Hội nghị "Thúc đẩy nghiên cứu cơ bản, làm chủ một số công nghệ chiến lược và tăng cường năng lực Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam" diễn ra mới đây, nằm trong chuỗi tham vấn thường xuyên trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Ba nội dung chính được tập trung thảo luận tại Hội nghị gồm: Thúc đẩy nghiên cứu cơ bản, làm chủ công nghệ chiến lược; tăng cường năng lực Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam; và đề án thành lập Hội đồng Viện sĩ.
Các ý kiến đưa ra tại Hội nghị thống nhất rằng, với những nội dung mang tính chiến lược, việc triển khai cần được nghiên cứu thận trọng, toàn diện, bảo đảm cơ sở khoa học và thực tiễn. Các đề án cần được thực hiện đồng bộ, có lộ trình rõ ràng, gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu cơ bản với phát triển công nghệ và nhu cầu thực tiễn.
Bên cạnh đó, việc xây dựng cơ chế, chính sách cần theo hướng đổi mới, linh hoạt nhưng vẫn bảo đảm minh bạch và hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi cho sáng tạo khoa học.
Hội nghị là bước tham vấn trong quá trình tái cơ cấu, hướng tới xây dựng Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam trở thành trung tâm KH&CN đóng vai trò dẫn dắt quốc gia.
Một trong những thách thức lớn được các nhà khoa học chỉ ra là tình trạng "chảy máu chất xám". Không ít nhà nhà khoa học rời khu vực công do thu nhập và điều kiện làm việc chưa đủ cạnh tranh. Từ thực tế đó, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam cần trở thành môi trường làm việc hấp dẫn, nơi các nhà khoa học có thể toàn tâm theo đuổi nghiên cứu dài hạn, đặc biệt là đội ngũ các nhà khoa học trẻ.
Bên cạnh đó, việc cùng lúc triển khai quá nhiều mục tiêu lớn có thể dẫn đến dàn trải nguồn lực. Các chuyên gia cho rằng, cần lựa chọn một số trụ cột ưu tiên để tập trung nguồn lực, tạo ra kết quả rõ nét, đủ sức lan tỏa. Việc đầu tư cũng nên theo hướng dùng chung hạ tầng nghiên cứu để nâng cao hiệu quả.
Hiện, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam đang triển khai ba đề án lớn về nghiên cứu cơ bản, công nghệ ứng dụng và xây dựng đội ngũ viện sĩ. Định hướng thời gian tới là tập trung đầu tư có trọng điểm, đặc biệt cho các phòng thí nghiệm trọng điểm; thúc đẩy cơ chế hợp tác giữa Nhà nước và doanh nghiệp; gắn nghiên cứu với sản phẩm cụ thể, phục vụ trực tiếp nhu cầu phát triển của đất nước.
Cùng với đó, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam sẽ chú trọng xây dựng môi trường làm việc thuận lợi nhằm thu hút và giữ chân các nhà khoa học giỏi, kể cả chuyên gia quốc tế. Về nhân lực, sẽ hình thành các nhóm nghiên cứu trẻ, tạo điều kiện để các tiến sĩ dẫn dắt nghiên cứu sinh theo chu kỳ, từng bước xây dựng lực lượng kế cận.
Ngoài ra, Viện sẽ phát huy vai trò của các hội đồng khoa học trong định hướng nghiên cứu, gắn với cơ chế trách nhiệm rõ ràng, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động khoa học.
Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, việc tạo ra những "cú hích" đúng lúc, đúng chỗ không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn quyết định năng lực tự chủ KH&CN của quốc gia trong dài hạn.
Các đại biểu tham dự Hội nghị.
Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam đang triển khai 3 đề án lớn về nghiên cứu cơ bản, công nghệ ứng dụng và xây dựng đội ngũ viện sĩ.
Định hướng thời gian tới là tập trung đầu tư có trọng điểm, đặc biệt cho các phòng thí nghiệm trọng điểm; thúc đẩy cơ chế hợp tác giữa Nhà nước và doanh nghiệp; gắn nghiên cứu với sản phẩm cụ thể, phục vụ trực tiếp nhu cầu phát triển của đất nước.
