Bệnh xoăn vàng lá là một trong những bệnh ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây ớt và cà chua.
Để có cơ sở nhận diện tác nhân gây bệnh và xây dựng giải pháp quản lý phù hợp, đề tài khoa học và công nghệ cấp Bộ "Nghiên cứu cơ chế gây bệnh xoăn vàng lá do vi-rút trên cây ớt và cà chua (PepYLCV) ở miền Trung Việt Nam", mã số B2024-DHH-10, được triển khai tại Đại học Huế, do TS. Hồ Ngọc Hân làm chủ nhiệm; Viện Công nghệ sinh học, Đại học Huế là đơn vị thực hiện.
Nhận diện vi-rút, đánh giá nguồn giống kháng nhiễm
Thay vì chỉ tập trung xử lý triệu chứng trên cây, nghiên cứu đi từ đặc điểm của tác nhân gây bệnh. Nhóm thực hiện đã khảo sát hiện trạng, mức độ gây hại của các chủng PepYLCV trên cây ớt và cà chua ở miền Trung, đồng thời phân tích tính đa dạng di truyền của các chủng vi-rút.
Kết quả hình thành cơ sở dữ liệu về tính đa dạng di truyền của PepYLCV, bổ sung thông tin phục vụ nhận diện và nghiên cứu cơ chế gây bệnh. Đây là nền tảng để việc phòng bệnh không chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài của cây mà có thêm dữ liệu ở cấp độ phân tử.
Bệnh xoăn vàng lá ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây ớt, cà chua. Ảnh minh họa.
Cùng với nghiên cứu tác nhân gây bệnh, nhóm thực hiện đánh giá mức độ kháng nhiễm của một số dòng, giống ớt và cà chua đối với PepYLCV. Việc xác định khả năng kháng hoặc nhiễm của nguồn giống có ý nghĩa đối với lựa chọn vật liệu cây trồng và xây dựng giải pháp quản lý bệnh phù hợp.
Từ các kết quả nghiên cứu, đề tài đã xây dựng quy trình đánh giá tính kháng nhiễm của các giống ớt và cà chua đối với PepYLCV. Quy trình tạo công cụ kỹ thuật để xác định mức độ phản ứng của giống trước tác nhân gây bệnh, qua đó cung cấp thêm cơ sở cho nghiên cứu, chọn lọc và sử dụng nguồn giống.
Cơ sở phục vụ quản lý bệnh trên cây trồng
Bên cạnh quy trình đánh giá tính kháng nhiễm, đề tài xây dựng quy trình quản lý bệnh xoăn vàng lá do các chủng PepYLCV gây ra trên cây ớt và cà chua ở miền Trung Việt Nam. Hai quy trình công nghệ đã được Hội đồng khoa học cơ sở thông qua.
Đáng chú ý, các sản phẩm của đề tài được kết nối theo một mạch từ xác định hiện trạng gây hại, phân tích đa dạng di truyền của vi-rút, đánh giá nguồn giống kháng nhiễm đến xây dựng quy trình kỹ thuật. Cách tiếp cận này giúp chuyển kết quả nghiên cứu cơ bản thành cơ sở phục vụ quản lý bệnh trên cây trồng.
Đối với người sản xuất, việc có thêm thông tin về tác nhân gây bệnh, khả năng kháng nhiễm của giống và quy trình quản lý là cơ sở để từng bước chủ động hơn trong phòng bệnh. Tuy nhiên, hiệu quả của các quy trình cần tiếp tục được đánh giá trong điều kiện sản xuất và trên các vùng trồng cụ thể trước khi mở rộng áp dụng.
Kết quả nghiên cứu cho thấy vai trò của công nghệ sinh học trong bảo vệ cây trồng không chỉ ở khâu phát hiện tác nhân gây bệnh mà còn ở việc tạo dữ liệu di truyền, sàng lọc nguồn giống và xây dựng giải pháp quản lý. Đây là hướng tiếp cận có ý nghĩa đối với cây ớt, cà chua và có thể cung cấp thêm kinh nghiệm cho nghiên cứu phòng, chống bệnh do vi-rút trên cây trồng.
Việc từng bước làm rõ cơ chế gây bệnh và hoàn thiện các công cụ kỹ thuật giúp kết nối nghiên cứu công nghệ sinh học với yêu cầu thực tiễn của sản xuất nông nghiệp, hướng tới giảm rủi ro do dịch bệnh và nâng cao khả năng chủ động trong bảo vệ cây trồng.
