Nghiệm thu nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia, mã số ĐTĐL.CN-48/22

Trong những năm gần đây, tình trạng xâm nhập mặn diễn ra ngày càng phức tạp tại các vùng cửa sông ven biển của Việt Nam, gây tác động lớn đến các hoạt động kinh tế xã hội, sản xuất nông nghiệp, thủy sản… Đến nay chúng ta đã xây dựng được khoảng 150 đập ngăn cửa sông trên các dòng chính, khoảng 200 cống đập khác trên các dòng nhánh, trong đó nhiều công trình đã được đưa vào vận hành trên 5 năm. Khu vực miền Trung có khoảng hơn 60 đập, cống các loại, các công trình này đã và đang phát huy tốt vai trò ngăn mặn, giữ ngọt, điều hòa nguồn nước cấp phục vụ đa mục tiêu, đồng thời hỗ trợ tiêu úng, thoát lũ, ngăn lũ hiệu quả cho các vùng cửa sông. Tuy nhiên, các đập ngăn cửa sông vẫn có thể gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường và sinh kế của người dân. Mặc dù các công trình trước khi xây dựng đều phải thực hiện đánh giá tác động môi trường, nhưng các đánh giá này mới ở bước "dự báo" và chưa lường trước được các vấn đề có thể xảy ra sau khi vận hành công trình, đặc biệt là việc tác động đến dòng chảy, môi trường sinh thái và đến nồng độ mặn phía hạ lưu công trình ra đến biển, như thực tế đã xảy ra tại một số công trình tại khu vực miền Trung.

Trước yêu cầu phải có các nghiên cứu cơ bản để đánh giá được tình hình xây dựng, vận hành, các hiệu quả, tác động của các công trình ngăn cửa sông khu vực miển Trung, phù hợp với Chiến lược thủy lợi Việt Nam và các đinh hướng phát triển kinh tế xã hội, hạ tầng thủy lợi khu vực miền Trung, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ đã phê duyệt nhiệm vụ "Nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các công trình ngăn sông vùng ven biển miền Trung đối với kinh tế - xã hội và môi trường sinh thái" thuộc Chương trình 562 - lĩnh vực khoa học trái đất, do PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn làm chủ nhiệm; Viện Quy hoạch Thủy lợi, thuộc Trung tâm Quy hoạch và Điều tra Tài nguyên nước quốc gia, Bộ Nông nghiệp và Môi trường là Cơ quan chủ trì thực hiện từ tháng 12/2022 đến tháng 11/2025 với mục tiêu chính là phát triển được cơ sở khoa học, các tiêu chí đánh giá các tác động có lợi, bất lợi của việc xây dựng và vận hành các công trình ngăn sông vùng ven biển miển Trung đến chế độ thủy văn, dòng chảy và môi trường sinh thái, kinh tế xã hội, qua đề đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả và giảm thiểu các tác động.

Sau 36 tháng triển khai thực hiện, nhiệm vụ đã thu được những kết quả đáng ghi nhận như:

1. Báo cáo cơ sở lý luận và thực tiễn của việc nghiên cứu các đặc trưng địa mạo - kiến tạo Pliocen - hiện đại và vai trò của chúng trong đánh giá các dạng tai biến địa chất khu vực nghiên cứu;

2. Bộ số liệu kết quả đo GPS cập nhật và kết quả tính toán các đặc trưng địa mạo - kiến tạo Pliocen - hiện đại tại một số khu vực có nguy cơ xảy ra tai biến địa chất khu vực nghiên cứu;

3. Bộ bản đồ và báo cáo các đặc trưng địa mạo - kiến tạo Pliocen - hiện đại đới đứt gãy sông Hồng sông Chảy, tỷ lệ 1:250.000 và thuyết minh bản đồ kèm theo;

4. Bộ bản đồ phân bố và dự báo rủi ro tai biến liên quan đến đới đứt gãy Sông Hồng - Sông Chảy, tỷ lệ 1:250.000 và tỷ lệ 1:50.000 cho một số khu vực có nguy cơ cao xảy ra tai biến địa chất: động đất, trượt lở, lũ quét, lũ bùn đá và thuyết minh bản đồ kèm theo;

5. Báo cáo phân tích về diễn biến, nguy cơ, rủi ro tai biến và đề xuất các mô hình và giải pháp phòng tránh, giảm nhẹ thiệt hại do tai biến liên quan đến hoạt động của đới đứt gãy Sông Hồng - Sông Chảy gây ra;

6. Công bố 01 bài báo quốc tế;

7. Công bố 02 bài báo công bố trong nước trên các tạp chí quốc gia uy tín;

8. Đào tạo 01 Thạc sĩ;

9. Hỗ trợ đào tạo 01 Tiến sỹ.

Các thành viên Hội đồng nghiệm thu đánh giá cao những đóng góp của Chủ nhiệm và Cơ quản chủ trì; phần báo cáo tổng kết và báo cáo tóm tắt có cấu trúc hợp lý, phù hợp với yêu cầu của một báo cáo khoa học; Về số lượng, khối lượng, tiến độ và chất lượng sản phẩm đều đạt yêu cầu nhiệm vụ. Với kết quả đạt được, Hội đồng nhất trí nghiệm thu đề tài mức "Đạt". Đồng thời, yêu cầu nhóm nghiên cứu tiếp thu các nội dung và chỉnh sửa cho phù hợp, hoàn thiện hồ sơ trình Bộ Khoa học và Công nghệ ra quyết định công nhận kết quả của nhiệm vụ.