Từ không gian trưng bày đến trải nghiệm không gian số
Sáng 21/9/2026, Không gian Hồ Chí Minh bằng công nghệ số chính thức được kích hoạt tại Thư viện Lào Cai (cơ sở 1), phường Yên Bái, tỉnh Lào Cai.
Điểm đặc biệt của mô hình là sự kết hợp giữa không gian trưng bày truyền thống với các phương thức tiếp cận nội dung trên nền tảng số.
Không gian được thiết kế thành 5 khu vực: Trung tâm Không gian Hồ Chí Minh; Hành trình tìm đường cứu nước của Bác Hồ; các tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và tài liệu viết về Bác; "Bác Hồ trong lòng người Yên Bái, Lào Cai"; và Không gian số.
Hơn 500 tài liệu được lựa chọn, sắp xếp khoa học; nhiều tư liệu được số hóa và tích hợp mã QR. Thay vì chỉ đọc tài liệu được trưng bày trực tiếp, bạn đọc có thể sử dụng thiết bị số để tiếp cận sách, báo điện tử, phim tư liệu, video, audio sách nói, triển lãm ảnh số và các nội dung đa phương tiện.
Sự thay đổi này có ý nghĩa vượt ra ngoài một mô hình trưng bày. Với thư viện truyền thống, khả năng tiếp cận thường phụ thuộc vào không gian, thời gian và số lượng tài liệu. Khi tài liệu được số hóa, một phần giới hạn đó được tháo gỡ, người đọc có thể tiếp cận nội dung theo phương thức trực quan hơn, tìm kiếm nhanh hơn và có thể quay lại khai thác nhiều lần.
Quan trọng hơn, công nghệ đang giúp đưa văn hóa đọc đến gần hơn với nhóm người dùng quen thuộc với điện thoại thông minh và các nền tảng số, đặc biệt là thanh thiếu niên.
Một điểm chạm của chuyển đổi số xã hội
Không gian Hồ Chí Minh số cũng cho thấy chuyển đổi số không chỉ diễn ra trong cơ quan hành chính hay hoạt động sản xuất, kinh doanh. Văn hóa, giáo dục và khả năng tiếp cận tri thức của người dân cũng là những lĩnh vực trực tiếp hưởng lợi từ quá trình này.
Thực tế tại Lào Cai cho thấy, nền tảng hạ tầng cho xã hội số đang tiếp tục được mở rộng. Theo kết quả thực hiện Chiến lược phát triển kinh tế số và xã hội số năm 2025, trên 99% thôn, bản có điện lưới quốc gia đã được phủ sóng di động băng rộng và cố định; 75% hộ gia đình có truy nhập Internet băng rộng cố định. Tốc độ tải xuống trung bình của mạng 4G đạt khoảng 40 Mbps, 5G đạt 150 Mbps.
Những con số này tạo điều kiện để các dịch vụ văn hóa, giáo dục và thông tin chuyển dần lên môi trường số. Khi hạ tầng kết nối được mở rộng, một thư viện không còn chỉ là một địa điểm mà người dân phải trực tiếp đến để đọc sách. Thư viện có thể trở thành một "cửa ngõ tri thức" kết nối người dùng với kho tài nguyên số.
Tác động xã hội của chuyển đổi số vì thế nằm ở chính những thay đổi nhỏ nhưng thiết thực trong cách người dân tiếp cận thông tin.
Đáng chú ý, năm 2025, tỷ trọng kinh tế số bình quân trong các ngành, lĩnh vực của Lào Cai ước đạt 10,75%. Kinh tế số trong nông, lâm nghiệp và thủy sản đạt khoảng 11.213,7 tỷ đồng; công nghiệp - xây dựng khoảng 61.930,2 tỷ đồng; dịch vụ khoảng 27.368,7 tỷ đồng.
Đến năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu kinh tế số đóng góp khoảng 15% GRDP, trong khi chuyển đổi số được xác định là một động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội.
Khi chuyển đổi số đi từ thư viện đến cộng đồng
Điểm đáng chú ý trong cách Lào Cai triển khai chuyển đổi số là xu hướng đưa công nghệ xuống gần hơn với cộng đồng.
Tháng 6/2026, tỉnh đã ra mắt mô hình "Thôn số" tại thôn 4, xã Bát Xát và mô hình điểm tại thôn 6, xã Yên Bình, từng bước đưa chính quyền số, kinh tế số và xã hội số đến khu vực cơ sở.
Trong lĩnh vực dữ liệu, tháng 7/2026, Lào Cai ban hành kế hoạch xây dựng Kho dữ liệu dùng chung và Cổng dữ liệu mở, hướng tới kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu giữa các cơ quan. Đến tháng 8, tỉnh triển khai "Chiến dịch 90 ngày xây dựng cơ sở dữ liệu", trong đó Kho dữ liệu tập trung đã được cài đặt tại Trung tâm tích hợp dữ liệu tỉnh, gồm kho dữ liệu, công cụ trực quan hóa và khai phá dữ liệu, cùng Cổng dữ liệu mở.
Nhìn từ chuỗi hoạt động này, Không gian Hồ Chí Minh số không phải một dự án công nghệ đơn lẻ. Đây có thể xem là một mắt xích trong quá trình hình thành xã hội số, nơi công nghệ được sử dụng để mở rộng khả năng tiếp cận tri thức, văn hóa và các giá trị tinh thần.
Giá trị của mô hình sẽ càng rõ nếu việc số hóa được tiếp tục mở rộng, kết nối với thư viện số, cơ sở dữ liệu văn hóa của tỉnh và các nền tảng phục vụ học tập trực tuyến. Khi đó, tư liệu không chỉ phục vụ người đến thư viện mà còn có thể tiếp cận tới học sinh, giáo viên, nhà nghiên cứu và người dân ở những địa bàn xa trung tâm.
Với Lào Cai, mục tiêu của chuyển đổi số không chỉ là tạo thêm các nền tảng công nghệ, mà quan trọng hơn là biến hạ tầng, dữ liệu và công nghệ thành những giá trị cụ thể cho người dân.
Từ một mã QR dẫn tới tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh, một cuốn sách nói được nghe trên thiết bị di động hay một triển lãm ảnh được trải nghiệm bằng công nghệ số, chuyển đổi số đang từng bước đi vào những hoạt động rất gần gũi của đời sống.
Đó cũng là cách công nghệ làm cho văn hóa đọc trở nên linh hoạt hơn, tri thức dễ tiếp cận hơn và các giá trị lịch sử, văn hóa có thêm một phương thức mới để được lưu giữ, chia sẻ và lan tỏa trong cộng đồng.
