Doanh nghiệp nội chuyển từ gia công sang sản xuất giá trị cao

Đây cũng là một trong những định hướng lớn được đặt ra trong Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết xác định doanh nghiệp là trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo, đóng vai trò chủ lực trong việc ứng dụng công nghệ, làm chủ chuỗi giá trị và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Gia công là nền tảng, nhưng không còn là lựa chọn

Trong nhiều năm qua, mô hình gia công đã góp phần quan trọng đưa Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn của nhiều chuỗi sản xuất toàn cầu. Với lợi thế về lao động, chi phí sản xuất và khả năng đáp ứng đơn hàng lớn, nhiều doanh nghiệp nội địa đã tham gia sâu vào chuỗi sản xuất, đơn cử như: lĩnh vực dệt may, da giày, điện tử, cơ khí, chế biến thực phẩm...

Tuy nhiên, trong bối cảnh chi phí lao động tăng, yêu cầu về chất lượng ngày càng khắt khe và sức ép cạnh tranh từ các quốc gia khác, việc chỉ dựa vào lợi thế "giá rẻ" không còn là lựa chọn bền vững. Thực tế cho thấy, doanh nghiệp chỉ dừng ở gia công thường có biên lợi nhuận thấp, phụ thuộc lớn vào đối tác nước ngoài và khó xây dựng thương hiệu riêng.

Nghị quyết số 57-NQ/TW nhấn mạnh yêu cầu phát triển mạnh doanh nghiệp khoa học và công nghệ, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, đồng thời thúc đẩy ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đây được xem là chìa khóa để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng suất, giảm phụ thuộc vào lao động giản đơn và từng bước tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi cung ứng.

ISO 9001 là tiêu chuẩn quốc tế về hệ thống quản lý chất lượng, giúp doanh nghiệp thiết lập quy trình làm việc rõ ràng, kiểm soát rủi ro, giảm sai lỗi và nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu của khách hàng. Việc áp dụng ISO 9001 không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn tạo nền tảng để cải tiến liên tục, tăng hiệu quả vận hành và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Một trong những ví dụ tiêu biểu cho quá trình chuyển đổi này là Công ty TNHH May Việt Thắng. Trước đây, doanh nghiệp chủ yếu nhận gia công cho các nhãn hàng nước ngoài với quy trình sản xuất phân tán, phụ thuộc vào đơn hàng và khó kiểm soát ổn định năng suất.

Nhận thấy nhu cầu ngày càng lớn đối với các sản phẩm may mặc chất lượng cao, doanh nghiệp đã từng bước tái cấu trúc hoạt động sản xuất, áp dụng đồng bộ hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn ISO 9001, kết hợp các phương pháp Lean và Kaizen nhằm giảm lãng phí, rút ngắn thời gian chờ, tối ưu hóa dây chuyền và nâng cao hiệu suất lao động.

Sau hai năm triển khai, năng suất lao động của doanh nghiệp tăng hơn 25%, tỷ lệ hàng lỗi giảm đáng kể, chất lượng sản phẩm được cải thiện rõ rệt. Đặc biệt, sản phẩm của doanh nghiệp đã đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu vào những thị trường khó tính như: Nhật Bản, Hàn Quốc... Cùng với đó, doanh nghiệp cũng bắt đầu phát triển các dòng sản phẩm mang thương hiệu riêng phục vụ thị trường trong nước.

Áp dụng các nền tảng số, mở đường cho tăng trưởng bền vững

Theo nhiều chuyên gia, chuyển đổi từ gia công sang sản xuất giá trị cao không thể tách rời yếu tố công nghệ. Trong đó, tự động hóa, số hóa dữ liệu và kết nối các khâu sản xuất đóng vai trò then chốt.

Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định cần thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi số trong doanh nghiệp, hình thành các mô hình sản xuất thông minh, nhà máy thông minh, quản trị thông minh dựa trên dữ liệu thời gian thực. Việc áp dụng các nền tảng số không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận hành mà còn nâng cao khả năng phản ứng với biến động thị trường.

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp sản xuất trong nước đã triển khai các hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP), hệ thống điều hành sản xuất (MES), quản lý kho thông minh, quản lý chất lượng tự động và kết nối dữ liệu xuyên suốt từ sản xuất, bán hàng đến tài chính.

Trong đó, MES (Manufacturing Execution System) là hệ thống kiểm soát và điều hành sản xuất theo thời gian thực, cho phép doanh nghiệp theo dõi tiến độ, năng suất, chất lượng, tình trạng máy móc và hiệu quả từng công đoạn sản xuất. Việc ứng dụng MES giúp doanh nghiệp giảm thời gian chờ, hạn chế lỗi phát sinh, nâng cao tính minh bạch và tăng khả năng kiểm soát toàn bộ dây chuyền sản xuất.

Công ty TNHH Cơ khí Chính xác Hà Nội là một ví dụ điển hình. Doanh nghiệp đã triển khai đồng bộ hệ thống ERP và MES để kết nối dữ liệu từ phân xưởng, kho vận đến bộ phận kế hoạch và kinh doanh. Nhờ đó, toàn bộ quy trình sản xuất được giám sát theo thời gian thực, giảm thời gian chờ giữa các công đoạn, kiểm soát tốt chất lượng đầu vào và đầu ra.

Chỉ sau khoảng 18 tháng triển khai, năng suất lao động của doanh nghiệp tăng khoảng 30%, tỷ lệ tồn kho giảm, tiến độ giao hàng được cải thiện và khả năng đáp ứng các đơn hàng có yêu cầu kỹ thuật cao cũng được nâng lên.

Không chỉ công nghệ, việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế cũng là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Các tiêu chuẩn như ISO 9001 về quản lý chất lượng, ISO 14001 về quản lý môi trường, ISO 45001 về an toàn lao động không chỉ giúp doanh nghiệp chuẩn hóa quy trình mà còn tạo niềm tin với đối tác, khách hàng.

Theo các chuyên gia, ISO 14001 giúp doanh nghiệp xây dựng hệ thống quản lý môi trường hiệu quả, kiểm soát chất thải, sử dụng tiết kiệm năng lượng và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Trong khi đó, ISO 45001 hỗ trợ doanh nghiệp thiết lập môi trường làm việc an toàn, hạn chế rủi ro tai nạn lao động và nâng cao sức khỏe nghề nghiệp cho người lao động. Việc tích hợp đồng thời các tiêu chuẩn ISO 9001, ISO 14001 và ISO 45001 giúp doanh nghiệp hình thành hệ thống quản trị toàn diện, nâng cao uy tín và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế.

Nhiều doanh nghiệp cho biết, khi áp dụng hệ thống quản lý theo tiêu chuẩn quốc tế, họ không chỉ giảm được lỗi sản phẩm, tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao ý thức tuân thủ quy trình trong toàn bộ đội ngũ nhân sự.

Trong lĩnh vực thực phẩm, Công ty TNHH Thực phẩm Xanh - Green Foods đã xây dựng chương trình đánh giá và phát triển nhà cung ứng nhằm bảo đảm chất lượng nguyên liệu đầu vào. Thay vì chỉ lựa chọn nhà cung cấp giá thấp, doanh nghiệp ưu tiên các đối tác đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn thực phẩm và khả năng cung ứng ổn định.

Nhờ cách làm này, tỷ lệ lỗi nguyên liệu đầu vào giảm khoảng 40%, chất lượng sản phẩm ổn định hơn, chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất được cắt giảm đáng kể. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp mở rộng xuất khẩu sang các thị trường yêu cầu cao như châu Âu.

Đầu tư vào con người và đổi mới quản trị

Bên cạnh công nghệ và tiêu chuẩn, nguồn nhân lực được xem là yếu tố quyết định trong hành trình nâng cấp năng suất và giá trị sản phẩm.

Theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là nhân lực khoa học, công nghệ và chuyển đổi số là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Đối với doanh nghiệp, điều này đồng nghĩa với việc không chỉ đầu tư máy móc mà còn phải đầu tư cho con người, từ đội ngũ quản lý đến người lao động trực tiếp.

Nhiều doanh nghiệp hiện nay đã xây dựng các chương trình đào tạo nội bộ về quản lý chất lượng, kỹ năng sử dụng công nghệ số, phân tích dữ liệu, vận hành dây chuyền thông minh và cải tiến quy trình.

Thông qua các chương trình đào tạo gắn với Lean, Kaizen, ISO và chuyển đổi số, đội ngũ nhân sự không chỉ thực hiện đúng quy trình mà còn chủ động phát hiện điểm nghẽn, đề xuất sáng kiến cải tiến và tham gia trực tiếp vào quá trình tối ưu hóa sản xuất.

Đây cũng là nền tảng để doanh nghiệp hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo trong nội bộ, thay vì chỉ phụ thuộc vào chỉ đạo từ cấp quản lý.

Phần lớn các chuyên gia nhận định, chuyển từ gia công sang sản xuất giá trị cao là một quá trình dài hơi, đòi hỏi doanh nghiệp phải kiên trì theo đuổi chiến lược phát triển bền vững. Điều quan trọng không nằm ở việc đầu tư lớn hay nhỏ, mà ở khả năng nhìn nhận đúng xu thế, lựa chọn mô hình phù hợp và tận dụng hiệu quả công nghệ, dữ liệu, tiêu chuẩn cũng như nguồn nhân lực.

Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, những doanh nghiệp biết đầu tư cho đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và xây dựng thương hiệu riêng sẽ có nhiều cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Quá trình chuyển đổi từ gia công sang sản xuất giá trị cao không chỉ giúp doanh nghiệp tăng năng suất, nâng cao lợi nhuận mà còn góp phần khẳng định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế. Đây cũng là bước đi cần thiết để hiện thực hóa mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW.