Tại Họp báo thường kỳ tháng 11, theo Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia, sự phát triển của các công nghệ AI hiện nay, đặc biệt là công nghệ tạo sinh, cho phép tạo ra các nội dung sai lệch, giả mạo như deepfake với thao tác ngày càng đơn giản nhưng khả năng lan truyền trên không gian mạng lại rất nhanh và rộng. Những nội dung này có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng như xâm phạm danh dự, nhân phẩm, gây lừa đảo tài chính với mức độ thiệt hại lớn và rất khó khắc phục hoàn toàn. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng chế tài xử lý đủ sức răn đe được xác định là yêu cầu cấp thiết. Dự thảo Luật đề xuất áp dụng mức phạt tiền tối đa trong khung xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính, nhằm bảo đảm tính nghiêm minh, thống nhất của hệ thống pháp luật và tương xứng với mức độ nguy hiểm của hành vi vi phạm trong môi trường công nghệ cao
Song song với chế tài, dự thảo Luật thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát dựa trên mức độ rủi ro và trách nhiệm giải trình thông qua các công cụ quản lý cụ thể. Theo đó, hoạt động giám sát không được triển khai dàn trải mà phân tầng theo mức độ rủi ro của hệ thống AI. Các hệ thống AI rủi ro cao sẽ chịu sự kiểm tra chặt chẽ, bao gồm kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất và bắt buộc phải đánh giá sự phù hợp trước khi đưa vào lưu hành. Đối với các hệ thống rủi ro trung bình, việc giám sát được thực hiện thông qua báo cáo, kiểm tra xác suất hoặc đánh giá của bên thứ ba độc lập. Các hệ thống rủi ro thấp chỉ bị kiểm tra khi xảy ra sự cố, có phản ánh hoặc khi xuất hiện yêu cầu về an toàn.
Một điểm nhấn quan trọng khác là việc sử dụng Cổng thông tin một cửa làm công cụ phát hiện sai phạm. Theo quy định của dự thảo Luật, Cổng thông tin là đầu mối tiếp nhận các báo cáo sự cố nghiêm trọng bắt buộc và kết quả phân loại hệ thống AI. Cơ quan quản lý nhà nước sẽ thực hiện hậu kiểm, đối chiếu thông tin; trường hợp phát hiện hành vi khai báo gian dối hoặc không đúng thực tế, có thể yêu cầu tái phân loại hệ thống, tạm dừng lưu hành và xử lý vi phạm theo quy định pháp luật. Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng quy định quyền truy xuất dữ liệu nguồn của cơ quan chức năng trong quá trình thanh tra hoặc giải quyết tranh chấp, bao gồm hồ sơ kỹ thuật, nhật ký lưu vết và dữ liệu huấn luyện, nhằm xác định nguyên nhân kỹ thuật và quy trách nhiệm pháp lý một cách rõ ràng
Về tổng thể, dự thảo Luật Trí tuệ nhân tạo gồm 8 chương, 35 điều, tập trung quy định các nguyên tắc, phạm vi và chính sách phát triển AI theo định hướng phát triển vì con người, lấy con người làm trung tâm; xác định rõ vai trò của Nhà nước trong quản lý, điều phối và kiến tạo phát triển AI quốc gia. Luật thiết lập cơ chế quản lý theo mức độ rủi ro, bảo đảm AI được phát triển, ứng dụng và sử dụng an toàn, minh bạch, có thể kiểm soát và có trách nhiệm giải trình, đồng thời vẫn khuyến khích đổi mới sáng tạo. Một nội dung quan trọng khác là phát triển hạ tầng AI và bảo đảm chủ quyền trí tuệ nhân tạo quốc gia, bao gồm hạ tầng dữ liệu, hạ tầng tính toán và các nền tảng dùng chung, gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn và quyền tự chủ công nghệ.
Theo kỳ vọng của cơ quan soạn thảo, khung pháp lý về AI được xây dựng theo hướng hài hòa giữa quản lý và phát triển, học hỏi kinh nghiệm quốc tế nhưng phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam. Luật được thiết kế là luật khung, tập trung xác lập các nguyên tắc quản trị lớn và giao Chính phủ quy định chi tiết về kỹ thuật, nhằm bảo đảm tính linh hoạt trước tốc độ thay đổi nhanh của công nghệ. Thông qua việc kiểm soát rủi ro, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và bảo đảm an ninh quốc gia, Luật Trí tuệ nhân tạo được kỳ vọng sẽ góp phần xây dựng niềm tin xã hội đối với công nghệ AI, đồng thời tạo nền tảng pháp lý quan trọng để Việt Nam phát triển AI một cách chủ động, bền vững và có trách nhiệm
