Tìm lại nguồn dược liệu bản địa
Ngay từ cuối năm 2024, Trung tâm Công nghệ Sinh học Đà Nẵng phối hợp với Công ty TNHH Hoàng Phong Dana tiến hành khảo sát các loài dược liệu bản địa tại huyện Hòa Vang trước đây. Hoạt động nằm trong định hướng phát huy nguồn tài nguyên bản địa để tạo sản phẩm có giá trị, phục vụ khởi nghiệp và phát triển các chuỗi giá trị mới.
Tại khu vực xã Hòa Nhơn trước đây, nay thuộc xã Bà Nà, thành phố Đà Nẵng, qua khảo sát thực địa, đoàn công tác ghi nhận các quần thể Tràm gió và Thanh hau bản địa tại khu vực đồi núi phía Tây. Đây là nguồn tài nguyên có tiềm năng phát triển thành vùng nguyên liệu dược liệu, song các quần thể hiện phân bố phân tán và đứng trước nguy cơ suy giảm do quá trình chuyển đổi sang trồng Keo lai của người dân.
Đoàn công tác ghi nhận các quần thể Tràm gió và Thanh hau bản địa tại khu vực đồi núi phía Tây.
Theo ông Nguyễn Nhơn, người dân xã Hòa Nhơn trước đây, diện tích rừng tràm bản địa đã giảm sút nghiêm trọng do tác động của việc khai thác quá mức và sự thay đổi trong phương thức canh tác.
Kết quả khảo sát bước đầu cho thấy khu vực này có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc phục hồi và phát triển các quần thể dược liệu. Đất đai gồm đất phù sa cổ, đất đỏ bazan và đất sét pha cát, có khả năng giữ ẩm và độ thoáng khí phù hợp. Điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiều ánh nắng và lượng mưa phân bố tương đối đều cũng tạo cơ sở để nghiên cứu phát triển vùng nguyên liệu.
Bên cạnh Tràm gió và Thanh hau, đoàn công tác khảo sát tại thôn Nam Sơn, xã Hòa Tiến - địa phương có nghề trồng Kiệu truyền thống - nhằm đánh giá khả năng phát triển cây Nén theo đề xuất của doanh nghiệp.
Kết quả khảo sát cho thấy đất tại khu vực này là đất thịt pha cát, độ pH từ 6,0 đến 7,0, phù hợp với sinh trưởng của cây Nén. Việc đưa cây Nén vào cơ cấu sản xuất được kỳ vọng giúp người dân có thêm lựa chọn cây trồng, đồng thời từng bước tạo nguồn nguyên liệu ổn định phục vụ phát triển sản phẩm dược liệu.
Đưa công nghệ vào bảo tồn và phát triển nguồn nguyên liệu
Theo Giám đốc Trung tâm Công nghệ Sinh học Đà Nẵng Phạm Châu Huỳnh, việc bảo tồn và phát triển các loài dược liệu bản địa, đặc biệt là Tràm gió và Thanh hau, không chỉ hướng đến tạo ra những sản phẩm thảo dược có giá trị mà còn góp phần bảo tồn đa dạng sinh học và nguồn gen của địa phương.
Từ kết quả khảo sát, ưu tiên phục hồi các quần thể Tràm gió, Thanh hau.
Từ kết quả khảo sát, Trung tâm dự kiến triển khai các nghiên cứu ứng dụng công nghệ sinh học để bảo tồn và phát triển bền vững các giống dược liệu bản địa. Trong đó, ưu tiên trước mắt là phục hồi các quần thể Tràm gió, Thanh hau đang bị đe dọa và nghiên cứu phát triển vùng nguyên liệu chất lượng cao.
Cùng với nghiên cứu và bảo tồn nguồn giống, một nội dung quan trọng là đưa kỹ thuật đến người sản xuất. Trung tâm dự kiến hỗ trợ, hướng dẫn người dân quy trình trồng, chăm sóc và chế biến sản phẩm, tạo điều kiện để kết quả nghiên cứu từng bước được ứng dụng vào thực tế sản xuất.
Hướng triển khai này cho thấy vai trò của khoa học và công nghệ không chỉ dừng lại ở việc xác định, bảo tồn nguồn gen mà còn hướng đến giải quyết bài toán sản xuất. Khi nguồn dược liệu được phát triển theo quy trình kỹ thuật phù hợp, người dân có thể tham gia từ khâu xây dựng vùng nguyên liệu đến tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn.
Đối với khu vực nông thôn phía Tây thành phố Đà Nẵng, phát triển dược liệu bản địa còn mở ra khả năng đa dạng hóa sinh kế trên cơ sở những điều kiện tự nhiên sẵn có.
Đáng chú ý, chương trình có sự tham gia của doanh nghiệp ngay từ giai đoạn khảo sát. Công ty TNHH Hoàng Phong Dana dự kiến đồng hành thông qua việc bao tiêu sản phẩm đầu ra. Sự kết nối giữa đơn vị nghiên cứu, doanh nghiệp và người dân được kỳ vọng tạo cơ sở hình thành chuỗi từ nghiên cứu, chuyển giao kỹ thuật, sản xuất nguyên liệu đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm.
Đối với khu vực nông thôn phía Tây thành phố Đà Nẵng, phát triển dược liệu bản địa còn mở ra khả năng đa dạng hóa sinh kế trên cơ sở những điều kiện tự nhiên sẵn có. Thay vì chỉ khai thác nguồn tài nguyên tự nhiên, việc nghiên cứu phục hồi, chủ động nhân giống và phát triển vùng nguyên liệu có thể giúp hài hòa giữa mục tiêu bảo tồn với khai thác giá trị kinh tế.
Tuy nhiên, chương trình mới ở giai đoạn khảo sát và xây dựng hướng triển khai, do đó hiệu quả kinh tế và khả năng hình thành vùng nguyên liệu cần tiếp tục được kiểm chứng trong thực tế.
Việc nhận diện nguồn dược liệu bản địa, đánh giá điều kiện sinh thái, nghiên cứu ứng dụng công nghệ sinh học và tính đến đầu ra ngay từ đầu là những bước tiền đề để khu vực phía Tây thành phố Đà Nẵng khai thác hiệu quả hơn tài nguyên bản địa. Sự tham gia của doanh nghiệp cùng đơn vị nghiên cứu và người dân mở ra hướng liên kết từ bảo tồn nguồn gen, chuyển giao kỹ thuật, xây dựng vùng nguyên liệu đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Đây là yếu tố quan trọng để các kết quả nghiên cứu không chỉ dừng lại ở phòng thí nghiệm mà từng bước đi vào sản xuất, gắn với nhu cầu thị trường và sinh kế của người dân.
Thông qua mô hình liên kết giữa đơn vị nghiên cứu, doanh nghiệp và người dân, chương trình hướng tới hài hòa giữa bảo tồn đa dạng sinh học với khai thác giá trị kinh tế từ nguồn tài nguyên bản địa, góp phần phát triển kinh tế xanh theo hướng bền vững. Đây cũng là cơ sở để Trung tâm Công nghệ Sinh học Đà Nẵng tiếp tục nghiên cứu, phát triển các sản phẩm công nghệ sinh học mang tính đặc thù, phù hợp với điều kiện tự nhiên và lợi thế của khu vực Nam Trung Bộ.
