh thái Chân Mây đặt mục tiêu nâng công suất lên khoảng 5.000 gói măng khô mỗi năm, hướng tới chứng nhận OCOP 4 sao và mở rộng thị trường.
Từ công nghệ sấy, hoàn thiện quy trình đến truy xuất nguồn gốc và kết nối thị trường, việc ứng dụng khoa học và công nghệ đang giúp măng rừng Quảng Trị từng bước vượt khỏi cách chế biến thủ công, nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng sinh kế cho đồng bào vùng cao.
