Từ ngày 19-22/5/2026, Hội nghị Điều phối viên quốc gia RCA lần thứ 48 đã được tổ chức tại Mumbai, Ấn Độ dưới sự phối hợp của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) và Bộ Nâng lượng nguyên tử Ấn Độ (DAE). Ấn Độ chính thức đảm nhiệm vai trò Chủ tịch RCA năm 2026.
Hội nghị quy tụ đại diện các quốc gia thành viên Hiệp định Hợp tác vùng về nghiên cứu, phát triển và đào tạo trong lĩnh vực khoa học và công nghệ hạt nhân khu vực châu Á - Thái Bình Dương (RCA), cùng đại diện IAEA, Văn phòng Hợp tác vùng RCA (RCARO), Diễn đàn Hợp tác hạt nhân châu Á (FNCA), Papua New Guinea và Hiệp định hợp tác vùng châu Phi về nghiên cứu, phát triển và đào tạo trong lĩnh vực khoa học và công nghệ hạt nhân (AFRA) với vai trò quan sát viên.
Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Hội nghị.
Đoàn Việt Nam tham dự Hội nghị gồm ông Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (NLNTVN), Điều phối viên quốc gia RCA của Việt Nam, và bà Trần Ngọc Hoàn, Phó Trưởng ban Hợp tác quốc tế, Viện NLNTVN.
Các phát biểu tại Hội nghị nhấn mạnh vai trò của hợp tác khu vực trong thúc đẩy ứng dụng khoa học và công nghệ hạt nhân phục vụ phát triển bền vững, đặc biệt trong các lĩnh vực y tế, nông nghiệp, công nghệ bức xạ, môi trường và phát triển nguồn nhân lực.
Đại diện DAE cũng giới thiệu một số hoạt động nghiên cứu, ứng dụng NLNT, đồng thời chia sẻ định hướng thúc đẩy hợp tác trong khuôn khổ RCA thời gian tới.
Ông R. Sampathkumar, đại diện nước chủ nhà Ấn Độ, phát biểu khai mạc Hội nghị.
Hội nghị Điều phối viên quốc gia RCA lần thứ 48 tập trung thảo luận các nội dung liên quan đến tình hình triển khai chương trình RCA năm 2025-2026; xây dựng chương trình hợp tác kỹ thuật RCA giai đoạn 2028-2029; các hoạt động của RCARO; kế hoạch xây dựng Khung chương trình khu vực RCA giai đoạn 2030-2035; các giải pháp tăng cường huy động nguồn lực cho RCA.
Theo báo cáo của Đầu mối phụ trách RCA, trong năm 2025, RCA đã triển khai 14 dự án hợp tác kỹ thuật trong các lĩnh vực y tế, nông nghiệp, công nghiệp, môi trường và phát triển nguồn nhân lực.
Chương trình đã tổ chức 17 khóa đào tạo khu vực với hơn 430 học viên tham dự, 12 cuộc họp kỹ thuật và 04 hội thảo khu vực.
Một số kết quả nổi bật gồm phát triển bộ tài liệu e-learning về kiểm tra không phá hủy trong xây dựng dụng; xây dựng bộ tiêu chí hỗ trợ chứng nhận ISO cho các cơ sở bức xạ; phát triển cơ sở dữ liệu về nguồn nhân lực vật lý y khoa; chuỗi hội thảo trực tuyến về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong vật lý y khoa với hơn 3.000 lượt tham gia.
Một trong những nội dung trọng tâm của Hội nghị là thảo luận về định hướng xây dựng chương trình RCA giai đoạn 2028-2029.
Trên cơ sở báo cáo đánh giá của Ban Tư vấn kỹ thuật RCA (TAP), Hội nghị đã xem xét 14 đề xuất ý tưởng dự án thuộc các lĩnh vực y tế, môi trường, công nghiệp, an toàn bức xạ, công nghệ chiếu xạ và phát triển điện hạt nhân.
Hội nghị thống nhất lựa chọn 06 đề xuất ưu tiên để tiếp tục hoàn thiện và trình IAEA xem xét trong chu kỳ hợp tác kỹ thuật tiếp theo, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu nâng cao tính thực tiễn, tính liên ngành và khả năng huy động nguồn lực cho các dự án RCA trong tương lai.
Trong khuôn khổ Hội nghị, đại diện các quốc gia chủ trì dự án RCA đã trình bày báo cáo tiến độ và kết quả triển khai các dự án RCA trong các lĩnh vực môi trường, y tế, công nghiệp và nông nghiệp.
Hội nghị cũng nghe trình bày một nghiên cứu điển hình của Mông Cổ về đánh giá hiệu quả và tác động của các dự án RCA đối với tăng cường năng lực kỹ thuật quốc gia.
Đối với Dự án RAS7040 về "Nâng cao năng lực quản lý tài nguyên nước thông qua tăng cường hợp tác khu vực trong phân tích và ứng dụng đồng vị môi trường", Việt Nam đã đảm nhiệm vai trò quốc gia điều phối trong giai đoạn 2022 - 2025. Hoạt động này góp phần tăng cường năng lực khu vực trong ứng dụng kỹ thuật đồng vị phục vụ quan trắc và quản lý tài nguyên nước; hỗ trợ xây dựng cơ sở dữ liệu đồng vị và thủy hóa, nâng cao năng lực phân tích phòng thí nghiệm, triển khai quan trắc nước mưa, nước mặt và nước dưới đất phục vụ nghiên cứu bổ cập nước ngầm, xâm nhập mặn và tác động của biến đổi khí hậu.
Bên cạnh đó, chương trình cũng hỗ trợ tăng cường hoạt động QA/QC giữa các phòng thí nghiệm trong khu vực và thúc đẩy hình thành mạng lưới hợp tác về thủy văn đồng vị. Trên cơ sở đó, các quốc gia thành viên đề nghị Việt Nam tiếp tục chia sẻ kinh nghiệm và bài học thực tiễn trong thúc đẩy sự gắn kết giữa các sáng kiến của RCA với các chương trình quốc gia tại Hội nghị Điều phối viên quốc gia RCA lần thứ 49.
Ông Trần Chí Thành trình bày báo cáo dự án RAS7040.
Một điểm đáng chú ý của Hội nghị năm nay là có sự tham dự của đại diện AFRA với vai trò quan sát viên.
Hội nghị ghi nhận tiềm năng tăng cường trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy hợp tác giữa RCA và AFRA trong các lĩnh vực cùng quan tâm như y tế, nông nghiệp - thực phẩm, công nghệ chiếu xạ, an toàn bức xạ và phát triển điện hạt nhân.
Hội nghị cũng ghi nhận những đóng góp của Văn phòng RCARO trong việc nâng cao hình ảnh và tính hiện diện của RCA, hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực, thúc đẩy bình đẳng giới và huy động nguồn lực bổ sung cho các hoạt động RCA.
Trong khuôn khổ Hội nghị, các đại biểu đã tham quan kỹ thuật tại DAE và Trung tâm ACTREC thuộc Tata Memorial Centre - một trong những cơ sở hàng đầu của Ấn Độ trong nghiên cứu, đào tạo và điều trị ung thư.
Thông qua chương trình, các đại biểu có cơ hội tìm hiểu về năng lực nghiên cứu, ứng dụng kỹ thuật hạt nhân trong y tế, công nghệ bức xạ cũng như phát triển nguồn nhân lực của Ấn Độ trong lĩnh vực NLNT.
Ban Tổ chức cũng bố trí khu triển lãm giới thiệu các thành tựu nổi bật của Ấn Độ trong ứng dụng NLNT, đặc biệt về công nghệ chiếu xạ phục vụ kiểm dịch nông sản xuất khẩu, xử lý nước thải dệt nhuộm và y học hạt nhân…
Các đại biểu tham quan Trung tâm xạ trị Proton và khu vực Triển lãm.
Kết thúc Hội nghị, các nước thành viên khẳng định tiếp tục tăng cường hợp tác trong khuôn khổ RCA, thúc đẩy chia sẻ kinh nghiệm giữa các quốc gia thành viên và mở rộng hợp tác với các cơ chế hợp tác khu vực khác nhằm nâng cao hiệu quả ứng dụng NLNT vì mục đích hòa bình và phát triển bền vững trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương.