Sau hơn 14 năm triển khai thi hành, Luật Đo lường năm 2011 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho hoạt động đo lường, góp phần bảo đảm công bằng trong giao dịch thương mại, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phát triển mạnh mẽ, nhiều quy định của Luật đã bộc lộ hạn chế, chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn.
Đặc biệt, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu cho tăng trưởng nhanh và bền vững. Trong bối cảnh đó, yêu cầu hoàn thiện thể chế, trong đó có lĩnh vực đo lường, trở nên cấp thiết nhằm đáp ứng yêu cầu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
Từ quản lý thủ công sang quản lý trên nền tảng số và dữ liệu số
Nhấn mạnh về yêu cầu đổi mới thể chế trong lĩnh vực đo lường, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Quốc gia Nguyễn Nam Hải cho biết, sau gần 15 năm thực hiện Luật Đo lường, bối cảnh phát triển của đất nước đã có nhiều thay đổi; chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, trong khi khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng khẳng định vai trò là động lực phát triển.
Trong bối cảnh đó, yêu cầu hoàn thiện thể chế để đáp ứng cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Lĩnh vực đo lường cũng đứng trước những yêu cầu mới về phương thức quản lý, hạ tầng kỹ thuật, kết nối và liên thông dữ liệu, cũng như mức độ hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.
Sửa đổi Luật Đo lường sẽ giúp doanh nghiệp từng bước chuyển từ phương thức quản lý thủ công sang quản lý trên nền tảng số và dữ liệu số.
Theo Chủ tịch Nguyễn Nam Hải, việc sửa đổi, bổ sung Luật Đo lường là cần thiết nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Chỉ thị số 38 của Ban Bí thư về đẩy mạnh công tác tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng quốc gia. Đồng thời, việc sửa đổi cũng nhằm khắc phục những bất cập trong quá trình thi hành, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu đổi mới trong quản lý nhà nước.
Trên cơ sở tổng kết thực tiễn thi hành Luật Đo lường năm 2011, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, rà soát hệ thống pháp luật và tiếp thu ý kiến của các Bộ, ngành, địa phương, tổ chức, doanh nghiệp, cơ quan soạn thảo đã xây dựng dự thảo Luật sửa đổi với 3 nhóm chính sách lớn:
Thứ nhất, thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động đo lường, từng bước chuyển từ phương thức quản lý thủ công sang quản lý trên nền tảng số và dữ liệu số.
Thứ hai, đẩy mạnh xã hội hóa, phát huy vai trò của doanh nghiệp trong xây dựng năng lực hệ thống đo lường quốc gia.
Thứ ba, tăng cường phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình, cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong tuân thủ quy định.
Báo cáo tại Hội thảo xin ý kiến dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường diễn ra tại Hà Nội cho thấy, hệ thống đo lường quốc gia đã có nhiều chuyển biến tích cực. Hạ tầng kỹ thuật từng bước được củng cố; mạng lưới các tổ chức kiểm định, hiệu chuẩn tiếp tục phát triển, góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thúc đẩy hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra nhiều thách thức, nhất là sự xuất hiện của các phương tiện đo thông minh, yêu cầu quản lý dữ liệu số và những bất cập trong cơ chế, thủ tục hiện hành.
Tăng minh bạch, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp
Từ góc độ doanh nghiệp, Phó trưởng Ban kinh doanh, Tập đoàn điện lực Việt Nam Trần Thanh Bình nhận định, Luật Đo lường đã đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy và phương thức quản lý nhà nước, tạo lập khuôn khổ pháp lý tương đối đầy đủ, minh bạch cho hoạt động đo lường trong nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.
Qua thực tiễn thi hành, công tác quản lý đo lường trong các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến quyền lợi người dân và doanh nghiệp, như: Điện, nước, xăng dầu, thương mại, y tế từng bước đi vào nền nếp; độ chính xác, minh bạch trong giao dịch và thanh toán được nâng cao; hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo từng bước được xã hội hóa, góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và kỷ cương pháp luật.
Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh của khoa học công nghệ, yêu cầu chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, hội nhập quốc tế sâu rộng hơn, thực tiễn thi hành Luật Đo lường cũng cho thấy một số quy định chưa theo kịp yêu cầu quản lý mới, nhất là trong bối cảnh sắp xếp lại chính quyền địa phương và yêu cầu phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho địa phương trong quản lý đo lường.
Do đó, việc tiếp tục nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Đo lường là yêu cầu khách quan, phù hợp với chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính theo các nghị quyết của Trung ương và Chính phủ như: Nghị quyết số 27-NQ/TW về xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; Nghị quyết số 18-NQ/TW và Nghị quyết số 19-NQ/TW về sắp xếp tổ chức bộ máy, đổi mới đơn vị sự nghiệp công lập; Nghị quyết số 66/NQ-CP và Nghị quyết số 76/NQ-CP về cắt giảm, đơn giản, cải cách thủ tục hành chính; Nghị quyết số 17/NQ-CP về Chính phủ điện tử, chuyển đổi số.
Tại Hội thảo xin ý kiến dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường vừa được tổ chức tại TP.Hồ Chí Minh gần đây, ở góc độ quản lý chuyên ngành, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia Trần Hậu Ngọc cho biết thêm, thời gian qua, hệ thống đo lường quốc gia đã đạt nhiều kết quả tích cực, từ hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đến phát triển hạ tầng kỹ thuật và hệ thống chuẩn đo lường. Mỗi năm có khoảng 10 triệu phương tiện đo được kiểm định; hệ thống hiện có 51 chuẩn đo lường quốc gia, hơn 8.000 chuẩn công tác cùng sự tham gia của hàng nghìn tổ chức và kiểm định viên.
Theo Phó Chủ tịch Trần Hậu Ngọc, việc sửa đổi Luật lần này hướng tới đổi mới căn bản phương thức quản lý, chuyển từ kiểm soát phương tiện đo sang quản lý độ tin cậy của phép đo; từ quản lý thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu, nền tảng số và quản trị rủi ro. Đồng thời, luật được thiết kế theo hướng khung, linh hoạt hơn, tăng cường phân cấp và tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào hệ thống đo lường quốc gia.
Luật được thiết kế theo hướng linh hoạt hơn, tăng cường phân cấp và tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào hệ thống đo lường quốc gia.
Cũng tại Hội thảo, nhiều đại biểu tập trung vào các vấn đề "nút thắt" như hoàn thiện hành lang pháp lý cho đo lường trên môi trường số; kiểm định thiết bị trong lĩnh vực điện, nước, xăng dầu; đơn giản hóa thủ tục kiểm định - hiệu chuẩn; làm rõ ranh giới giữa dịch vụ tự nguyện và hoạt động bắt buộc; cũng như cơ chế thúc đẩy xã hội hóa và thu hút đầu tư vào hạ tầng đo lường.
Bên cạnh đó, nhiều ý kiến đề xuất tăng cường phân cấp gắn với trách nhiệm giải trình, đồng thời xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu thống nhất nhằm nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra và hậu kiểm.
Những đề xuất trên cho thấy yêu cầu hoàn thiện thể chế không chỉ xuất phát từ phía cơ quan quản lý mà còn từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp - chủ thể trực tiếp chịu tác động của chính sách.
Trong bối cảnh Nghị quyết số 57-NQ/TW đang được triển khai mạnh mẽ, việc hoàn thiện Luật Đo lường theo hướng số hóa, minh bạch và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là công cụ quản lý mà còn là nền tảng thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia.
Có thể khẳng định, đo lường chính xác không chỉ bảo đảm công bằng trong thương mại mà còn góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo vệ môi trường, chăm sóc sức khỏe cộng đồng và thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ.
Việc sửa đổi, bổ sung Luật Đo lường theo hướng hiện đại, đồng bộ và phù hợp với xu thế phát triển sẽ góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, đồng thời tạo động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong giai đoạn tới.
