Đặc biệt, việc triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2030, giai đoạn I từ năm 2021 - 2025 đã góp phần tập trung nguồn lực vào những nhu cầu thiết yếu nhất của người dân, tạo nền tảng để vùng đồng bào DTTS phát triển bền vững.
Từ những công trình thiết yếu đến thay đổi đời sống
Cần Thơ hiện có 38 xã, phường và 297 ấp, khu vực thuộc vùng đồng bào DTTS, trong đó có 141 ấp, khu vực đặc biệt khó khăn, với khoảng 668.812 người, chiếm 17,37% dân số thành phố; có 27 thành phần dân tộc cùng sinh sống. Trong đó, dân tộc Khmer có 543.266 người, dân tộc Hoa 124.197 người, dân tộc Chăm 528 người...
Sau nhiều năm triển khai các chủ trương, chính sách dân tộc, diện mạo nhiều địa bàn vùng đồng bào DTTS đã có những thay đổi tích cực. Đằng sau sự thay đổi đó là hệ thống chính sách được triển khai đồng bộ, trong đó Chương trình 1719 giữ vai trò quan trọng trong việc tập trung nguồn lực cho những địa bàn, nhóm dân cư còn khó khăn.
Một trong những dấu ấn rõ nét là hệ thống hạ tầng thiết yếu từng bước được hoàn thiện. Hiện 100% xã, phường vùng đồng bào DTTS có đường ô tô đến trung tâm; 100% xã, phường có điện lưới quốc gia; trên 99,8% hộ đồng bào DTTS có điện sử dụng. 100% đồng bào DTTS được tiếp cận dịch vụ viễn thông, thông tin và các phương tiện nghe, nhìn phục vụ đời sống văn hóa, tinh thần.
Việc triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia đã góp phần làm cho cơ sở hạ tầng được cải thiện, bộ mặt nông thôn ở phường Vĩnh Châu, TP Cần Thơ ngày càng khởi sắc.
Những kết quả này cho thấy chính sách dân tộc không chỉ dừng ở hỗ trợ trực tiếp cho từng hộ gia đình mà còn hướng đến đầu tư những điều kiện nền tảng để người dân có thể tiếp cận tốt hơn với các dịch vụ xã hội, phát triển sản xuất và cải thiện sinh kế.
Tại phường Vĩnh Châu, những tuyến đường được đầu tư, nâng cấp không chỉ phục vụ đi lại mà còn tạo thuận lợi cho việc vận chuyển nông sản, kết nối các khu dân cư với trung tâm xã, phường và các khu vực sản xuất. Ở nhiều địa bàn, hệ thống điện, nước, giao thông và thông tin liên lạc ngày càng đồng bộ, góp phần thu hẹp khoảng cách về điều kiện sống giữa vùng đồng bào DTTS với các khu vực phát triển hơn.
Đây cũng là một trong những mục tiêu xuyên suốt của Chương trình 1719: tập trung nguồn lực giải quyết những khó khăn căn bản về hạ tầng và điều kiện sống, đồng thời tạo tiền đề để đồng bào tự vươn lên phát triển.
Nếu hạ tầng là nền tảng thì sinh kế là yếu tố quyết định tính bền vững của quá trình giảm nghèo.
Từ định hướng này, Cần Thơ đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ đất ở, nhà ở, chuyển đổi nghề, nước sinh hoạt và phát triển sản xuất. Thành phố đã hỗ trợ đất ở cho 306 hộ, hỗ trợ nhà ở cho 3.334 hộ, hỗ trợ chuyển đổi nghề cho 5.802 hộ, hỗ trợ nước sinh hoạt phân tán cho 3.216 hộ; xây dựng 4 công trình cấp nước tập trung; triển khai 130 mô hình, dự án hỗ trợ phát triển sản xuất, đa dạng hóa sinh kế cộng đồng và 218 công trình cơ sở hạ tầng.
Tại ấp Bưng Chóp A, xã An Ninh, cơ sở sản xuất khô cá lóc Lan tạo việc làm và thu nhập cho nhiều lao động là đồng bào Khmer. Những mô hình như vậy cho thấy hiệu quả của việc chuyển trọng tâm từ hỗ trợ đơn thuần sang tạo sinh kế, giúp người dân có điều kiện tham gia sản xuất và từng bước nâng cao thu nhập.
Điểm đáng chú ý trong quá trình thực hiện Chương trình 1719 là các mô hình hỗ trợ sản xuất được triển khai theo hướng phù hợp hơn với điều kiện thực tế của từng nhóm hộ và từng địa bàn. Hộ có điều kiện phát triển chăn nuôi có thể tiếp cận mô hình chăn nuôi; hộ có kinh nghiệm sản xuất nông nghiệp được hỗ trợ theo hướng nâng cao hiệu quả cây trồng, vật nuôi; những lao động không còn phù hợp với sản xuất nông nghiệp được định hướng chuyển đổi nghề.
Cách làm này giúp chính sách không bị "cào bằng", đồng thời phát huy tốt hơn nguồn lực và khả năng của chính người dân.
Bên cạnh nguồn lực từ các chương trình, người dân còn được tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính sách. Trong thời gian qua, có 2.084 lượt hộ vay với tổng kinh phí 81.553 triệu đồng để thực hiện các nội dung hỗ trợ xây dựng nhà ở, chuyển đổi nghề cho vùng đồng bào DTTS.
Như vậy, nguồn lực của Nhà nước đang được kết hợp với tín dụng chính sách và sự tham gia của người dân, tạo thành chuỗi hỗ trợ từ điều kiện sống đến sinh kế, việc làm và thu nhập.
Chăm lo sức khỏe, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
Một chính sách có ý nghĩa thiết thực đối với đồng bào DTTS là hỗ trợ bảo hiểm y tế. Thành phố đã hỗ trợ thêm 30% từ ngân sách địa phương để nâng mức đóng bảo hiểm y tế lên 100% cho người DTTS tại các địa bàn khó khăn.
Riêng năm 2025, ngân sách đã chi hơn 21,2 tỷ đồng để mua 112.190 thẻ bảo hiểm y tế cho đồng bào DTTS. 100% người có uy tín trong đồng bào DTTS cũng được hỗ trợ mua thẻ bảo hiểm y tế từ ngân sách địa phương.
Chính sách này không chỉ giúp giảm gánh nặng chi phí khám, chữa bệnh mà còn góp phần bảo đảm an sinh xã hội, tạo điều kiện để người dân tiếp cận các dịch vụ y tế khi cần thiết.
Cùng với chăm sóc sức khỏe, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực được xác định là giải pháp quan trọng để tạo chuyển biến lâu dài.
Trong giai đoạn 2021 - 2025, trên các địa bàn nay thuộc thành phố Cần Thơ, đã mở 542 lớp dạy nghề dưới 3 tháng và sơ cấp, hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, ngoại ngữ và các thủ tục đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
Việc đào tạo được thực hiện theo hướng gắn với nhu cầu việc làm, không chỉ tập trung vào nghề nông nghiệp mà mở rộng sang các nghề phi nông nghiệp. Qua đó, người lao động DTTS, nhất là thanh niên, có thêm lựa chọn việc làm ngay tại địa phương hoặc tham gia thị trường lao động rộng hơn.
Đây cũng là hướng tiếp cận quan trọng của Chương trình 1719 khi đặt mục tiêu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo sinh kế bền vững và từng bước giảm sự phụ thuộc của người dân vào các hình thức hỗ trợ trực tiếp.
Phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS không tách rời việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.
Tại Cần Thơ, các giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Khmer, Hoa và các dân tộc khác tiếp tục được quan tâm bảo tồn, trong đó có lễ hội, di tích, phong tục, tập quán, tiếng nói, chữ viết và các loại hình nghệ thuật truyền thống.
Các dịp lễ, Tết cổ truyền như Sene Dolta, Chol Chnam Thmay của đồng bào Khmer được tổ chức chu đáo. Chùa Khmer tiếp tục phát huy vai trò là trung tâm sinh hoạt văn hóa, giáo dục chữ viết truyền thống. Các lễ hội, thiết chế văn hóa - thể thao vùng DTTS được bảo tồn, đồng thời từng bước gắn với quảng bá hình ảnh địa phương và phát triển du lịch.
Tại phường Sóc Trăng, nghề làm cốm dẹp và nhiều sản phẩm truyền thống của đồng bào Khmer được giới thiệu trong các hoạt động văn hóa, lễ hội. Đây không chỉ là câu chuyện bảo tồn văn hóa mà còn mở ra hướng phát triển các sản phẩm văn hóa, du lịch và kinh tế cộng đồng.
Việc kết hợp giữa bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế đang giúp những giá trị truyền thống không chỉ được lưu giữ mà còn có thêm không gian để phát huy trong đời sống đương đại.
Một điểm mới trong quá trình phát triển vùng đồng bào DTTS là công nghệ số ngày càng hiện diện rõ hơn trong đời sống.
Từ nhu cầu thực tế của người dân, Cần Thơ đang phối hợp với các cơ quan, đơn vị, chính quyền cơ sở và tổ công nghệ số cộng đồng hướng dẫn bà con sử dụng điện thoại thông minh, truy cập Internet, tra cứu thông tin, thực hiện thủ tục hành chính và sử dụng dịch vụ công trực tuyến.
Chuyển đổi số tại vùng đồng bào DTTS không chỉ là đưa thiết bị hay đường truyền đến với người dân. Quan trọng hơn là giúp người dân có kỹ năng sử dụng công nghệ một cách an toàn, biết tìm kiếm thông tin chính thống, nhận diện thông tin giả, phòng tránh lừa đảo trực tuyến và bảo vệ thông tin cá nhân.
Đối với sản xuất, công nghệ số đang mở thêm cơ hội tiếp cận thị trường cho các hộ kinh doanh, hợp tác xã và chủ thể sản xuất là người DTTS. Các sản phẩm nông sản, thực phẩm, sản phẩm thủ công truyền thống và sản phẩm OCOP được hỗ trợ quảng bá trên nền tảng số, sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các kênh bán hàng trực tuyến.
Từ chỗ sản phẩm chủ yếu được tiêu thụ trong phạm vi địa phương, việc tiếp cận các nền tảng số giúp người sản xuất có thêm cơ hội giới thiệu sản phẩm tới thị trường rộng hơn.
Song song với đó, ngành Dân tộc và Tôn giáo Cần Thơ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu về công tác dân tộc. Khi dữ liệu được số hóa và cập nhật đầy đủ, việc theo dõi, tổng hợp, phân tích tình hình dân cư, đời sống và nhu cầu hỗ trợ sẽ thuận lợi hơn; qua đó góp phần nâng cao chất lượng tham mưu và hiệu quả thực hiện chính sách dân tộc.
Đây là hướng đi có ý nghĩa trong giai đoạn mới, khi việc thực hiện chính sách không chỉ cần đúng đối tượng mà còn cần nhanh hơn, chính xác hơn và dựa nhiều hơn vào dữ liệu thực tế.
Trong quá trình đưa chính sách đến với người dân, đội ngũ người có uy tín tiếp tục giữ vai trò đặc biệt quan trọng.
Cần Thơ hiện có 474 người có uy tín, gồm 350 người dân tộc Khmer, 58 người dân tộc Hoa và 66 người dân tộc Kinh. Đây là những vị chức sắc, sư sãi, cán bộ nghỉ hưu, bí thư chi bộ, trưởng ban công tác mặt trận, nhân sĩ, trí thức, nông dân và doanh nhân sản xuất, kinh doanh giỏi...
Họ là những người gần dân, hiểu phong tục, tập quán và nắm bắt tâm tư của cộng đồng. Vì vậy, trong nhiều trường hợp, người có uy tín chính là "cầu nối" để chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đến với người dân bằng cách dễ hiểu, gần gũi hơn.
Từ tuyên truyền chính sách, vận động phát triển sản xuất, giảm nghèo, giữ gìn an ninh trật tự đến bảo tồn văn hóa, hòa giải ở cơ sở và vận động người dân tham gia chuyển đổi số, vai trò của người có uy tín ngày càng được phát huy.
Thành phố cũng quan tâm thực hiện các chế độ, chính sách đối với đội ngũ này. Trong giai đoạn 2021 - 2026, tổng kinh phí thực hiện là 7.799,91 triệu đồng để thăm hỏi, tặng quà dịp lễ, Tết, khi ốm đau; tổ chức hội nghị thông tin chính sách, các chuyến đi học tập, trao đổi kinh nghiệm; cấp phát báo, tạp chí và hỗ trợ bảo hiểm y tế cho người có uy tín chưa có thẻ.
Sự quan tâm này góp phần tạo điều kiện để người có uy tín tiếp tục phát huy vai trò tại cộng đồng, nhất là trong quá trình triển khai các chính sách phát triển vùng đồng bào DTTS.
Nhìn lại giai đoạn 2021 - 2025, có thể thấy việc triển khai Chương trình 1719 trên các địa bàn vùng đồng bào DTTS đã tạo thêm nguồn lực để giải quyết nhiều vấn đề thiết yếu của đời sống. Từ đường giao thông, điện, nước, nhà ở đến sinh kế, đào tạo nghề, chăm sóc sức khỏe và bảo tồn văn hóa, các chính sách từng bước được triển khai theo hướng đồng bộ hơn.
Điều quan trọng là hiệu quả của chính sách không chỉ được đo bằng số công trình hoàn thành hay số hộ được hỗ trợ, mà còn ở khả năng tạo ra những thay đổi lâu dài trong đời sống người dân.
Khi một tuyến đường được mở rộng, nông sản có thêm cơ hội đến thị trường. Khi một hộ được hỗ trợ nhà ở, nguồn lực của gia đình có thể tập trung nhiều hơn cho sản xuất. Khi người lao động được đào tạo nghề, cơ hội có việc làm và thu nhập ổn định được mở rộng. Khi người dân tiếp cận được Internet và dịch vụ số, khoảng cách về thông tin giữa vùng đồng bào DTTS với các khu vực khác tiếp tục được thu hẹp.
Đó chính là giá trị lớn hơn của các chính sách dân tộc: tạo điều kiện để người dân có thêm năng lực và cơ hội tự vươn lên, thay vì chỉ giải quyết khó khăn trước mắt.
Thời gian tới, ngành Dân tộc và Tôn giáo Cần Thơ xác định tiếp tục tham mưu triển khai chính sách theo hướng thiết thực, hiệu quả, đúng đối tượng, tránh dàn trải; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát, bảo đảm các nguồn lực của Nhà nước được sử dụng đúng mục đích và tạo ra hiệu quả thực chất.
Mục tiêu cuối cùng là để mỗi chính sách thực sự đến được với người dân, mỗi nguồn lực đầu tư tạo ra giá trị và mỗi hộ gia đình DTTS có thêm cơ hội cải thiện cuộc sống. Khi đồng bào có sinh kế ổn định, việc làm, thu nhập, được tiếp cận giáo dục, y tế, công nghệ và sống trong môi trường văn hóa được bảo tồn, phát huy, đó sẽ là nền tảng quan trọng để vùng đồng bào DTTS Cần Thơ phát triển ngày càng văn minh, hiện đại và bền vững.
Từ những con đường mới, những mô hình sinh kế, lớp học nghề, thẻ bảo hiểm y tế đến chiếc điện thoại thông minh giúp người dân tiếp cận thị trường và dịch vụ công, chính sách đang từng bước chuyển hóa thành những thay đổi cụ thể trong cuộc sống. Đó cũng là cơ sở để thành phố tiếp tục thực hiện hiệu quả chính sách dân tộc trong giai đoạn mới, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và đóng góp vào mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội chung của Cần Thơ.
