Đưa Nghị quyết 80-NQ/TW vào cuộc sống: Phát huy vai trò chủ thể của con người

Để mỗi người dân tham gia phát triển văn hóa

Văn hóa được hình thành từ đời sống, được nuôi dưỡng trong gia đình, nhà trường và cộng đồng. Vì vậy, phát triển văn hóa không thể chỉ dựa vào hoạt động quản lý hay những chương trình, sự kiện riêng lẻ, mà cần khơi dậy sự tham gia tự giác của mỗi người dân.

Theo GS.TS. Phùng Hữu Phú, nguyên Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương, để Nghị quyết 80-NQ/TW đi vào cuộc sống, trước hết phải giúp mọi người, từ cán bộ đến người dân, hiểu rằng xây dựng văn hóa mang lại lợi ích thiết thực cho chính mình.

Nhận thức đúng sẽ tạo chuyển biến trong hành động. Khi hiểu giá trị của di sản, người dân sẽ chủ động gìn giữ; khi nhận thức được ý nghĩa của sáng tạo, xã hội sẽ tôn trọng thành quả và quyền lợi của người sáng tạo; khi ý thức rõ trách nhiệm với môi trường văn hóa, mỗi người sẽ lựa chọn cách ứng xử phù hợp trong gia đình, cộng đồng và trên không gian số.

PGS.TS. Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho rằng nhận thức vẫn là một điểm nghẽn trong phát triển văn hóa. Việc xác định văn hóa là trụ cột và hệ điều tiết cần được chuyển thành hành động cụ thể, từ bố trí nguồn lực đến tổ chức những hoạt động để người dân trực tiếp tham gia.

Người dân vì vậy vừa là đối tượng thụ hưởng, vừa là chủ thể gìn giữ, trao truyền và làm giàu các giá trị văn hóa. Vai trò đó được thể hiện từ việc duy trì nếp sống gia đình, bảo vệ di sản tại địa phương, tham gia hoạt động cộng đồng đến sáng tạo các sản phẩm mới trên nền tảng truyền thống.

Trao truyền di sản từ nhà trường và cộng đồng

Để mỗi người dân thực sự trở thành chủ thể của đời sống văn hóa, tình yêu, hiểu biết và trách nhiệm với di sản cần được bồi đắp từ sớm. Nhà trường là môi trường quan trọng giúp học sinh tiếp cận văn hóa truyền thống thông qua học tập, trải nghiệm và thực hành.

Ở làng Đông Môn, xã Hòa Bình cũ, nay là phường Hòa Bình, ca trù gắn với không gian văn hóa của Phủ Từ - Đền Ca Công, nơi thờ tổ nghề. Nhiều trường học tại địa phương đã đưa nghệ thuật truyền thống vào hoạt động giáo dục. Từ năm 2023, Trường Tiểu học Hòa Bình thành lập Câu lạc bộ Ca trù, tạo điều kiện để học sinh tìm hiểu, luyện tập và tiếp nối di sản của quê hương.

Các em học sinh được tìm hiểu lịch sử ca trù, các loại nhạc cụ, vai trò của đào nương, kép đàn; đồng thời luyện hát, gõ phách, đánh trống chầu và biểu diễn những làn điệu cổ. Từ 10 thành viên ban đầu, câu lạc bộ đã phát triển lên 20 học sinh, trong đó nhiều em có thể biểu diễn các tiết mục như "Hồng hồng tuyết tuyết", "Tỳ bà hành", "Hát nói".

Cuối tuần, học sinh tiếp tục luyện tập cùng các nghệ nhân tại Phủ Từ Đông Môn. Sự kết nối giữa nhà trường, nghệ nhân và không gian văn hóa bản địa giúp các em tiếp nhận di sản bằng trải nghiệm trực tiếp, từng bước hình thành tình yêu, niềm tự hào và ý thức tiếp nối nghệ thuật truyền thống của quê hương.

Tại Hưng Yên, nghệ thuật truyền thống được đưa vào các trường tiểu học thông qua môn học, hoạt động trải nghiệm, sinh hoạt ngoại khóa và câu lạc bộ. Hiện 100% cơ sở giáo dục tiểu học trên địa bàn tỉnh duy trì hoạt động múa hát sân trường; trong đó, 203 trường tổ chức múa hát tập thể các làn điệu chèo, dân ca và 107 trường duy trì câu lạc bộ nghệ thuật. Qua các tiết âm nhạc, giờ sinh hoạt và hoạt động tập thể, học sinh được trực tiếp làm quen, thực hành và thêm gắn bó với văn hóa truyền thống của địa phương.

Từ lớp học đến đình, đền và không gian sinh hoạt cộng đồng, học sinh được đặt vào vị trí người trực tiếp tiếp nhận, thực hành và trao truyền di sản. Quá trình ấy góp phần hình thành lực lượng kế cận, giúp các giá trị truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay. 

Xây dựng con người văn hóa cần bắt đầu sớm, gắn giáo dục kiến thức với trải nghiệm và trách nhiệm cộng đồng. Gia đình, nhà trường, nghệ nhân và các tổ chức văn hóa cần phối hợp mở rộng không gian để người trẻ tiếp cận di sản, phát triển năng lực sáng tạo và hình thành ý thức bảo vệ bản sắc dân tộc.

Đưa Nghị quyết 80-NQ/TW vào cuộc sống phải bắt đầu từ mỗi con người. Khi người dân hiểu đúng, tham gia chủ động và có trách nhiệm với những giá trị chung, văn hóa sẽ được gìn giữ bằng hành động hằng ngày, tiếp tục được sáng tạo và trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển đất nước.