Sáng 29/9/2026, tại trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì cuộc họp về thực trạng hệ thống phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm; cơ chế đầu tư, vận hành, bảo trì, bảo dưỡng, dùng chung... các phòng thí nghiệm trên phạm vi cả nước.
Toàn cảnh cuộc họp. Ảnh: Gia Huy
78% thiết bị tại các phòng thí nghiệm trọng điểm đã trên 10 năm tuổi
Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Lê Xuân Định cho biết, qua khảo sát 113 cơ sở trọng điểm thuộc 23 đầu mối lớn, hệ thống hiện có hơn 1.200 nhân lực chuyên trách, trên 5.500 công bố khoa học trong 5 năm và hơn 600 hợp đồng dịch vụ, chuyển giao.
Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, hạ tầng nghiên cứu hiện còn phân tán, thiếu đồng bộ giữa các khâu nghiên cứu, chế tạo mẫu, thử nghiệm, đo kiểm và chứng nhận.
Trong số 16 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia được đầu tư giai đoạn 2000–2013, có tới 78% thiết bị đã trên 10 năm tuổi, phần lớn lạc hậu và thiếu phụ tùng thay thế. Khoảng 30% cơ sở được khảo sát hoạt động dưới 50% công suất hoặc chưa đạt hiệu quả do thiếu kinh phí duy trì và kết nối với nhu cầu thị trường.
Thứ trưởng Lê Xuân Định báo cáo tại cuộc họp. Ảnh: Gia Huy
Bộ KH&CN xác định bốn điểm nghẽn chính gồm đầu tư phân tán; cơ chế tài chính chưa tính đầy đủ chi phí vận hành; mô hình quản trị, nhân lực chưa phù hợp; và hoạt động chia sẻ, sử dụng chung còn hạn chế.
Về giải pháp tháo gỡ và tổ chức thực hiện trong thời gian tới, Bộ KH&CN đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm:
Thứ nhất, hoàn thành rà soát và xây dựng bản đồ năng lực hệ thống phòng thí nghiệm trên phạm vi cả nước, làm cơ sở xác định nhu cầu và ưu tiên đầu tư.
Thứ hai, chuyển từ đầu tư thiết bị đơn lẻ sang đầu tư phát triển năng lực nghiên cứu theo toàn bộ vòng đời, bảo đảm kinh phí vận hành, bảo trì và nâng cấp.
Thứ ba, xác định rõ đơn vị quản lý, vận hành; giao quyền tự chủ đi đôi với trách nhiệm và hiệu quả hoạt động.
Thứ tư, hình thành mạng lưới hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm dùng chung ở cấp quốc gia, vùng, ngành và chuyên ngành; tăng cường kết nối, chia sẻ thiết bị và nguồn lực.
Thứ năm, phân tầng và tái cấu trúc mạng lưới phòng thí nghiệm, tập trung nguồn lực cho các cơ sở có năng lực, tránh đầu tư dàn trải, trùng lặp và kém hiệu quả.
Tập trung đầu tư hạ tầng nghiên cứu dùng chung
Tại cuộc họp, đại diện các bộ, ngành và cơ sở nghiên cứu kiến nghị tháo gỡ vướng mắc về kinh phí duy trì, nâng cấp thiết bị và cơ chế khai thác chung.
Bộ Quốc phòng dự kiến hoàn thành cơ sở dữ liệu phòng thí nghiệm trong toàn quân trước ngày 30/10 để tích hợp vào hệ thống quốc gia. Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất thí điểm mô hình phòng thí nghiệm dùng chung tại các đại học quốc gia.
Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành quyết liệt triển khai, chuyển từ đầu tư riêng lẻ sang hạ tầng nghiên cứu dùng chung. Ảnh: Gia Huy
Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu Bộ KH&CN chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành và địa phương hoàn thành cơ sở dữ liệu, bản đồ năng lực phòng thí nghiệm và trung tâm nghiên cứu trên cả nước trong tháng 11/2026.
Phó Thủ tướng chỉ đạo chuyển từ đầu tư phân tán sang hạ tầng nghiên cứu dùng chung, trước mắt tập trung tháo gỡ khó khăn tại Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia TP.HCM.
Bộ KH&CN được giao phối hợp với Bộ Tài chính rà soát cơ chế đầu tư, mua sắm, bảo trì và vận hành; phối hợp với Bộ Nội vụ nghiên cứu mô hình quản trị, gắn quyền tự chủ với trách nhiệm giải trình. Đồng thời, tăng cường kết nối viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp để đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.
Theo Quyết định số 1483/QĐ-TTg, mục tiêu đến năm 2030 là hình thành tối thiểu 8 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia và 4 trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm quốc gia, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ chiến lược.
