Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ chính thức có hiệu lực từ 1/4/2026.
Ngày 03/02/2026, Quyết định số 224/QĐ-TTg ban hành kế hoạch triển khai thi hành luật trên toàn quốc, thể hiện quyết tâm đưa sở hữu trí tuệ trở thành một trụ cột phát triển trong giai đoạn mới.
Một trong những điểm đột phá của luật sửa đổi là lần đầu tiên bổ sung khái niệm “tài sản trí tuệ”. Tài sản trí tuệ được xác định là quyền tài sản gắn với đối tượng sở hữu trí tuệ, có giá trị kinh tế và khả năng khai thác thương mại. Tài sản trí tuệ được ghi nhận vào sổ kế toán và cho phép định giá theo giá trị hợp lý, từ đó có thể tham gia giao dịch, góp vốn, thế chấp, huy động vốn.
Sự thay đổi này được kỳ vọng tạo “cú hích” để biến kết quả nghiên cứu thành tài sản có thể đo lường, định giá và đưa vào thị trường vốn, đây là điều trước đây còn nhiều vướng mắc.
Thực tế, số lượng đơn sáng chế và giải pháp hữu ích của người Việt Nam tăng đều qua các năm, phản ánh tiềm năng sáng tạo lớn. Tuy nhiên, tỷ lệ thương mại hóa vẫn còn khiêm tốn. Việt Nam hiện đứng thứ 37 thế giới về chỉ số đầu ra đổi mới sáng tạo, nhưng chỉ xếp hạng 112 về thu nhập từ tài sản trí tuệ. Khoảng cách này cho thấy nhiều kết quả nghiên cứu chưa được chuyển hóa thành doanh thu và giá trị kinh tế tương xứng.
Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2030 số lượng đơn đăng ký sáng chế và văn bằng bảo hộ sáng chế tăng trung bình 16-18%/năm, tỷ lệ khai thác thương mại đạt 8-10%. Luật sửa đổi được kỳ vọng là công cụ pháp lý để hiện thực hóa mục tiêu này.
Giảm mạnh thời gian xử lý, chấm dứt tồn đọng
Song song với hoàn thiện thể chế, năm 2025 ghi nhận bước chuyển rõ nét trong công tác xác lập quyền sở hữu công nghiệp. Cục Sở hữu trí tuệ cơ bản chấm dứt tình trạng đơn tồn đọng quá hạn.
Cụ thể, năm 2025, Cục tiếp nhận hơn 165.000 đơn đăng ký sở hữu công nghiệp (tăng 8,3% so với năm 2024), đồng thời xử lý hơn 251.000 đơn (tăng 75%). Thời gian xử lý đơn đăng ký giảm khoảng 30%; thời gian thẩm định sáng chế rút xuống còn 12 tháng (so với quy định không quá 18 tháng), thẩm định nhãn hiệu còn 5 tháng (so với mức không quá 9 tháng).
Đáng chú ý, “luồng xanh” được thiết lập cho đơn sáng chế và nhãn hiệu của người Việt Nam phục vụ công nghệ, sản phẩm chiến lược, với thời gian xử lý chỉ 3 tháng.
Riêng trong năm 2025, Cục tiếp nhận 2.288 đơn sáng chế của người Việt Nam (tăng 36% so với năm 2024) và cấp 1.108 bằng sáng chế cho cá nhân, tổ chức trong nước (tăng 134,2%), vượt mục tiêu tăng trưởng đề ra tại Nghị quyết 57.
Bên cạnh đó, Cục đã thiết lập kênh tư vấn và hỗ trợ xử lý nhanh hồ sơ bảo hộ trên Cổng sáng kiến khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tư vấn cho 8 sáng kiến và tích hợp chức năng hỗ trợ trực tuyến, góp phần rút ngắn khoảng cách giữa ý tưởng và xác lập quyền.
Theo các chuyên gia, thương mại hóa là khâu quyết định để chuyển hóa kết quả sáng tạo thành giá trị kinh tế. Xu thế quốc tế cho thấy nhiều quốc gia phát triển đã dịch chuyển mạnh từ bảo hộ sang khai thác và thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ.
Thời gian qua, Cục Sở hữu trí tuệ đã triển khai khảo sát trực tiếp chủ sở hữu sáng chế để đánh giá thực trạng khai thác thương mại; đồng thời xây dựng tài liệu hướng dẫn định giá tài sản trí tuệ và phối hợp với Bộ Tài chính hoàn thiện cơ chế liên quan. Việc hỗ trợ một phần chi phí đăng ký, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ ở nước ngoài cũng được nghiên cứu nhằm giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường.
Tuy nhiên, hệ thống vẫn đối mặt không ít thách thức. Nguồn nhân lực thẩm định viên còn thiếu hụt; biến động nhân sự lớn trong khi chưa tuyển dụng kịp thời khiến nhiều cán bộ phải kiêm nhiệm. Hệ thống công nghệ thông tin trọng yếu như WIPO IPAS, WIPO Publish, đường truyền Internet còn hạn chế, cơ sở dữ liệu chưa chuẩn hóa, nhiều khâu nghiệp vụ vẫn xử lý thủ công. Nguồn kinh phí đầu tư hạ tầng và công nghệ thông tin còn hạn chế.
Năm 2026, mục tiêu được đặt ra là duy trì trạng thái không phát sinh tồn đọng đơn đăng ký, tiếp tục cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số; đồng thời tăng cường hỗ trợ địa phương, doanh nghiệp trong phát triển, định giá và thương mại hóa tài sản trí tuệ.
Khi Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi chính thức có hiệu lực từ 01/4/2026, niềm tin vào một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo minh bạch, hiệu quả được củng cố. Nếu khâu thương mại hóa thực sự được “mở khóa”, tài sản trí tuệ sẽ không chỉ dừng ở văn bằng bảo hộ, mà trở thành nguồn lực kinh tế thực sự, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng và nâng cao vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
