Khơi thông nguồn lực tri thức thúc đẩy mô hình Spin-off qua hợp tác “ba nhà”

Ngày 24/4/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức Hội thảo khoa học "Mô hình và định hướng giải pháp thúc đẩy hợp tác "ba nhà" giữa nhà trường, nhà khoa học và doanh nghiệp để thành lập doanh nghiệp spin-off". 

Đây được coi là mắt xích trọng tâm để đưa các nghiên cứu từ phòng thí nghiệm ra thị trường, chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo.

Tại Hội thảo, Phạm Đức Nghiệm, Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ cho biết, thời gian qua, Đảng và Chính phủ đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nổi bật là các Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 68-NQ/TW cùng nhiều nghị quyết chuyên đề, góp phần tạo hành lang pháp lý đồng bộ đưa nhanh kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh. Dù vậy, thực tiễn cho thấy "điểm nghẽn" lớn nhất vẫn nằm ở khâu thương mại hóa.

Ông Phạm Đức Nghiệm, Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ phát biểu tại Hội thảo.

Tại Hội thảo, các chuyên gia nhấn mạnh Nghị quyết số 57-NQ/TW là luồng gió mới, thúc đẩy sự thay đổi căn bản từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo phát triển.

Theo các chuyên gia, phát triển doanh nghiệp spin-off là hướng đi phù hợp với bối cảnh Việt Nam. Mô hình này không chỉ giúp chuyển hóa công nghệ từ phòng thí nghiệm sang quy mô công nghiệp mà còn thúc đẩy hình thành doanh nghiệp tại chỗ, gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu và thị trường. Tuy vậy, kết quả đạt được còn hạn chế do vướng mắc về chính sách và tổ chức thực thi.

Thay vì chỉ tập trung bảo toàn tài sản công, định hướng mới tập trung vào tài sản hóa tri thức, coi kết quả nghiên cứu là nguồn lực kinh tế có thể định giá và góp vốn. Điều này cho phép các trường đại học không chỉ dừng lại ở chức năng đào tạo mà trở thành các Đại học khởi nghiệp, trực tiếp tham gia đóng góp tạo ra tăng trưởng kinh tế.

Luật sở hữu trí tuệ bước đầu đã tháo gỡ "điểm nghẽn" pháp lý. Luật Giáo dục đại học 2025 đã cho phép viên chức trong các cơ sở giáo dục công lập được góp vốn, được quản lý điều hành doanh nghiệp Spin off.

Toàn cảnh Hội thảo.

Một trong những vấn đề trọng tâm được đặt ra là định giá kết quả nghiên cứu và tài sản trí tuệ, nhằm biến các tài sản này thành nguồn lực có thể thế chấp, góp vốn hoặc giao dịch trên thị trường. Bộ Khoa học và Công nghệ đang phối hợp với các cơ quan liên quan để hoàn thiện cơ chế, hướng tới cho phép sử dụng bằng sáng chế, tài sản trí tuệ làm tài sản bảo đảm vay vốn.

Giải pháp đột phá được đề xuất là xây dựng Bộ tiêu chuẩn định giá TSTT quốc gia và khuyến khích các tổ chức trung gian chuyên nghiệp tham gia thẩm định, nhằm giảm thiểu rủi ro pháp lý cho người ra quyết định.

Một điểm nghẽn khác là khoảng cách giữa nghiên cứu phòng thí nghiệm và sản phẩm sẵn sàng thị trường, thường được gọi là "thung lũng chết".

Các đại biểu kiến nghị thiết lập các Quỹ Proof-of-Concept (PoC) và vốn mồi để hỗ trợ nhà khoa học hoàn thiện mẫu thử, thử nghiệm thị trường.

Đồng thời, cần xây dựng đội ngũ doanh nhân khoa học, những người vừa am hiểu công nghệ, vừa có kỹ năng quản trị kinh doanh

Hội thảo thống nhất cần chuyên nghiệp hóa các Văn phòng chuyển giao công nghệ và vườn ươm trong lòng đại học. Thay vì chỉ quản lý thủ tục hành chính, các đơn vị này phải đóng vai trò hỗ trợ toàn diện từ bảo hộ TSTT đến đàm phán cấp phép và gọi vốn.

Bên cạnh đó, yêu cầu cấp thiết là xây dựng và chuẩn hóa mạng lưới vườn ươm, chuyên gia, tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, việc thiết lập bộ tiêu chuẩn, quy trình đánh giá dịch vụ hỗ trợ là yếu tố then chốt nâng cao hiệu quả hệ sinh thái.

Mô hình "Hub and Spoke" cũng được đề xuất để các đại học lớn hỗ trợ các trường chuyên ngành trong việc thương mại hóa công nghệ

Việc thúc đẩy doanh nghiệp spin-off không chỉ giúp nhà khoa học hưởng lợi xứng đáng từ trí tuệ của mình mà còn giúp doanh nghiệp tiếp cận được công nghệ lõi để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đây là điều kiện để Việt Nam hình thành những BigTech nội địa dựa trên nền tảng tri thức vững chắc.

Thông qua Hội thảo tham vấn, cơ quan quản lý kỳ vọng tiếp thu ý kiến chuyên gia để hoàn thiện chính sách, thúc đẩy phát triển doanh nghiệp spin-off một cách thực chất và bền vững.