HTXĐT là mô hình hợp tác xã ứng dụng nền tảng số vào mọi hoạt động từ quản trị nội bộ đến sản xuất, kinh doanh và tiếp thị. Với các công cụ như ví điện tử, hóa đơn điện tử, phần mềm kế toán, nền tảng quản lý bán hàng và hệ thống pháp lý tích hợp, hợp tác xã điện tử giúp các hộ kinh doanh minh bạch hóa hoạt động, giảm chi phí vận hành, nâng cao hiệu quả quản trị mà vẫn giữ được sự linh hoạt vốn có của mô hình kinh doanh cá thể.
Theo Liên minh HTX Việt Nam, tính đến 30/6/2025, cả nước có gần 35.000 HTX, thu hút 6,17 triệu thành viên, tạo việc làm cho 1,65 triệu lao động. Nhiều HTX trong nông nghiệp, dịch vụ, logistics… đã ứng dụng công nghệ số để quản lý và kinh doanh, qua đó giảm chi phí sản xuất từ 15-20%, nâng năng suất 15-28%, đồng thời đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng ngày càng khắt khe.
Hiện cả nước có 34 tỉnh, thành phố, kể cả vùng biên giới và hải đảo đã có mạng internet đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số. Nguồn nhân lực công nghệ thông tin tại địa phương, nhất là ở vùng sâu, vùng xa đang được phát huy. Với nền tảng hạ tầng khoa học, công nghệ hiện nay, Việt Nam hoàn toàn có thể đáp ứng được yêu cầu, mong muốn xây dựng mô hình HTXĐT. Tuy vậy, những rào cản lớn như hạ tầng thiếu đồng bộ, kỹ năng số còn hạn chế, nguồn lực tài chính yếu và hành lang pháp lý chưa hoàn thiện vẫn là "nút thắt" cần tháo gỡ.
Trong bối cảnh đó, Lào Cai trở thành điểm sáng với nhiều HTXĐT thành công: HTX Nông - Lâm - Thủy sản Phong Niên phân bổ hàng hóa theo đơn trực tuyến; HTX Tri thức - Bản địa Goong (xã A Mú Sung) xây dựng đội ngũ bán hàng online chuyên nghiệp từ chính thanh niên dân tộc thiểu số; HTX Duy Phong (xã Bảo Nhai) gắn mã QR quản lý tồn kho; đặc biệt HTX Hảo Anh (phường Lào Cai) với mô hình gạo Séng Cù ứng dụng nhật ký điện tử, tem QR, dây chuyền chế biến hiện đại, doanh thu hơn 9 tỷ đồng/năm, tạo việc làm ổn định cho 63 hộ dân. Nhờ số hóa, nông sản bản địa của Lào Cai đã "thoát núi", vươn ra khắp thị trường, góp phần trực tiếp vào mục tiêu xóa đói giảm nghèo.
Song song, tiêu thụ nông sản qua thương mại điện tử cũng ghi dấu ấn. Bắc Giang là ví dụ điển hình: năm 2023, sản lượng vải thiều tiêu thụ trên sàn thương mại điện tử tăng gấp 1.000 lần, đạt hơn 8.000 tấn, trong đó 8 tấn xuất sang châu Âu. Kết quả này có được nhờ chính sách "cầm tay chỉ việc": tập huấn livestream, chốt đơn, đóng gói, thanh toán cho nông dân. Đến nay, gần 115.000 doanh nghiệp, HTX, hộ gia đình tại Bắc Giang đã tham gia giao dịch trực tuyến.
Nhiều HTX đã thương mại tốt các sản phẩm của mình, từ đó gia tăng thu nhập trên nền tảng thương mại điện tử.
Trong khi đó, Sơn La cũng coi thương mại điện tử là trụ cột để nâng cao giá trị nông sản. Tỉnh đặt mục tiêu xuất khẩu hàng hóa năm 2024 đạt 196,1 triệu USD, với trọng tâm là mở rộng kênh tiêu thụ trực tuyến ra thị trường quốc tế. Việc khuyến khích HTX và doanh nghiệp tham gia các sàn thương mại điện tử đã giúp xoài, nhãn, chanh leo và nhiều nông sản khác của Sơn La tiếp cận nhiều thị trường tiềm năng.
Thực tế cho thấy, mạng xã hội cũng là công cụ đắc lực. Theo Liên minh HTX Việt Nam, có tới 51% HTX khảo sát đã sử dụng các kênh như Facebook, Zalo, TikTok để quảng bá và kết nối tiêu thụ sản phẩm. Việc livestream, làm video giới thiệu không chỉ giúp đa dạng hóa khách hàng mà còn tạo điều kiện để sản phẩm của HTX đến tận tay các siêu thị, cửa hàng nông sản sạch.
Các chuyên gia đề xuất cần xây dựng một nền tảng HTX số dùng chung để tiết kiệm chi phí, tăng tính kết nối liên tỉnh – liên vùng. Đồng thời, việc nâng cao kỹ năng số cho nông dân, xây dựng "bình dân học vụ số" để ai cũng có thể tiếp cận và vận hành là yếu tố then chốt.
Những nỗ lực này đang tạo nên sự chuyển động từ gốc rễ. Khi người nông dân miền núi biết livestream bán nông sản, khi những hộ nhỏ lẻ ở làng nghề có thể xuất hóa đơn điện tử, khi sản phẩm bản địa có tem QR minh bạch và được tiêu thụ trên Amazon, Alibaba… thì khoảng cách giữa nông thôn và thị trường toàn cầu đã được rút ngắn. Và đó chính là con đường để nông sản Việt vươn xa, HTX phát triển hiện đại, nông dân thoát nghèo bền vững nhờ công nghệ số.
