Ưu tiên phát triển nguồn nhân lực cho AI, bán dẫn, dữ liệu lớn và các công nghệ chiến lược
Thực tiễn triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW cho thấy, dù đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trong xây dựng thể chế, thúc đẩy ứng dụng công nghệ và hình thành các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nhưng một trong những "điểm nghẽn" lớn nhất vẫn là chất lượng và cơ cấu nguồn nhân lực. Nhân lực chưa theo kịp yêu cầu phát triển nhanh của công nghệ, đặc biệt là các lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, dữ liệu lớn hay công nghệ số. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có những giải pháp đột phá, mang tính hệ thống, nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.
Thông báo số 20 đã xác định rõ phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ là một nhiệm vụ riêng lẻ mà phải được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển KHCN,ĐMST&CĐS. Trong đó, nhấn mạnh việc đào tạo nhân lực cho các lĩnh vực then chốt như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ bán dẫn, dữ liệu lớn (Big Data), công nghệ số và các công nghệ chiến lược khác. Đây chính là những lĩnh vực đang định hình lại cấu trúc kinh tế toàn cầu, đồng thời mở ra cơ hội để Việt Nam bứt phá nếu có sự chuẩn bị kịp thời.
Trí tuệ nhân tạo đang trở thành công nghệ nền tảng của mọi ngành, từ sản xuất, y tế, giáo dục đến quản lý nhà nước. Tuy nhiên, để phát triển AI, điều kiện tiên quyết là phải có đội ngũ chuyên gia, kỹ sư và nhà nghiên cứu đủ mạnh.
Việc đào tạo AI không thể dừng lại ở lý thuyết mà cần gắn với thực tiễn, với các bài toán cụ thể của doanh nghiệp và xã hội. Điều này đòi hỏi sự liên kết chặt chẽ giữa nhà trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp một mô hình đã được nhấn mạnh trong Thông báo số 20 như một hướng đi tất yếu.
Đào tạo và phát triển đội ngũ nhân lực nghiên cứu trong các lĩnh vực như AI, Big Data là nền tảng để Việt Nam làm chủ công nghệ lõi.
Công nghệ bán dẫn, lĩnh vực đang được xem là "xương sống" của nền kinh tế số cũng đang đặt ra nhu cầu rất lớn về nhân lực. Việt Nam có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu của ngành bán dẫn, nhưng nếu không nhanh chóng đào tạo được đội ngũ kỹ sư, chuyên gia thiết kế, chế tạo và kiểm thử chip, cơ hội này sẽ khó có thể hiện thực hóa.
Việc đầu tư cho đào tạo bán dẫn cần có tầm nhìn dài hạn, từ xây dựng chương trình đào tạo chuẩn quốc tế đến thu hút chuyên gia giỏi và hợp tác với các tập đoàn công nghệ hàng đầu.
Bên cạnh đó, dữ liệu lớn và công nghệ số đang trở thành "tài nguyên mới" của nền kinh tế. Dữ liệu là nguồn lực quan trọng, cần được quản trị và khai thác hiệu quả. Tuy nhiên, để làm được điều đó, cần có đội ngũ nhân lực có khả năng phân tích, xử lý và khai thác dữ liệu. Đây là lĩnh vực đòi hỏi kỹ năng liên ngành, kết hợp giữa công nghệ, toán học và hiểu biết về lĩnh vực ứng dụng. Do đó, việc đào tạo nhân lực dữ liệu cần được đổi mới theo hướng linh hoạt, thực tiễn và cập nhật nhanh với xu thế công nghệ.
Gắn đào tạo với thực tiễn, khơi thông "điểm nghẽn" nhân lực trong kỷ nguyên số
Một điểm đáng chú ý trong Thông báo số 20 là yêu cầu gắn đào tạo với nhu cầu thực tiễn, tránh tình trạng đào tạo không gắn với sử dụng. Điều này đồng nghĩa với việc phải thay đổi cách tiếp cận trong giáo dục và đào tạo, từ "cung cái mình có" sang "cung cái thị trường cần".
Các cơ sở đào tạo cần chủ động cập nhật chương trình, tăng cường hợp tác với doanh nghiệp, đưa sinh viên tham gia các dự án thực tế ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
Không chỉ dừng lại ở đào tạo mới, việc nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động hiện có cũng là một nhiệm vụ quan trọng.
Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng, việc học tập suốt đời trở thành yêu cầu bắt buộc. Thông báo số 20 cũng nhấn mạnh việc đẩy mạnh phổ cập kỹ năng số trong toàn xã hội, hình thành "Bình dân học vụ số", qua đó nâng cao năng lực thích ứng của người lao động với môi trường số.
Đội ngũ kỹ sư, kỹ thuật viên công nghệ cao, lực lượng trực tiếp tham gia vào các lĩnh vực mũi nhọn như bán dẫn, công nghệ số, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, không thể thiếu vai trò của thể chế và chính sách. Cần có các cơ chế đủ mạnh để thu hút, trọng dụng nhân tài, đặc biệt là trong các lĩnh vực công nghệ cao. Đồng thời, cần tạo môi trường làm việc thuận lợi, khuyến khích sáng tạo và chấp nhận rủi ro.
Việc xây dựng các trung tâm đổi mới sáng tạo, các khu công nghệ cao, các phòng thí nghiệm trọng điểm… cũng là những yếu tố quan trọng để thu hút và phát triển nhân lực.
Bên cạnh đó, Thông báo đề cập đến trách nhiệm của người đứng đầu trong phát triển nguồn nhân lực. Đây không chỉ là nhiệm vụ của ngành giáo dục hay khoa học công nghệ, mà là trách nhiệm chung của toàn bộ hệ thống chính trị. Người đứng đầu các Bộ, ngành, địa phương cần trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm về kết quả đào tạo và phát triển nhân lực trong lĩnh vực mình phụ trách.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, nhiều quốc gia đã coi phát triển nhân lực chất lượng cao là chiến lược ưu tiên hàng đầu. Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế đó. Tuy nhiên, để biến chủ trương thành hiện thực, cần có sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của tất cả các cấp, các ngành, cùng với sự tham gia tích cực của doanh nghiệp và xã hội.
Phát triển nhân lực chất lượng cao không phải là nhiệm vụ ngắn hạn, mà là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và tầm nhìn chiến lược. Nhưng nếu làm tốt, đây sẽ là "đòn bẩy" quan trọng, tạo ra những đột phá trong khoa học, công nghệ, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất lao động và cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân.
Thông báo số 20 đã đặt ra những định hướng rõ ràng và những yêu cầu cụ thể. Vấn đề còn lại là tổ chức thực hiện. Khi nguồn nhân lực được chuẩn bị tốt, được đào tạo bài bản và được đặt đúng vị trí, Việt Nam hoàn toàn có thể nắm bắt cơ hội, bứt phá trong kỷ nguyên số, hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh và bền vững trong thời gian tới.
