Tháo gỡ điểm nghẽn
Từ ngày 1/7/2026, Luật Chuyển đổi số 2025 chính thức có hiệu lực, trở thành đạo luật chuyên ngành điều chỉnh toàn diện hoạt động chuyển đổi số của cơ quan nhà nước, tổ chức và doanh nghiệp. Việc ban hành luật tạo khuôn khổ pháp lý thống nhất cho quá trình số hóa trên phạm vi cả nước.
Điểm mới nổi bật của luật là quy định thiết kế hệ thống số theo kiến trúc mở và thực hiện nguyên tắc "khai báo một lần". Theo đó, các cơ quan, đơn vị phải xây dựng hệ thống có khả năng tương thích, liên thông dữ liệu trên cơ sở chuẩn mở quốc gia. Quy định này tạo cơ sở pháp lý để dữ liệu được chia sẻ thống nhất, giảm trùng lặp thông tin và nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính.
Khi dữ liệu được liên thông, các nền tảng số của thành phố có điều kiện phát huy hiệu quả trong cung cấp dịch vụ công và điều hành kinh tế - xã hội.
Theo luật sư Trần Thị Thùy Liên, Giám đốc Công ty Luật La Haye (Đoàn Luật sư thành phố Hải Phòng), việc liên thông dữ liệu theo chuẩn mở quốc gia đã chuyển hoạt động chia sẻ dữ liệu từ cơ chế phối hợp sang nghĩa vụ pháp lý bắt buộc. Khi nguyên tắc "khai báo một lần" được thực thi, các cơ quan hành chính và doanh nghiệp sẽ phải tái cấu trúc quy trình theo hướng tinh gọn, tự động hóa, qua đó khắc phục tình trạng phân tán dữ liệu và khơi thông dòng chảy thông tin trên toàn hệ thống.
Đối với Hải Phòng, đây là tác động có ý nghĩa trực tiếp. Thành phố nhiều năm nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về Chỉ số chuyển đổi số (DTI), đồng thời đã hình thành nền tảng hạ tầng đô thị thông minh, dịch vụ công trực tuyến và mạng lưới tổ công nghệ số cộng đồng. Khi dữ liệu được liên thông theo chuẩn thống nhất, các nền tảng số của thành phố có điều kiện phát huy hiệu quả cao hơn trong quản lý đô thị, cung cấp dịch vụ công và điều hành kinh tế - xã hội.
Luật cũng được đánh giá đặc biệt phù hợp với định hướng phát triển của Hải Phòng trong các lĩnh vực cảng biển thông minh, logistics xanh và quản lý đô thị thông minh. Đây đều là những mô hình đòi hỏi khả năng kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu theo thời gian thực.
Tạo thêm dư địa phát triển
Không chỉ giải quyết bài toán dữ liệu, Luật Chuyển đổi số 2025 còn bổ sung nhiều cơ chế huy động nguồn lực cho chuyển đổi số. Theo Điều 20, Nhà nước bảo đảm chi cho chuyển đổi số hằng năm tối thiểu 1% tổng chi ngân sách nhà nước từ nguồn chi tối thiểu 3% ngân sách dành cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời cho phép huy động các nguồn tài chính hợp pháp ngoài ngân sách để triển khai các nhiệm vụ chuyển đổi số.
Quy định này tạo điều kiện để các cơ quan, tổ chức chủ động huy động nguồn vốn hợp pháp đầu tư cho các hạ tầng số trọng yếu như hệ thống quản lý chuyên ngành, trung tâm dữ liệu (Data Center) và trung tâm điều hành an ninh mạng (SOC). Với một địa phương đang phát triển mạnh kinh tế số như Hải Phòng, việc có thêm cơ chế huy động nguồn lực được xem là điều kiện quan trọng để đẩy nhanh đầu tư hạ tầng số phục vụ cảng biển, logistics và quản trị đô thị.
Một điểm mới đáng chú ý khác là cơ chế đặc thù để thuê chuyên gia công nghệ. Điều 18 cho phép các đơn vị thuê chuyên gia bên ngoài nhằm thúc đẩy chuyển đổi số, góp phần tháo gỡ tình trạng thiếu hụt nhân lực công nghệ cao.
Đặc biệt, Điều 28 quy định Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox), cho phép cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp triển khai thử nghiệm các quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trong chuyển đổi số theo quy định của pháp luật. Đối với Hải Phòng, cơ chế này có ý nghĩa thực tiễn rõ nét khi thành phố đang phát triển các mô hình cảng biển thông minh và logistics hiện đại.
Ông Đỗ Huy Hoàng, Giám đốc Công ty OAE Logistics (phường Hải An), cho rằng cơ chế Sandbox cùng cơ chế thuê chuyên gia là những công cụ pháp lý sát thực tế, giúp doanh nghiệp mạnh dạn ứng dụng các giải pháp công nghệ mới vào quản lý bãi và chuỗi cung ứng, đồng thời vẫn bảo đảm tuân thủ quy định của pháp luật.
Bên cạnh các cơ chế thúc đẩy đổi mới sáng tạo, Luật Chuyển đổi số 2025 cũng quy định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức khi tham gia môi trường số. Các đơn vị phải chịu trách nhiệm về tính chính xác của dữ liệu cung cấp, thực hiện các biện pháp bảo đảm an ninh mạng và chia sẻ dữ liệu đúng thẩm quyền.
Đối với Hải Phòng, cơ chế này có ý nghĩa thực tiễn rõ nét khi thành phố đang phát triển các mô hình cảng biển thông minh và logistics hiện đại.
Luật xác định ba nhóm yêu cầu bắt buộc đối với hệ thống số gồm: bảo đảm an ninh mạng theo cấp độ; duy trì hoạt động liên tục với phương án dự phòng; ghi nhận và lưu trữ đầy đủ nhật ký hoạt động của hệ thống. Việc chia sẻ dữ liệu cũng phải tuân thủ quy định về phân loại dữ liệu, bảo đảm không vi phạm quy định về bảo vệ bí mật nhà nước và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Theo ông Phan Cường, Giám đốc Công ty Phan Vũ Media (phường Lê Chân), các quy định về an toàn hệ thống và lưu trữ nhật ký hoạt động góp phần nâng cao trách nhiệm của đơn vị vận hành trong quản trị dữ liệu, bảo đảm chuyển đổi số gắn với an toàn, minh bạch và phát triển bền vững.
Với các quy định mới về liên thông dữ liệu, huy động nguồn lực, phát triển nhân lực, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và bảo đảm an toàn hệ thống, Luật Chuyển đổi số 2025 không chỉ hoàn thiện hành lang pháp lý cho chuyển đổi số mà còn tạo thêm dư địa phát triển cho Hải Phòng. Trên nền tảng hạ tầng số và quyết tâm chuyển đổi số đã được hình thành trong nhiều năm qua, các cơ chế mới của luật được kỳ vọng sẽ hỗ trợ thành phố đẩy nhanh phát triển kinh tế số, nâng cao hiệu quả quản trị đô thị và mở rộng không gian ứng dụng công nghệ trong giai đoạn tới.
