Kinh tế nhà nước phải tiên phong trong mô hình tăng trưởng mới
Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về tốc độ, chất lượng, hiệu quả và tính bền vững của tăng trưởng. Cùng với việc tiếp tục huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, yêu cầu đặt ra là phải đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Trong định hướng này, Nghị quyết số 79-NQ/TW có ý nghĩa quan trọng khi đặt vai trò của kinh tế nhà nước trong mối quan hệ với yêu cầu cơ cấu lại nền kinh tế và xác lập mô hình tăng trưởng mới.
Nghị quyết nêu rõ kinh tế nhà nước phải tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cơ cấu lại nền kinh tế và xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy KH,CN,ĐMST&CĐS làm động lực chính, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đây không chỉ là yêu cầu đối với khu vực kinh tế nhà nước mà còn đặt ra yêu cầu phát huy vai trò dẫn dắt, lan tỏa của các doanh nghiệp nhà nước trong hệ sinh thái kinh tế nói chung.
Theo Nghị quyết 79-NQ/TW, các doanh nghiệp nhà nước cần được cơ cấu lại, nâng cao hiệu quả hoạt động, áp dụng công nghệ tiên tiến và mô hình quản trị hiện đại theo chuẩn mực quốc tế; đồng thời phát huy vai trò tiên phong, dẫn dắt trong những ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược và thiết yếu.
Đáng chú ý, Nghị quyết yêu cầu phát huy vai trò của doanh nghiệp nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập trong liên kết, hợp tác nghiên cứu, phát triển KHCN. Doanh nghiệp nhà nước cũng được khuyến khích đầu tư, liên kết với các doanh nghiệp khác trong chuỗi giá trị, các doanh nghiệp CN,ĐMST&CĐS để hình thành những doanh nghiệp, nhóm liên kết có khả năng tiên phong, dẫn dắt và làm chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược.
Một điểm nhấn đáng chú ý của Nghị quyết 79-NQ/TW là yêu cầu thúc đẩy đầu tư, phát triển KH,CN,ĐMST&CĐS, chuyển đổi xanh nhằm nâng cao hiệu quả, tính bền vững của hoạt động kinh doanh.
Theo đó, Nghị quyết khuyến khích doanh nghiệp nhà nước đẩy mạnh và tiên phong trong nghiên cứuKH,CN,ĐMST&CĐS. Các tập đoàn, tổng công ty được định hướng xây dựng, hình thành trung tâm nghiên cứu - phát triển, phòng thí nghiệm để tiên phong thực hiện chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, từng bước làm chủ công nghệ chiến lược, công nghệ lõi và nâng cao sức cạnh tranh bền vững.
Định hướng này cho thấy yêu cầu chuyển từ việc chủ yếu ứng dụng, tiếp nhận công nghệ sang từng bước nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ. Trong đó, doanh nghiệp nhà nước không chỉ là chủ thể sử dụng nguồn lực nhà nước mà còn được đặt vào vị trí có khả năng tạo thị trường, dẫn dắt chuỗi giá trị và kích hoạt nguồn lực xã hội tham gia nghiên cứu, đổi mới sáng tạo.
Nghị quyết 79-NQ/TW cũng nhấn mạnh việc doanh nghiệp nhà nước sử dụng nguồn lực để chủ động dẫn dắt, kích hoạt và huy động mạnh mẽ các nguồn lực xã hội tham gia đầu tư, tạo sức lan tỏa và hiệu ứng cộng hưởng trong phát triển kinh tế.
Như vậy, KH,CN&ĐMST trong khu vực kinh tế nhà nước cần được nhìn nhận không chỉ ở góc độ đầu tư cho nghiên cứu mà còn gắn với hiệu quả sản xuất, kinh doanh, năng lực cạnh tranh, khả năng làm chủ công nghệ và sức lan tỏa đối với các khu vực kinh tế khác.
Nghị quyết 79-NQ/TW đặt yêu cầu rà soát, thống kê, đánh giá và hạch toán đầy đủ các nguồn lực của kinh tế nhà nước theo nguyên tắc thị trường. Ảnh minh họa.
Từ nguồn lực nhà nước đến năng lực cạnh tranh
Nghị quyết 79-NQ/TW đặt yêu cầu rà soát, thống kê, đánh giá và hạch toán đầy đủ các nguồn lực của kinh tế nhà nước theo nguyên tắc thị trường; khơi thông điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực, quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả, đồng thời chống thất thoát, lãng phí.
Trong bối cảnh đó, KH,CN,ĐMST&CĐS có thể trở thành những công cụ quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Đầu tư vào công nghệ, đổi mới phương thức quản trị và số hóa hoạt động sản xuất, kinh doanh có thể góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, tối ưu hóa quy trình và tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
Đối với doanh nghiệp nhà nước, yêu cầu này càng có ý nghĩa khi Nghị quyết 79-NQ/TW chỉ rõ thực tế một số doanh nghiệp nhà nước hoạt động chưa hiệu quả, chưa tương xứng với vị trí và nguồn lực đang nắm giữ; năng lực cạnh tranh quốc tế còn hạn chế và chưa đóng vai trò tiên phong trong đổi mới sáng tạo, dẫn dắt một số ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu.
Do đó, cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước không chỉ là vấn đề tổ chức, vốn hay quản trị mà còn gắn với yêu cầu đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực nghiên cứu và phát triển, xây dựng năng lực cạnh tranh mới.
Để KH,CN&ĐMST thực sự trở thành động lực của tăng trưởng, việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học có ý nghĩa quan trọng.
Tinh thần này được thể hiện trong Nghị quyết 79-NQ/TW thông qua yêu cầu phát huy vai trò của doanh nghiệp nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập trong liên kết, hợp tác nghiên cứu, phát triển khoa học và công nghệ; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp nhà nước liên kết với các doanh nghiệp CN,ĐMST&CĐS.
Theo hướng này, doanh nghiệp cần trở thành nơi xác định nhu cầu công nghệ và bài toán nghiên cứu từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh; viện nghiên cứu, trường đại học cung cấp tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực; còn Nhà nước tạo dựng thể chế, chính sách và môi trường thuận lợi để các nguồn lực được kết nối, phát huy hiệu quả.
Một hệ sinh thái như vậy sẽ góp phần rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu và nâng cao khả năng hấp thụ, làm chủ công nghệ của doanh nghiệp.
Cùng với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Nghị quyết 79-NQ/TW đặt chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trong nhóm động lực quan trọng để doanh nghiệp nhà nước nâng cao hiệu quả, phát triển bền vững.
Nghị quyết định hướng các tập đoàn, tổng công ty xây dựng trung tâm nghiên cứu - phát triển, phòng thí nghiệm để tiên phong thực hiện chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, từng bước làm chủ công nghệ chiến lược và công nghệ lõi. Đồng thời, khuyến khích doanh nghiệp nhà nước đầu tư vào các lĩnh vực giảm phát thải khí nhà kính, hấp thụ khí thải nhà kính và phát triển kinh tế tuần hoàn.
Điều này cho thấy chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không chỉ là yêu cầu về công nghệ mà còn gắn trực tiếp với việc đổi mới mô hình sản xuất, kinh doanh và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Khi được triển khai đồng bộ với nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực, đây có thể trở thành những không gian mới cho tăng trưởng.
Một trong những yêu cầu quan trọng của Nghị quyết 79-NQ/TW là phát huy vai trò dẫn dắt của kinh tế nhà nước nhưng đồng thời huy động và kích hoạt các nguồn lực xã hội. Điều đó đòi hỏi doanh nghiệp nhà nước phải tạo được sức lan tỏa thay vì hoạt động biệt lập.
Việc đầu tư vào công nghệ chiến lược, hình thành các trung tâm nghiên cứu - phát triển, xây dựng phòng thí nghiệm, liên kết với doanh nghiệp công nghệ và đổi mới sáng tạo có thể tạo ra những chuỗi liên kết mới giữa doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân, viện nghiên cứu và trường đại học.
Nghị quyết cũng định hướng sử dụng nguồn lực từ cơ cấu lại vốn tại doanh nghiệp và các nguồn lực nhà nước khác để đầu tư vào các ngành, lĩnh vực công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số có tính chất quan trọng đối với nền kinh tế; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận công nghệ mới, công nghệ lõi, công nghệ và công nghiệp chiến lược.
Từ đó, vai trò của kinh tế nhà nước được đặt trong một cách tiếp cận rộng hơn: không chỉ trực tiếp thực hiện hoạt động kinh tế mà còn góp phần mở đường, dẫn dắt và tạo điều kiện để các nguồn lực xã hội cùng tham gia phát triển.
Nghị quyết 79-NQ/TW đã đặt KH,CN,ĐMST&CĐS vào vị trí động lực chính trong yêu cầu xác lập mô hình tăng trưởng mới. Đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục đổi mới cách thức huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực nhà nước, đồng thời nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước.
Để định hướng này đi vào thực tiễn, trọng tâm không chỉ nằm ở việc tăng đầu tư cho công nghệ mà còn ở khả năng biến nguồn lực thành năng lực cạnh tranh, biến kết quả nghiên cứu thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị kinh tế; đồng thời hình thành các liên kết đủ mạnh giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học.
Với yêu cầu kinh tế nhà nước phải tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường và thúc đẩy xác lập mô hình tăng trưởng mới, việc đẩy mạnh KH,CN,ĐMST&CĐS và chuyển đổi xanh sẽ là một trong những hướng quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực kinh tế nhà nước, tạo sức lan tỏa và đóng góp vào nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Qua đó, tinh thần của Nghị quyết 79-NQ/TW được cụ thể hóa theo hướng sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực nhà nước, phát huy vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước và đồng thời huy động mạnh mẽ nguồn lực xã hội cho đổi mới sáng tạo, góp phần tạo dựng động lực mới cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
