Công nghệ, chìa khóa nâng cao chất lượng tăng trưởng
PGS.TS. Đặng Ngọc Đức, Viện trưởng Viện Công nghệ Tài chính (Đại học Đại Nam) cho rằng, công nghệ 4.0 đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao năng suất nhân tố tổng hợp (TFP), chỉ số phản ánh chất lượng tăng trưởng. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, những quốc gia bứt phá mạnh mẽ đều dựa trên nền tảng KHCN,ĐMST&CĐS.
Tại Việt Nam, đóng góp của công nghệ vào tăng trưởng vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Một trong những "nút thắt" lớn nhất là sự lệch pha trong nguồn nhân lực. Trong các lĩnh vực liên ngành như tài chính, công nghệ, tình trạng "lệch chuẩn kép" vẫn phổ biến: nhân lực giỏi công nghệ thiếu kiến thức tài chính, trong khi chuyên gia tài chính lại hạn chế về năng lực số. Điều này khiến việc phát triển các sản phẩm vừa an toàn, vừa hiệu quả gặp nhiều trở ngại.
Dù nhiều cơ sở giáo dục đã chuyển sang mô hình đào tạo theo chuẩn đầu ra, chú trọng năng lực thực hành, song các ngành công nghệ ứng dụng vẫn gặp khó trong tuyển sinh. Ảnh minh hoạ.
Ở góc độ đào tạo, dù nhiều cơ sở giáo dục đã chuyển sang mô hình đào tạo theo chuẩn đầu ra, chú trọng năng lực thực hành, song các ngành công nghệ ứng dụng vẫn gặp khó trong tuyển sinh. Nguyên nhân không chỉ nằm ở chương trình đào tạo, mà còn ở tâm lý xã hội, khi người học vẫn ưu tiên lựa chọn những ngành nghề "an toàn", thay vì đón đầu xu hướng mới.
Các chuyên gia nhận định, nếu không thay đổi cách tiếp cận, công nghệ rất dễ rơi vào tình trạng "hình thức hóa". Thay vì chạy theo các xu hướng ngắn hạn, cần tập trung vào những ứng dụng có chiều sâu, giải quyết trực tiếp bài toán của nền kinh tế.
Trong lĩnh vực nông nghiệp, TS. Trần Công Thắng, Viện trưởng Viện Chiến lược chính sách Nông nghiệp và Môi trường, cho rằng, công nghệ không chỉ là thiết bị bay không người lái hay cơ giới hóa, mà cốt lõi nằm ở khoa học nền tảng như di truyền học, lai tạo giống, công nghệ vaccine và hệ thống dự báo khí hậu.
Một câu chuyện thực tế tại một hợp tác xã trồng xoài ở Đồng Tháp cho thấy, khi áp dụng hệ thống dự báo thời tiết kết hợp truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch giảm rõ rệt, sản phẩm đủ điều kiện xuất khẩu sang thị trường khó tính. Tuy nhiên, mô hình này vẫn chưa thể nhân rộng do thiếu tiêu chuẩn chung và cơ chế xác minh dữ liệu.
Điều đó cho thấy, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt trong một hệ sinh thái hoàn chỉnh, từ nghiên cứu, tiêu chuẩn, đến thị trường và chính sách hỗ trợ.
Một rào cản lớn khác là niềm tin thị trường. Việc thiếu hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch khiến nông sản Việt gặp khó trong tiếp cận thị trường quốc tế. Trong nước, tâm lý e dè với tài chính số, tín dụng trực tuyến cũng làm chậm quá trình phổ cập công nghệ tới khu vực nông thôn.
Bên cạnh đó, sự thiếu hụt các công cụ dự báo và quản trị chuỗi cung ứng khiến tình trạng "được mùa mất giá" vẫn lặp lại. Khi sản xuất còn mang tính tự phát, công nghệ khó có "đất" để phát huy vai trò điều tiết và tối ưu hóa.
Nghị quyết 57 mở đường cho công nghệ trở thành động lực tăng trưởng
Việc triển khai hiệu quả Nghị quyết 57 được xem là chìa khóa quan trọng. Theo tinh thần chỉ đạo của Tổng bí thư Tô Lâm, KH&CN cần đi thẳng vào giải quyết các bài toán lớn của nền kinh tế, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, lấy hiệu quả làm thước đo.
Điểm mới của Nghị quyết là nhấn mạnh vai trò của công nghệ trong các lĩnh vực thiết yếu như nông nghiệp, tài chính, năng lượng, đồng thời thúc đẩy phát triển công nghệ lõi và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đây cũng là cơ sở để chuyển từ tư duy "ứng dụng công nghệ" sang "làm chủ công nghệ".
Thực tiễn cho thấy, một số doanh nghiệp công nghệ trong nước đã bắt đầu tận dụng cơ hội này. Chẳng hạn, các nền tảng số hỗ trợ nông dân tiếp cận tín dụng vi mô, quản lý mùa vụ bằng dữ liệu lớn hay ứng dụng AI trong dự báo giá nông sản đang từng bước hình thành. Tuy nhiên, để các mô hình này phát triển bền vững, cần có hành lang pháp lý rõ ràng, tiêu chuẩn hóa dữ liệu và cơ chế khuyến khích phù hợp.
Để công nghệ trở thành động lực tăng trưởng thực sự, cần đồng thời giải quyết các "nút thắt" về nhân lực, thể chế và niềm tin thị trường. Ảnh minh hoạ.
Nhìn tổng thể, công nghệ không tự tạo ra tăng trưởng nếu thiếu nền tảng đồng bộ. Bài toán đặt ra không chỉ là đầu tư nhiều hơn, mà là đầu tư đúng trọng tâm, đúng cách.
Để công nghệ trở thành động lực tăng trưởng thực sự, cần đồng thời giải quyết các "nút thắt" về nhân lực, thể chế và niềm tin thị trường. Khi đó, những định hướng từ Nghị quyết 57 mới có thể đi vào thực tiễn, tạo ra giá trị gia tăng rõ rệt cho nền kinh tế.
Trong một giai đoạn phát triển mang tính bản lề, việc tận dụng hiệu quả KH&CN không chỉ giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, mà còn mở ra cơ hội bứt phá, rút ngắn khoảng cách với các quốc gia đi trước.
