Trong những con hẻm nhỏ, khu dân cư đông đúc của TP.HCM, những lớp học đặc biệt đang diễn ra đều đặn vào mỗi buổi chiều, cuối tuần. Không bảng điểm, không giáo trình phức tạp, nhưng ở đó, người dân đang học cách sử dụng điện thoại thông minh, truy cập dịch vụ công trực tuyến và khai thác các tiện ích số phục vụ đời sống hàng ngày.
Với cách tiếp cận trực quan, "cầm tay chỉ việc", người dân, đặc biệt là người cao tuổi từng bước làm quen với công nghệ, từ những thao tác cơ bản đến việc sử dụng các ứng dụng phục vụ chăm sóc sức khỏe, tra cứu thông tin hay thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến. Qua đó, khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu được cải thiện rõ rệt, giúp người dân chủ động hơn trong sinh hoạt và giải quyết công việc.
Đoàn viên, thanh niên phường Thủ Đức (TP.HCM) hỗ trợ người dân cài đặt và sử dụng các ứng dụng số.
Tại chợ Tân Mỹ (phường Tân Mỹ), bà Trần Thị Loan, một tiểu thương bán rau lâu năm, từng không khỏi lo lắng khi cài đặt các ứng dụng số trên điện thoại, nhất là nỗi sợ lộ thông tin cá nhân hay bị lừa đảo. Với sự hỗ trợ kiên trì của tình nguyện viên tổ chuyển đổi số cộng đồng, bà dần hiểu rõ cách sử dụng và bảo mật thông tin. Khi đã quen, bà không chỉ tự tin sử dụng mà còn chủ động chia sẻ cho những người xung quanh. "Trong VNeID còn có mục cảnh báo các chiêu trò lừa đảo mới, tôi đọc rồi nhắc mấy bà bạn bán hàng cho an tâm", bà Loan cho biết.
Những câu chuyện tương tự ngày càng xuất hiện nhiều trong đời sống đô thị. Từ tâm lý e ngại ban đầu, người dân dần hình thành thói quen sử dụng công nghệ và chủ động học hỏi thêm. Theo các tình nguyện viên, không ít trường hợp sau một thời gian tham gia đã có thể tự thực hiện nhiều tiện ích số, từ tra cứu thông tin đến đặt dịch vụ trực tuyến, thay cho các phương thức truyền thống trước đây.
Điểm đáng chú ý là mô hình này không giới hạn đối tượng tham gia. Từ người lớn tuổi, tiểu thương đến người lao động, học sinh… đều có thể tiếp cận và từng bước hình thành kỹ năng số cơ bản. Việc tham gia các lớp học không chỉ giúp người dân sử dụng thiết bị thông minh, mà còn góp phần thay đổi nhận thức, hình thành thói quen ứng dụng công nghệ trong đời sống.
Cùng với từng bước chuyển trong nhận thức và hành vi của người dân, chuyển đổi số tại TP.HCM cũng đang được thúc đẩy đồng bộ trên nhiều lĩnh vực. Thành phố triển khai các ứng dụng công dân số, định danh điện tử, bảo hiểm số, thuế điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt…, đồng thời nhân rộng các mô hình như gia đình số, chợ số, tổ công nghệ số cộng đồng. Các lực lượng này tiếp tục "đi từng ngõ, gõ từng nhà", hỗ trợ người dân tiếp cận và ứng dụng công nghệ vào đời sống, lao động và sản xuất.
Thực tiễn cho thấy, khi người dân được trang bị kỹ năng số, việc tiếp cận và sử dụng dịch vụ công trực tuyến, các tiện ích số trong đời sống trở nên thuận lợi hơn, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở.
TP.HCM cũng xác định, hiệu quả của "Bình dân học vụ số" không chỉ đo bằng số lượng lớp học hay người tham gia, mà quan trọng hơn là mức độ thay đổi trong nhận thức và khả năng ứng dụng công nghệ của người dân. Đây là yếu tố then chốt để chuyển đổi số đi vào thực chất và bền vững.
Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang được đẩy mạnh, cách làm từ thực tiễn TP.HCM cho thấy hướng tiếp cận phù hợp: lấy người dân làm trung tâm, lấy kỹ năng số làm nền tảng. Khi mỗi người dân có thể chủ động tiếp cận, sử dụng và khai thác công nghệ, chuyển đổi số sẽ không chỉ là mục tiêu, mà trở thành động lực phát triển từ chính cộng đồng.