Làm chủ công nghệ trong những lĩnh vực có yêu cầu đặc thù
Trong lĩnh vực dầu khí, cụm công trình "Nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ có tính sáng tạo đột phá để khôi phục, mở rộng và nâng cao hiệu quả thăm dò khai thác mỏ Đại Hùng" do Tổng công ty Thăm dò Khai thác Dầu khí (PVEP), thuộc Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam thực hiện đã tập trung giải quyết những thách thức kỹ thuật tại mỏ Đại Hùng – khu vực có cấu trúc địa chất phức tạp, điều kiện khai thác khó khăn.
Thay vì tiếp cận từng khâu riêng lẻ, cụm công trình triển khai hệ thống nghiên cứu và ứng dụng công nghệ tích hợp, từ xây dựng, chính xác hóa mô hình địa chất, lựa chọn vị trí và quỹ đạo giếng khoan đến hoàn thiện giếng, nâng cao hệ số thu hồi dầu và tối ưu vận hành mỏ.
Một trong những giải pháp đáng chú ý là ứng dụng công nghệ tái xử lý dữ liệu địa chấn 3D trong miền độ sâu (3D-PSDM) trên nền tảng dị hướng TTI, góp phần làm rõ cấu trúc địa chất phức tạp tại lô 05-1(a), phục vụ đánh giá vỉa chứa và lựa chọn phương án khai thác. Cùng với đó là các giải pháp khảo sát địa vật lý trong khi khoan, kiểm soát quỹ đạo giếng, sử dụng hệ dung dịch khoan hiệu năng cao và gia cố thành giếng nhằm hạn chế sự cố trong điều kiện địa tầng phức tạp.

Hoạt động khai thác dầu khí ngoài khơi. Ảnh minh họa.
Ở giai đoạn khai thác, các giải pháp bơm ép nước, gas-lift, can thiệp vùng cận đáy giếng và khôi phục liên thông thủy động lực được nghiên cứu, ứng dụng nhằm cải thiện khả năng khai thác và kéo dài đời mỏ. T
heo tính toán trong phương án cơ sở kết hợp bơm ép nước và gas-lift, lượng dầu thu hồi tăng thêm dự kiến đạt 36,81 triệu thùng trong giai đoạn 2022–2034, đưa hệ số thu hồi dầu toàn mỏ lên 23,17%.
Từ bài toán khai thác dầu khí, một hướng làm chủ công nghệ khác được thể hiện qua công trình "Nghiên cứu phát triển công nghệ sản xuất nhiên liệu đặc chủng phục vụ quốc phòng – an ninh tại Nhà máy lọc dầu Dung Quất", do Công ty cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR), thuộc Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam thực hiện.
Điểm đáng chú ý của công trình là phát triển quy trình công nghệ lưỡng dụng, tận dụng nền tảng công nghệ và điều kiện vận hành của nhà máy lọc dầu hiện hữu để sản xuất nhiên liệu đặc chủng, đáp ứng yêu cầu vận hành liên tục của nhà máy.
Để giải quyết bài toán này, nhóm nghiên cứu đã xây dựng hệ giải pháp khoa học công nghệ gồm lựa chọn dầu thô và cấu tử phù hợp, tối ưu hóa điểm cắt trong quá trình chưng cất, điều chỉnh chế độ công nghệ và kiểm soát chất lượng theo thời gian thực. Trên cơ sở đó, công trình đã làm chủ công nghệ sản xuất hai sản phẩm: nhiên liệu phản lực Jet A-1K và nhiên liệu điêzen đặc chủng DO L-62.
Theo hồ sơ, Jet A-1K đáp ứng tiêu chuẩn TCVN/QS 1754:2014, còn DO L-62 đáp ứng tiêu chuẩn TCVN/QS 1755:2014; hai sản phẩm đồng thời tương thích với các tiêu chuẩn GOST tương ứng của Liên bang Nga và được cấp phép sử dụng trên các trang bị kỹ thuật quân sự do Nga sản xuất. Công trình cũng xây dựng hệ thống tiêu chuẩn cơ sở, quy trình kiểm định, thử nghiệm và đánh giá chất lượng, tạo cơ sở kỹ thuật cho việc tổ chức sản xuất và sử dụng sản phẩm.
Giá trị của công trình không chỉ nằm ở việc tạo ra hai loại nhiên liệu đặc chủng, mà còn ở khả năng làm chủ quy trình công nghệ từ lựa chọn nguyên liệu, tối ưu chế độ sản xuất đến kiểm soát chất lượng trong điều kiện vận hành công nghiệp. Kết quả này góp phần mở rộng năng lực công nghệ của ngành lọc hóa dầu trong nước, đồng thời tăng cường khả năng chủ động nguồn nhiên liệu phục vụ nhiệm vụ quốc phòng – an ninh.
Đưa KH&CN vào giải quyết bài toán thực tiễn
Nếu các công trình trong lĩnh vực dầu khí và lọc hóa dầu đặt ra yêu cầu làm chủ công nghệ trong khai thác tài nguyên, sản xuất nhiên liệu và bảo đảm quốc phòng – an ninh, thì công trình "Công nghệ mới BUSADCO bảo vệ bờ hồ Hoàn Kiếm – Di tích quốc gia đặc biệt" do Công ty cổ phần Khoa học Công nghệ Việt Nam (BUSADCO) chủ trì đã cho thấy khả năng ứng dụng công nghệ để giải quyết một bài toán hạ tầng đặc biệt là bảo vệ bờ hồ trên nền địa chất yếu, đồng thời đáp ứng yêu cầu bảo tồn cảnh quan, hệ sinh thái và các giá trị văn hóa, lịch sử của di tích.
Trên cơ sở nghiên cứu điều kiện địa chất, địa hình và yêu cầu bảo tồn tại hồ Hoàn Kiếm, công trình đã phát triển một hệ thống công nghệ đồng bộ từ thiết kế, chế tạo cấu kiện đến tổ chức thi công.
Trọng tâm của giải pháp là cấu kiện bê tông cốt sợi phi kim đúc sẵn, làm việc trực tiếp với nền đất tự nhiên mà không cần móng. Cấu kiện được thiết kế theo nguyên lý tự ổn định, kết hợp hệ liên kết lắp ghép, nhằm bảo đảm khả năng chịu tải, chống lật, chống trượt, chống lún và chống xói.

Thi công công trình tại hồ Hoàn Kiếm.
Cùng với giải pháp kết cấu, công trình phát triển phương pháp thi công bằng công nghệ nén ép cấu kiện trong điều kiện ngập nước. Giải pháp cho phép thi công trực tiếp trong môi trường tự nhiên mà không cần tát nước, không sử dụng đê bao, tường vây hay đào phá nền địa chất. Việc tổ chức thi công bằng hệ dàn rung ép kiểm soát giúp hạn chế tác động rung động đến các công trình và hạng mục di tích lân cận, đáp ứng yêu cầu đặc thù của không gian hồ Hoàn Kiếm.
Giá trị của công trình không chỉ được thể hiện qua việc ứng dụng tại hồ Hoàn Kiếm mà còn ở khả năng chuyển giao, nhân rộng. Theo hồ sơ, công nghệ BUSADCO đã được áp dụng tại 30 dự án, gói thầu bảo vệ bờ sông, bờ hồ và đê biển, với tổng chiều dài gần 66.900 m, trải rộng trên 11 tỉnh, thành phố. Tổng mức đầu tư các dự án ứng dụng công nghệ đạt khoảng 1.900 tỷ đồng; số tiền tiết kiệm cho các chủ đầu tư hơn 674 tỷ đồng, tương đương mức giảm bình quân 26% chi phí so với công nghệ truyền thống.
Những kết quả này cho thấy khả năng ứng dụng của công nghệ BUSADCO không chỉ giới hạn ở một công trình di sản mà còn có thể mở rộng sang các công trình bảo vệ bờ trong những điều kiện địa hình, địa chất khác nhau. Qua đó, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ đã góp phần giải quyết đồng thời yêu cầu kỹ thuật, hiệu quả đầu tư và bảo tồn cảnh quan.
Dù thuộc những lĩnh vực khác nhau, cả 3 công trình đều khẳng định cách tiếp cận nghiên cứu xuất phát từ đòi hỏi thực tiễn và hướng tới làm chủ trọn vẹn chuỗi công nghệ lõi. Hệ thống tri thức, quy trình kỹ thuật và kinh nghiệm triển khai được tích lũy qua các công trình này chính là nền tảng quan trọng để khoa học và công nghệ Việt Nam tham gia sâu hơn vào các bài toán lớn của đất nước, nâng cao năng lực tự chủ và sức cạnh tranh của nền kinh tế.