Phát triển AI lấy con người làm trung tâm, thúc đẩy hợp tác quốc tế

Trong bối cảnh AI ngày càng tác động sâu rộng đến kinh tế, xã hội và hoạt động quản lý nhà nước, câu hỏi không còn chỉ là quốc gia nào phát triển công nghệ nhanh hơn, mà là làm thế nào để đưa công nghệ vào đời sống một cách an toàn, hiệu quả và bao trùm.

Từ triển khai công nghệ đến tạo ra giá trị cho người dân

Bà Lucy Poole, Phó Tổng Giám đốc Cơ quan Chuyển đổi số Australia, đưa ra một cách tiếp cận rất rõ ràng: Đối với người dân, điều quan trọng không phải là hiểu cơ cấu hay quy trình bên trong của Chính phủ, mà là liệu họ có thể nhận được dịch vụ mình cần một cách thuận tiện hay không.

Phó Tổng Giám đốc Cơ quan Chuyển đổi số Australia Lucy Poole cho biết, Australia hiện từng bước chuyển AI từ các hoạt động hỗ trợ nội bộ sang những dịch vụ trực tiếp phục vụ người dân. Một ví dụ được nêu là Bộ Cựu chiến binh Australia sử dụng AI để cải thiện khả năng tìm kiếm thông tin, giúp người sử dụng tiếp cận đúng dịch vụ và hỗ trợ rút ngắn quá trình xử lý hồ sơ.

Theo bà Lucy Poole, việc ứng dụng AI trong khu vực công được xây dựng trên ba trụ cột, gồm niềm tin, con người và công cụ. Trong đó, AI có thể hỗ trợ cán bộ, công chức xử lý công việc tốt hơn nhưng trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về con người. Minh bạch, trách nhiệm giải trình và giám sát của con người vì thế trở thành những điều kiện không thể thiếu.

Cách tiếp cận lấy người dân làm trung tâm cũng được ông Nguyễn Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo nhấn mạnh. Theo đó, AI cần xuất phát từ các bài toán thực tế, gắn với nhu cầu của người dân, doanh nghiệp và hoạt động quản lý nhà nước.

Việt Nam đang đồng thời quan tâm đến phát triển hạ tầng tính toán, dữ liệu, mô hình AI và nguồn nhân lực. Tuy nhiên, mục tiêu cuối cùng không phải là sở hữu nhiều hệ thống AI hơn, mà là giúp người dân tiếp cận dịch vụ thuận tiện hơn, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất và giúp khu vực công hoạt động hiệu quả hơn.

Ở một góc độ khác, bà Inarukundo Francine Thư ký thường trực Bộ Ngân sách, Tài chính và Kinh tế số Burundi cho thấy bài toán chuyển đổi số giữa các quốc gia có thể rất khác nhau.

Với Burundi, khi khả năng tiếp cận Internet còn hạn chế, ưu tiên trước hết vẫn là mở rộng hạ tầng băng rộng, giảm chi phí kết nối, đưa dịch vụ số đến khu vực nông thôn và bảo đảm người dân có cơ hội tham gia nền kinh tế số. Từ hạ tầng kết nối, Burundi hướng tới phát triển thanh toán điện tử, FinTech, khởi nghiệp sáng tạo và kỹ năng số cho thanh niên, phụ nữ.

Điểm chung giữa những cách tiếp cận tưởng như rất khác nhau là công nghệ chỉ có giá trị khi giải quyết được một nhu cầu cụ thể của xã hội.

Ông CHUN Vat, Quốc vũ khanh Bộ Bưu chính và Viễn thông Campuchia cho biết, Campuchia đang thúc đẩy đồng thời hạ tầng số, AI, chính phủ số, thanh toán số và hệ sinh thái khởi nghiệp. Campuchia cũng đặt mục tiêu đào tạo hơn 100.000 thanh niên trong thập kỷ tới, chuẩn bị nguồn nhân lực cho AI, công nghệ sinh học và các ngành có giá trị gia tăng cao.

Ông Keovisouk Solaphom, Thứ trưởng Bộ Công nghệ và Truyền thông Lào cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường hợp tác giữa cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp, gắn phát triển AI với các yêu cầu về an toàn, đạo đức và trách nhiệm.

Niềm tin, hạ tầng và nhân lực trở thành nền móng của hệ sinh thái AI

Nếu người dân là đích đến, thì niềm tin đang trở thành điều kiện tiên quyết để AI được ứng dụng ở quy mô lớn.

Ông Min Zeyar Hlaing, Thứ trưởng Bộ Phát triển số và Truyền thông Myanmar cho rằng, chuyển đổi số không chỉ cần hạ tầng, dữ liệu, điện toán đám mây hay định danh số, mà còn đòi hỏi các cơ chế quản trị đủ khả năng bảo vệ quyền riêng tư, dữ liệu và an ninh mạng.

Myanmar ủng hộ tăng cường hợp tác trong ASEAN về quản trị AI, lưu chuyển dữ liệu xuyên biên giới và khả năng tương tác giữa các hệ thống số, qua đó tạo môi trường thuận lợi hơn cho giao dịch, đổi mới sáng tạo và cung cấp dịch vụ xuyên biên giới.

Ở quy mô toàn cầu, ông He Wei, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Trung Quốc tại Việt Nam nhấn mạnh, AI cần được phát triển theo hướng lấy con người làm trung tâm, an toàn, đáng tin cậy và có thể kiểm soát. 

Trung Quốc đồng thời đề xuất tăng cường hợp tác quốc tế về dữ liệu, nghiên cứu, đào tạo nhân lực và quản trị AI, đặc biệt quan tâm đến việc nâng cao năng lực cho các quốc gia đang phát triển.

Ông KOIZUMI Hidechika, Tổng Vụ trưởng phụ trách các vấn đề quốc tế, Cục Chiến lược toàn cầu, Bộ nội vụ và Truyền thông Nhật Bản cho biết, Nhật Bản tập trung vào 4 nhóm nhiệm vụ, gồm thúc đẩy quản trị AI toàn cầu; tăng cường quan hệ đối tác quốc tế; phát triển hạ tầng AI; và xây dựng hệ sinh thái có sự tham gia của Chính phủ, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo.

Trong khi đó, Hàn Quốc cho thấy một cách tiếp cận thiên về thúc đẩy thị trường và thương mại hóa công nghệ.

Ông Deuk-Jung Kim, Phó Chủ tịch điều hành Cơ quan Xúc tiến Công nghiệp Công nghệ thông tin quốc gia Hàn Quốc chia sẻ mô hình hỗ trợ doanh nghiệp thông qua các voucher AI, dữ liệu lớn và điện toán đám mây. Cách làm này giúp doanh nghiệp giảm chi phí tiếp cận công nghệ, đồng thời tạo thị trường cho các nhà cung cấp giải pháp AI.

Hàn Quốc cũng đầu tư mạnh cho đào tạo nhân lực. Số trường tham gia các chương trình đào tạo phần mềm và AI đã tăng đáng kể, trong khi mạng lưới trung tâm đào tạo AI tại địa phương được mở rộng nhằm đưa cơ hội tiếp cận kỹ năng công nghệ đến nhiều khu vực hơn.

Ở góc độ hạ tầng, bà Jennifer Wicks, đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam cho rằng, sự phát triển của nền kinh tế số phụ thuộc không chỉ vào chính sách mà còn vào năng lượng, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, mạng 5G, cáp quang biển và các hệ thống kết nối mới.

Hoa Kỳ mong muốn tiếp tục hợp tác với Việt Nam trong an ninh mạng, hạ tầng số, công nghệ vệ tinh, giáo dục và phát triển nguồn nhân lực, đồng thời nhấn mạnh vai trò của một môi trường chính sách minh bạch, có tính dự báo trong thu hút đầu tư và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Còn theo bà Renate Nikola, Phó tổng Vụ trưởng, Tổng vụ Mạng truyền thông, Nội dung và Công nghệ của ủy ban châu Âu, AI muốn phát triển bền vững phải song hành với một hạ tầng kết nối hiện đại, an toàn và đáng tin cậy.

Liên minh châu Âu đang triển khai cách tiếp cận quản lý AI theo mức độ rủi ro thông qua Đạo luật AI, đồng thời thúc đẩy hợp tác quốc tế nhằm tăng sự tương đồng về các nguyên tắc quản trị, an toàn và trách nhiệm trong phát triển công nghệ.

Từ những kinh nghiệm được chia sẻ, một bức tranh chung đang dần hiện rõ: không có một mô hình duy nhất cho mọi quốc gia, nhưng những điều kiện nền tảng để phát triển AI ngày càng hội tụ.

Đó là hạ tầng đủ mạnh để vận hành công nghệ; dữ liệu và khả năng kết nối; nguồn nhân lực có kỹ năng; cơ chế chính sách đủ linh hoạt để thúc đẩy đổi mới nhưng vẫn kiểm soát rủi ro; cùng sự tham gia của Chính phủ, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và người dân.

Quan trọng hơn, hợp tác quốc tế ngày càng trở thành một phần không thể tách rời của quá trình này. Từ quản trị AI, phát triển hạ tầng, đào tạo nhân lực đến thử nghiệm các mô hình ứng dụng, mỗi quốc gia đều có những kinh nghiệm có thể chia sẻ và những khoảng trống cần sự hỗ trợ từ đối tác.

Điểm gặp nhau trong những trao đổi tại hội nghị vì thế không nằm ở một công nghệ cụ thể. Đó là quan điểm cho rằng, AI phải phục vụ con người và giá trị của chuyển đổi số phải được đo bằng những thay đổi thực chất đối với cuộc sống, hoạt động sản xuất, kinh doanh và chất lượng dịch vụ công.

Khi công nghệ phát triển ngày càng nhanh, bài toán lớn không chỉ là đi nhanh đến đâu, mà còn là xây dựng đủ niềm tin, năng lực và cơ chế hợp tác để mọi quốc gia, doanh nghiệp và người dân đều có thể tham gia và hưởng lợi từ tiến trình đó.