Trong bối cảnh kỷ nguyên số phát triển mạnh mẽ, ASEAN đang định hình bước chuyển chiến lược từ ưu tiên kết nối hạ tầng sang kết nối trí tuệ, niềm tin và hợp tác bền vững. Chuyển đổi số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo được xác định là động lực tăng trưởng mới, giữ vai trò then chốt trong phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao năng lực tự cường của khu vực.
Phát biểu tại Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN năm 2026, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật và chuỗi khối đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, kinh doanh và quản trị xã hội. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số không còn là xu thế mà đã trở thành lựa chọn chiến lược và ưu tiên hàng đầu của nhiều quốc gia.
Thủ tướng Phạm Minh Chính phát biểu tại Lễ Khai mạc Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN (ADGMIN) lần thứ 6.
Theo Thủ tướng, kinh tế số, chính trị số và xã hội số ngày càng khẳng định vai trò là động lực tăng trưởng mới, trụ cột cho phát triển bền vững. Dữ liệu số đã trở thành tài nguyên chiến lược; năng lực làm chủ, kết nối và khai thác dữ liệu quyết định hiệu quả quản trị quốc gia, năng lực cạnh tranh và mở rộng không gian hợp tác trong ASEAN cũng như với các đối tác.
Trí tuệ nhân tạo giữ vai trò trung tâm của kỷ nguyên số, đòi hỏi ASEAN thúc đẩy cơ chế thử nghiệm công nghệ mới, đồng thời gắn phát triển AI với chuẩn mực đạo đức, lấy con người làm trung tâm. Cùng với đó, an ninh mạng và chủ quyền số trở thành nhiệm vụ trọng yếu, khi không gian mạng là mặt trận mới với nhiều thách thức phi truyền thống. Kết nối số vì vậy không chỉ là kết nối hạ tầng, mà còn là kết nối trí tuệ, niềm tin và đoàn kết giữa các quốc gia.
Sau gần sáu thập kỷ hình thành và phát triển, ASEAN đã trở thành một trong những khu vực năng động nhất thế giới, với quy mô kinh tế hơn 3,7 nghìn tỷ USD và gần 700 triệu dân, đa số là người trẻ yêu công nghệ. Khu vực đã đạt nhiều kết quả tích cực trong chuyển đổi số, hình thành các khung hợp tác về kinh tế số, dữ liệu và an toàn trí tuệ nhân tạo; kinh tế số ASEAN tăng trưởng nhanh, tỷ lệ sử dụng Internet, thanh toán số và thương mại điện tử ngày càng cao.
Việt Nam luôn xác định ASEAN là ưu tiên chiến lược trong chính sách đối ngoại. Chuyển đổi số quốc gia được thúc đẩy mạnh mẽ với hạ tầng số phát triển nhanh, chính phủ số hướng tới nền hành chính không giấy tờ, kinh tế số trở thành động lực tăng trưởng mới và xã hội số phát triển theo tinh thần lấy người dân làm trung tâm.
Bên cạnh những thành tựu, Việt Nam và ASEAN cũng đối mặt nhiều thách thức như nguy cơ tụt hậu công nghệ, cạnh tranh chiến lược số, khoảng cách số, hạn chế về thể chế, hạ tầng và nhân lực, cùng các rủi ro an ninh mạng ngày càng phức tạp.
Hướng tới Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng niềm tin số, phát triển hạ tầng hiện đại, bảo đảm an ninh mạng và đào tạo nguồn nhân lực số chất lượng cao, trên tinh thần đoàn kết, hợp tác và đối thoại.
Thủ tướng cho rằng, kinh tế số, chính trị số và xã hội số ngày càng khẳng định vai trò là động lực tăng trưởng mới, trụ cột cho phát triển bền vững.
8 định hướng chuyển đổi số trọng tâm của ASEAN
Theo Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng, ASEAN đã làm rất tốt câu chuyện "kết nối" trong hơn một thập kỷ qua. Tuy nhiên, trong bối cảnh các hoạt động kinh tế - xã hội dịch chuyển mạnh mẽ lên môi trường số, thách thức không còn là có kết nối hay không, mà là mỗi kết nối có tạo ra tri thức, giá trị và năng lực thích ứng mới hay không.
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng "từ kết nối hạ tầng sang kết nối trí tuệ", đã nêu bật một bước chuyển mang tính thời đại trong tư duy phát triển số của ASEAN.
Chủ đề "ASEAN Thích ứng: Từ kết nối hạ tầng sang kết nối trí tuệ" phản ánh bước chuyển mang tính thời đại trong tư duy phát triển số của khu vực. Để hiện thực hóa bước chuyển này, ASEAN cần tập trung vào 8 định hướng trọng tâm:
Hạ tầng số: Chuyển từ hạ tầng viễn thông sang hạ tầng số thông minh, tích hợp dữ liệu, AI, điện toán đám mây, IoT, 5G/6G và các nền tảng số.
Chính phủ số: Chuyển từ chính phủ điện tử sang chính phủ số thông minh, ra quyết định dựa trên dữ liệu và AI.
An toàn, tin cậy: Xây dựng hệ sinh thái số tin cậy, tăng cường hợp tác khu vực về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu.
Bao trùm số: Nâng cao kỹ năng số, xây dựng xã hội số trao quyền cho người dân.
Nguồn nhân lực: Phát triển nhân lực số chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực AI, an ninh mạng và khoa học dữ liệu.
Đổi mới sáng tạo: Xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo với cơ chế sandbox và thử nghiệm chính sách.
Kinh tế số: Hướng tới thị trường số thông suốt, thúc đẩy chuyển đổi công nghiệp thông minh và thương mại số.
Chuyển đổi số xanh: Phát triển trung tâm dữ liệu xanh, kinh tế tuần hoàn ICT và tích hợp các tiêu chí ESG trong chính sách số.
Việt Nam khẳng định sẵn sàng đồng hành cùng ASEAN triển khai các định hướng này thông qua hợp tác cụ thể, chia sẻ kinh nghiệm và đồng phát triển các sáng kiến chung, góp phần xây dựng một cộng đồng ASEAN số thông minh, tự cường, bao trùm và phát triển bền vững.
